Nanowetenschap en -technologie
Thema

Nanowetenschap en -technologie

Nanotechnologie biedt tal van innovatieve mogelijkheden voor diverse terreinen in de samenleving. Het Nederlandse onderzoek op het gebied van nanotechnologie behoort tot de absolute wereldtop.

Nanotechnologie is een koepelbegrip voor het bewerken van deeltjes op zeer kleine schaal; ter grootte van een nanometer (10-9 meter) voor heel uiteenlopende toepassingen.

Nanotechnologie biedt veel kansen voor economische groei en kan bijdragen aan oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken. Het ministerie van EZ en NWO vinden dat Nederland tijdig moet inspelen op vragen naar kennis, kenniswerkers en kennisinfrastructuur.

De nanowetenschap bestudeert het gebruik van nanotechnologie en volgt de ontwikkelingen op maatschappelijk, ecologisch en economisch gebied. Met dit doel is NWO-nano opgericht, dat fundamenteel en toepassingsgericht onderzoek stimuleert op het gebied van nanowetenschap en -technologie in Nederland, om zodoende de internationale concurrentiepositie van Nederland op dit gebied te versterken.

De NWO-onderdelen Technologiestichting STW en FOM zijn deelnemer in het Nederlands Nano Initiatief en ERA-Net NanoSciences, een Europese samenwerking op het gebied van nanotechnologisch onderzoek.Technologiestichting STW financiert diverse projecten rond nanotechnologie in het Open Technologieprogramma en voert het programma Thin Film Nanomanufacturing. FOM besteedt circa een kwart van het totale budget aan fundamenteel nano-onderzoek.

Toepassingen

Concrete toepassingen van nanotechnologie zijn bijvoorbeeld:

  • Geneeskunde: ontwikkelen van technieken voor het monitoren van weefsels of cellen; als drager van medicijnen om die op specifieke locaties in het lichaam af te geven; voor thuistests, bijvoorbeeld voor diabetes en HIV.
  • Milieu en energie: om het rendement van zonnecellen te verhogen; om biomassa efficiënter te gebruiken; voor een snellere waterafvoer en om op een veilige manier nucleair CO2-vrij energie te kunnen opwekken.
  • Mobiliteit: nanomaterialen voor functionele coatings, lakken, sensoren, filters en lichtgewicht materialen.
  • Wonen en bouwen: gebruik van nanotechnologie voor verduurzaming en versterking van constructies, minimalisering van milieubelasting en verbeterde hittebestendigheid.

Veiligheid

Op verzoek van het kabinet hebben de organisaties NanoNed, Technologiestichting STW en FOM de mogelijkheden en eventuele risico's van nanotechnologie in kaart gebracht. De organisaties (verenigd in het Nederlands Nano Initiatief) hebben in 2008 de Strategische Research Nanotechnologie (SRA) uitgebracht.

Strategische Research Nanotechnologie (FOM)

De ontwikkelingen in de nanotechnologie roepen vragen op over de veiligheid voor mens en milieu. In opdracht van het Kabinet zwengelde de Commissie Maatschappelijke Dialoog Nanotechnologie (CieMDN) de discussie aan.

Eindrapport CieMDN ‘Verantwoord verder met nanotechnologie’ (27 januari 2011)

Spinozapremie

Universiteitshoogleraar Nanotechnologie Albert van den Berg (Universiteit Twente) ontving in 2009 de Spinozapremie voor zijn verdiensten bij de ontwikkeling van minuscule sensoren. Van den Berg zet de premie in om met zijn onderzoeksgroep Lab-op-een-Chip cellen te manipuleren. Deze aanpak kan leiden tot kortere ontwikkeltrajecten van nieuwe geneesmiddelen, waardoor minder proefdieren nodig zijn. Daarnaast werkt hij aan de ontwikkeling van een 'nanopil' die in de darm de aanwezigheid van kankerspecifiek DNA detecteert om darmkanker vroegtijdig te kunnen herkennen.