Interview met Pieter de Witte

Pieter de Witte is sinds 1 april 2017 hoofd Samenwerkingsinitiatieven in het NWO-domein Exacte en Natuurwetenschappen.

Wie is Pieter de Witte?

Pieter de Witte (1975) studeerde scheikunde in Nijmegen en promoveerde daar ook, bij Roeland Nolte in de supramoleculaire chemie. Nolte was een inspirerend wetenschapper die veel samenwerkte met andere onderzoekers, vertelt De Witte. Door Noltes bekendheid gingen voor hem overal deuren open. De Witte deed een postdoc in Straatsburg. De Witte: "Op zeker moment besloot ik terug naar Nederland te gaan en buiten de wetenschap mijn heil te zoeken. De sfeer in het lab heb ik lang gemist."

Blijven knokken voor de vrije rol van de wetenschap

De Witte startte in 2004 bij het voormalige STW (nu NWO-domein TTW) als programme officer voor het succesvolle Nanoned, een initiatief van de Nederlandse overheid op het gebied van onderzoek naar nanotechnologie, met tweehonderd onderzoeksprojecten in een consortium van zeven universiteiten, TNO en Philips. Nanoned was een zogenaamd FES-programma, met financiering uit aardgasbaten.
De Witte: "Deze FES-programma's hebben veel impact gehad op onderzoekactiviteiten in Nederland en het is heel jammer dat ze er niet meer zijn. Na vier jaar STW stapte ik over naar de toenmalige Stichting FOM. Ik werkte op de Industrial Partnership Programmes (IPP's), die zich richten op publiek-private samenwerking. Ik bewonderde FOM omdat men dit IPP-instrument al in 2004 oprichtte, naast de belangrijke positie die hardcore nieuwsgierigheid gedreven onderzoek kreeg. Voor de duidelijkheid: het onderzoek in IPP’s was in de kern ook heel fundamenteel en van gelijke hoge kwaliteit.”

De Witte vindt dat de positie van de wetenschap veranderd is: "Publiek en politiek verwachten rendement. Bedrijven zijn anders gaan innoveren, bijvoorbeeld door meer open innovatie- en co-creatiemodellen te introduceren en vakdepartementen raken meer en meer betrokken in het wetenschap- en innovatiedebat. De plek van NWO is veranderd. Ik vind dat, naast dat je moet laten zien wat wetenschap oplevert voor de economie en de samenleving, je ook moet blijven vechten voor de vrije rol van de wetenschap. Dat kun je alleen doen door te 'bewijzen' hoe relevant onderzoek is, laten zien hoe vrij, ongebonden onderzoek is verbonden met de samenleving en ook wat je rol is bij innovatie op de korte of (heel) lange termijn. In mijn nieuwe rol bij NWO mag ik dat doen."

Pieter de WitteAfbeelding: Pieter de Witte Foto: NWO

Een uitdagende klus

Als hoofd Samenwerkingsinitiatieven is De Witte een verbindend of zogenaamd 'doorsnijdend' hoofd. Het NWO-domein Exacte en Natuurwetenschappen (ENW) heeft vier inhoudelijke teams waar zeven bèta-disciplines een plek hebben. Samen met Kas Maessen, hoofd Procesvoering en Kwaliteit, is De Witte verbindingsofficier van wie de verantwoordelijkheden niet alleen publiek-private samenwerking, maar ook internationalisering, kennisbenutting, externe agenda's, thematische programma's en de topsectoren omvatten. Hij legt uit dat geen van deze onderwerpen aan één specifiek vakgebied gekoppeld is.
De Witte: "Binnen het MT van ENW zijn we aan het zoeken naar hoe we de taken gaan beleggen. Het inrichten van de organisatie van ENW is een grote uitdagende klus. De vier organisatieonderdelen waaruit ENW voortkomt – Aard en Levenswetenschappen (ALW), Chemische Wetenschappen (CW), Exacte wetenschappen (EW) en Stichting Fundamenteel Onderzoek der Materie (FOM) hadden alle verschillende manieren van samenwerken. Het is een mooie uitdaging om deze verschillen te harmoniseren of in te bedden, een gezamenlijke visie te ontwikkelen en deze aan te laten sluiten op de visie van NWO." De financieringsinstrumenten van NWO breed, inclusief die voor publiek-private samenwerking zijn ook een van de onderwerpen waarop harmonisatie gaat plaatsvinden, zowel qua werkwijze als instrumentarium. De Witte: "Daar gaan we komend halfjaar mee aan de slag”.

Samen de boer op

Naast deze financieringsinstrumenten moeten we het ook eens worden over onze manier van werken en hoe nieuwe ontwikkelingen aan te gaan. Hoe moet een wetenschappelijke samenwerking er bijvoorbeeld uitzien? Moet NWO daar actief op sturen? Kunnen we de departementen helpen bij het articuleren van hun wetenschappelijke vragen door ze samen te brengen met wetenschappers en te laten zien dat NWO meer is dan een financier?" NWO moet die rol pakken in het verbinden en moet hierin zichtbaar zijn – actief in organiseren van workshops, helpen bij vraagarticulatie, advisering, men moet ons om onze expertise vragen. De Witte: "We dienen de wetenschap en moeten daarom leidend zijn in de regie. Dat laatste wordt je pas gegund als je je werk heel goed doet en goed luistert naar alle partijen en het bredere belang voor ogen houdt". Dan kijk ik stiekem toch ook een beetje naar FOM.

Bij FOM op het bureau kwam je altijd wetenschappers tegen, vertelt De Witte. In zijn nieuwe rol ontmoet hij minder onderzoekers, maar daar staat meer contact met de departementen tegenover. Hij is er voorstander van om als één NWO op te treden in de contacten naar buiten: "NWO moet een sterke binding met de achterban houden, zowel met wetenschappers als andere partners. Dus als iemand bij een departement een praatje gaat houden, moeten we andere domeinen of NWO-I daar ook bij betrekken, als dit voor hun relevant is. Economische Zaken vroeg NWO om advies over sleuteltechnologieën. We spraken daar als één NWO en dat is een goed voorbeeld van hoe het nieuwe NWO kan werken."

De Witte vervolgt: "Een belangrijke stap voor ENW is het opzetten van een structuur met zeven adviescommissies, of tafels zoals ze waarschijnlijk gaan heten. De adviescommissies krijgen een belangrijke rol in de verbinding met de wetenschappelijke gemeenschap, maar ook, samen met het domeinbestuur en het ENW-bureau, in het bepalen van de strategie, het adviseren over de programmering en het in stand houden van het netwerk. De zeven disciplines zijn al redelijk goed georganiseerd, maar ik denk dat dit het ENW-cement kan zijn. In Nederland zijn we goed in samenwerken en nu verbinden we de ENW-disciplines. Dit moet het bijvoorbeeld eenvoudig maken om een thematische commissie in het leven te roepen, die voortkomt uit de adviestafels.."

Internationaal

Internationalisering is een belangrijk onderdeel van De Wittes werk en er moet een nieuwe strategie voor komen. De Witte licht toe: "Dit onderwerp is enorm breed. Met wie ga je samenwerken, en waarom, wanneer zet je in op een Brusselse lobby en welke rol hebben wij in Horizon2020, et cetera. De uitkomst van deze discussie draagt ook bij aan de nieuwe NWO-strategie. Tegelijkertijd heeft de raad van bestuur besloten dat tien procent van zijn bijdrage aan de topsectoren over 2018-2019 (100 miljoen euro per jaar voor publiek-private activiteiten) naar projecten in het buitenland mag gaan. Op deze manier wil NWO de flow van kennis over grenzen faciliteren en daarmee uiteindelijk ook de kennisopbouw in Nederland versterken."

Wat maakt je werk aantrekkelijk?

De Witte: "In mijn rol geef ik mede vorm aan het wetenschapsbeleid. In het NWO team topsectoren denk ik bijvoorbeeld mee over waar het naar toe moet met de topsectoren. Aan de andere kant zit ik nog steeds met mijn voeten in het veld, door concreet betrokken te zijn bij projecten. Ik zou wel vaker langs willen bij universiteiten, omdat ik ook wil zijn waar de wetenschap is, zodat we nog beter vat op onze rol krijgen. Alhoewel er licht aan het eind van de tunnel is, is er binnen NWO nog veel hectiek vanwege de transitie. Dat is logisch, want de winkel is open gebleven tijdens een reorganisatie, terwijl iedereen zijn ongelooflijke best doet om alle ballen in de lucht te houden. Het kost tijd om één NWO te worden. Het bestuur pakt dingen voortvarend op, maar er is veel druk. Wij hebben met het MT ENW afgesproken dat we collega’s niet meer 's avonds of in het weekend e-mailen, want dan geven we het verkeerde signaal. Alhoewel, een collega vroeg zich recent af waarom hij zoveel mailtjes op maandagmorgen 7 uur kreeg…. We moeten naar een cultuur van lekker je werk doen en mensen niet onder druk zetten."

Waar wil je over twee jaar zijn?

Over een jaar wil De Witte zijn functie goed hebben neergezet, samen met collega's die hem op de genoemde onderwerpen helpen, en met uitgezette strategieën voor de komende jaren. De Witte: "NWO heeft zoveel kennis aan boord, dus daar heb ik vertrouwen in." Een volgende stap is het ontwikkelen van visie naar de toekomst. Voor het NWO-bureau heeft De Witte nog een andere wens: "Ik hoop dat NWO een organisatie wordt waar mensen graag willen werken en die goede mensen kan aantrekken. Een organisatie die talent voortbrengt. We kunnen mensen in het zonnetje zetten, misschien wel door mee te doen aan de Jonge ambtenaar van het jaar-verkiezing, of ernaar streven op den duur werkgever van het jaar te zijn, wat vooral iets zegt over werkplezier, bevlogenheid en talent van een organisatie lijkt me."

Transitie NWO

Voor meer informatie over de NWO-transitie kunt u kijken op kijken op de website van de NWO-I (Institutenorganisatie van NWO) en op de NWO-website.