Projecten

Consortia Zwaartekracht

Op de onderliggende pagina's vindt u de consortia die NWO een Zwaartekracht-financiering heeft toegekend. Een consortium is een samenwerkingsverband tussen de beste onderzoekers van Nederland in een vakgebied of in vakgebieden. De onderzoekers werken bovendien gedurende enige tijd intensief samen. Dit kan een Nederlandse onderzoeksschool zijn maar ook een ander samenwerkingsverband van invloedrijke en excellente onderzoekers dat leidt tot vernieuwend toponderzoek. Voorwaarde is dat in ieder geval onderzoekers verbonden aan een van de onderstaande universiteiten deelnemen aan het consortium.
  • 2018-2019

    Groepsfoto Zwaartekracht 2019_WEB.jpg

    Op vrijdag 20 september reikte minister Van Engelshoven (OCW) de Zwaartekrachtpremies 2019 uit bij NWO. Zes consortia met topwetenschappers van verschillende Nederlandse universiteiten krijgen in totaal 113,8 miljoen euro. Daarmee gaan ze komende jaren op hun gebied meedoen in de wereldtop met baanbrekend onderzoek.

    Minister met 6 hoofdaanvragers Zwaartekracht 2019_WEB.jpg
    V.l.n.r.: Prof. dr. ir. R.C.H. Vermeulen (UU en UMCU), Prof. dr. ir. H.J. Bouwmeester (UvA), Prof. dr. D. Posthuma (VU), Minister Van Engelshoven (OCW), Prof. dr. A.T.M. Jansen (UM), Prof. dr. P.A.E. Brey (UT), Prof. dr. F.A.H. van Harmelen (VU).

    De minister feliciteerde de zes onderzoeksgroepen met de toekenning van de Zwaartekracht-subsidie en wenste ze veel succes bij hun onderzoek dat hopelijk tot doorbraken zal leiden.


    Samenvattingen gehonoreerde projecten

    BRAINSCAPES: A Roadmap from Neurogenetics to Neurobiology
    (024.004.012)

    Hoofdaanvrager: Prof. dr. D. Posthuma (VU)
    Mede-aanvragers: Prof. dr. A.B. Smit (VU), Prof.dr. H.D. Mansvelder (VU), Prof.dr. E. Hol (UU), Prof.dr. R.J. Pasterkamp (UU), Prof. dr. B. Lelieveldt (UL)
    Penvoerende instelling: Vrije Universiteit Amsterdam  

    Toekenning: 19,6 miljoen euro

    De laatste tijd is uit genetisch onderzoek veel nieuwe informatie naar voren gekomen over de genen die betrokken zijn bij hersenaandoeningen. De volgende stap is om deze kennis toe te passen voor de ontwikkeling en verbetering van mechanistische ziektemodellen. In BRAINSCAPES gaan we nieuwe analytische en experimentele methodes ontwikkelen om te onderzoeken wat voor gevolgen risicogenen hebben voor de werking van specifieke cellen, hun netwerken en functionele output. We willen meer te weten komen over de moleculaire en cellulaire basis van complexe hersenaandoeningen. Aan de hand van die kennis kunnen vervolgens nieuwe behandelingen worden ontwikkeld.


    Harnessing the second genome of plants. Microbial imprinting for crop resilience (MiCRop)
    (024.004.014)

    Hoofdaanvrager: Prof. dr. ir. H.J. Bouwmeester (UvA)
    Mede-aanvragers: Prof.dr. M. Dicke (WUR), Prof.dr. E.T. Kiers (VU), Prof.dr.ir. C.M.J. Pieterse (UU), Prof.dr. J.M. Raaijmakers (NIOO-KNAW en UL), Prof.dr. C.S. Testerink (WUR)
    Penvoerende instelling: Universiteit van Amsterdam  
    Toekenning: 20,3 miljoen euro

    Planten herbergen en voeden miljarden micro-organismen op hun wortels. In ruil daarvoor ondersteunt het wortelmicrobioom de plant door verbetering van de opname van voedingsstoffen en de tolerantie voor omgevingsstress, en door bescherming te bieden tegen ziekten en plagen. In het MiCRop-project gaan we uitzoeken hoe planten onder stress zulke nuttige wortelmicro-organismen aantrekken. Er is nog veel onbekend over de eigenschappen van planten en micro-organismen die deze interactie mogelijk maken. Wij gaan deze eigenschappen onderzoeken en vervolgens inzetten voor de ontwikkeling van stressbestendige gewassen van de volgende generatie, die minder meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen nodig hebben.


    New Science of Mental Disorders
    (024.004.016)

    Hoofdaanvrager: Prof. dr. A.T.M. Jansen (UM)
    Mede-aanvragers: Prof. Dr. M. Kindt (UvA), Prof. Dr. R.W.H.J. Wiers (UvA), Prof. Dr. B.M. Elzinga (UL), Prof. Dr. A.J. Roefs (UM), Prof. Dr. A. Evers (UL)
    Penvoerende instelling: Universiteit van Maastricht  

    Toekenning: 19,3 miljoen euro

    Wereldwijd lijdt een op de vier volwassenen en een op de tien kinderen aan een psychische aandoening. Psychische aandoeningen veroorzaken aanzienlijk lijden en de beste behandelingen werken bij slechts ongeveer 40 procent van de patiënten. Wij denken dat psychische aandoeningen bestaan uit dynamische en complexe netwerken van op elkaar inwerkende symptomen. We willen onderzoek gaan doen naar de complexe dynamiek van deze netwerken en naar de transdiagnostische processen die ten grondslag liggen aan de onderlinge samenhang tussen symptomen. Verder willen we het effect van op de individuele patiënt afgestemde interventies op basis van deze netwerken onderzoeken.

    Case 'Slimme symptoombestrijding voor psychische problemen'


    Exposome-NL
    (024.004.017)

    Hoofdaanvrager: Prof. dr. ir. R.C.H. Vermeulen (UU en UMCU)
    Mede-aanvragers: Prof. dr. M.-P. Kwan (UU), Prof. dr. T. Hankemeier (UL), Prof. dr. A.P. Zhernakova (RUG), Prof. dr. ir. J.W.J. Beulens (Amsterdam UMC), Prof. dr. D.E. Grobbee (UMCU)
    Penvoerende instelling: Universiteit van Utrecht  
    Toekenning: 17,4 miljoen euro

    Waar je woont en werkt, wat je eet en drinkt, hoe vaak je beweegt, en andere keuzes die je in je (dagelijkse) leven maakt zijn van invloed op gezondheid. Of je bepaalde chronische ziektes krijgt of niet, is zelfs voor zeventig procent afhankelijk van deze factoren. De combinatie van alle factoren noemen we het exposoom. Over dat exposoom, en dus het ontstaan van chronische ziekten, is nog veel onbekend. In het Exposome-NL project passen we innovatieve technieken toe om te onderzoeken welke factoren van het exposoom belangrijk zijn voor gezondheid en hoe deze werken.


    Hybrid Intelligence (HI): augmenting human intellect
    (024.004.022)

    Hoofdaanvrager: Prof. dr. F.A.H. van Harmelen (VU)
    Mede-aanvragers: Prof. dr. M. de Rijke (UvA), Prof. dr. C.M.J. Jonker (TUD), Prof. dr. M. Welling (UvA), Prof. dr. L.C. Verbrugge (RUG), Prof. P.Th.J.M. Vossen (VU)
    Penvoerende instelling: Vrije Universiteit Amsterdam
    Toekenning: 19,0 miljoen euro

    Hybride-intelligentie (HI) is een combinatie van menselijke en kunstmatige intelligentie. Zes Nederlandse universiteiten ontwikkelen theorieën en methoden voor intelligente systemen die samenwerken met mensen, die zich aanpassen aan dynamische omstandigheden en hun acties kunnen verklaren. Bij het ontwerp van zulke HI-systemen wordt rekening gehouden met ethische en wettelijke waarden, zoals transparantie, aansprakelijkheid en vertrouwen. Aan de hand van toepassingen van HI-systemen in de gezondheidszorg, het onderwijs en de wetenschap laten we zien hoe kunstmatige intelligentie de menselijke intelligentie kan versterken in plaats van deze te vervangen.


    Ethics of Socially Disruptive Technologies
    (024.004.031)

    Hoofdaanvrager: Prof. dr. P.A.E. Brey (UT)
    Mede-aanvragers: Prof. Dr. ir. I.R. van de Poel (TUD), Prof. Dr. I.A.M. Robeyns (UU), Prof. Dr. S. Roeser (TUD), Prof. Dr. ir. P.P.C.C. Verbeek (UT), Prof. Dr. W.A. IJsselsteijn (TUE)
    Penvoerende instelling: Universiteit van Twente
    Toekenning: 17,9 miljoen euro

    Opkomende sociaal disruptieve technologieën (SDT’s), zoals robots, kunstmatige intelligentie, synthetische biologie en klimaattechnologie, leveren de nodige sociale en ethische uitdagingen op. In dit filosofische onderzoeksprogramma worden nieuwe manieren ontwikkeld om daarmee om te gaan. De samenleving, cultuur en het dagelijks leven gaan veranderen door SDT’s, en enkele van onze meest elementaire concepten en waarden komen erdoor op losse schroeven te staan. Wij gaan de technologie-ethiek innoveren om de ontwikkeling en invoering van deze technologieën kritisch te evalueren en richting te geven.

  • 2017

    Voor 2017 is er 112,8 miljoen euro toegekend voor onderzoek in het kader van Zwaartekracht. De gehonoreerde programma’s betreffen onderzoek op het terrein van de regeneratieve geneeskunde die gebruik maakt van het zelfherstellende vermogen van het lichaam om zieke of beschadigde weefsels en organen te genezen, quantumcomputers en quantumnetwerken, het bouwen van een kunstmatige biologische cel, onderzoek aan de hand van de Grieks-Romeinse oudheid, onderzoek naar het ontstaan, de ontwikkeling en de kenmerken van duurzame samenwerking en het ontwikkelen van miniatuur organen op microchips voor onderzoek naar specifieke ziektes.

    zwaartekracht_groep_web_500px.jpg
    VLNR: Prof. dr. I. Sluiter (UL), Prof. dr. H.M. Buhrman (CWI/ UvA), minister Bussemaker (OCW), Prof. dr. A.M. Dogterom (TUD), Prof. dr. C.L. Mummery (LUMC), Prof. dr. C.V.C. Bouten (TUE), Prof.dr. N. Ellemers (UU) en Prof. dr. R.P.M. Wittek (RUG)

    Een consortium is een samenwerkingsverband tussen de beste onderzoekers van Nederland in een vakgebied of in vakgebieden. De onderzoekers werken bovendien gedurende enige tijd intensief samen. Dit kan een Nederlandse onderzoeksschool zijn maar ook een ander samenwerkingsverband van invloedrijke en excellente onderzoekers dat leidt tot vernieuwend toponderzoek. Voorwaarde is dat in ieder geval onderzoekers verbonden aan een van de onderstaande universiteiten deelnemen aan het consortium. Bekijk de samenvattingen van de toekenningen voor 2017.

    Materials-driven regeneration: Regenerating tissue and organ function with intelligent, life-like materials

    Hoofdaanvrager Prof. dr. C.V.C. Bouten (TUE)
    Mede-aanvragers Prof. dr. M.C. Verhaar (UMCU), Prof. dr. P. Habibovic (UM), Prof. dr. E.W. Meijer (TU/e), Prof. dr. J.C. Clevers (Hubrecht Institute ), Prof. dr. C.A. van Blitterswijk (UM)
    Penvoerende instelling TUE
    Toekenning 18,8 miljoen euro


    Regeneratieve Geneeskunde maakt gebruik van het zelfherstellende vermogen van het lichaam om zieke of beschadigde weefsels en organen te genezen. In het Center for Materials-Driven Regeneration werken materiaalwetenschappers, celbiologen, weefseltechnologen en artsen samen aan een nieuwe aanpak, waarbij het lichaam wordt verleid tot zelfherstel met behulp van intelligente biomaterialen. Met deze aanpak en combinatie van vakgebieden wil het consortium een van de grootste en kostbaarste uitdagingen van de gezondheidszorg aanpakken: het genezen van chronische ziekten, zoals hart- en vaatziekten, aandoeningen van het bewegingsapparaat en orgaanziekten, zoals nierfalen.

    Quantum Software Consortium

    Hoofdaanvrager Prof. dr. H.M. Buhrman (CWI/ UvA)
    Mede-aanvragers Prof.dr. D. Bouwmeester (UL), Prof.dr. R. Cramer (CWI/ UL), Prof.dr. R. Hanson (TUD), Prof.dr. S.D.C. Wehner (TUD), Prof.dr. R. de Wolf (CWI/ UvA)
    Penvoerende instelling UL
    Toekenning 18,8 miljoen euro


    Quantumcomputers en quantumnetwerken hebben de potentie om onze informatie- en communicatietechnologie radicaal te veranderen door de kracht van quantum superpositie, interferentie, en verstrengeling. Enkele toepassingen van zulke quantumcomputers en netwerken zijn al sinds de jaren '90 bekend, maar deze vergen grootschalige systemen die nog in de toekomst liggen. Kleinere
    systemen (met een zeer beperkt aantal quantum bits) zijn er nu al en iets grotere quantumcomputers en netwerken zullen binnen zeer afzienbare tijd beschikbaar zijn. Dit maakt het de komende jaren voor het eerst mogelijk om quantumcomputers en netwerken te programmeren en er software voor te ontwikkelen en op te testen. Het “Quantum Software Consortium” brengt onderzoekers bijeen uit de informatica, wiskunde en natuurkunde om de eerste toepassingen uit te vinden en te demonstreren voor deze computers en het internet van de toekomst.

    BaSyC – Building a Synthetic Cell

    Hoofdaanvrager Prof. dr. A.M. Dogterom (TUD)
    Mede-aanvragers Prof. dr. G.H. Koenderink (AMOLF), Prof. dr. B. Poolman (RUG), Prof. dr. J. van der Oost (WUR), Prof. dr. W.T.S. Huck (RU), Prof. dr. C. Dekker (TUD)
    Penvoerende instelling TUD
    Toekenning 18,8 miljoen euro


    Het bouwen van een kunstmatige biologische cel is een van de grote wetenschappelijke uitdagingen van de 21e eeuw. We hebben uitgebreide kennis over de moleculaire bouwstenen die de basis vormen van het leven, maar we begrijpen niet hoe deze bouwstenen samenwerken om leven mogelijk te maken. Daarom gaan we in BaSyC onze kennis in scheikunde, natuurkunde en biologie samenbrengen en een synthetische cel bouwen. Dit doen we bottom-up. Oftewel, door biomoleculaire bouwstenen te combineren tot een autonome cel; eentje die zichzelf in stand kan houden, kan groeien en zich kan delen.  
    Fundamenteel begrip van het leven in een cel zal enorme  intellectuele, wetenschappelijke en technologische opbrengsten genereren. Tegelijkertijd zal het filosofische en ethische vragen oproepen over hoe de samenleving het beste de nieuwe inzichten en mogelijkheden kan benutten.

    Netherlands Organ-on-Chip Initiative

    Hoofdaanvrager Prof. dr. C.L. Mummery (LUMC)
    Mede-aanvragers Prof. dr. M.D. Ferrari (LUMC), Prof. dr. J.C. Clevers (Hubrecht Instituut), Prof. dr. P.M. Sarro (TUD), Prof. dr. A. van den Berg (UT), Prof. dr. C. Wijmenga (UMCG)
    Penvoerende instelling UL
    Toekenning 18, 8 miljoen euro

     
    Voor veel frequent voorkomende ziektes ontbreken goede laboratorium modellen. Wij willen uit stamcellen van patiënten “ziekte-specifieke miniatuur organen op microchips” ontwikkelen om ziekteprocessen en effecten van geneesmiddelen beter te kunnen onderzoeken. Met behulp van deze “organs-on-a-chip” willen wij de kleinste functionele bouwstenen van hart, bloedvaten, hersenen en darmen (inclusief de darmbacteriën) nabouwen en bestuderen. Door orgaanchips aan elkaar te koppelen kunnen we onderzoeken hoe zieke organen en darmbacteriën elkaar beïnvloeden. Hiermee hopen we meer te kunnen leren over hoe bepaalde ziektes ontstaan en hoe we ook sneller nieuwe geneesmiddelen kunnen ontwikkelen en testen.

    Anchoring Innovation

    Hoofdaanvrager Prof. dr. I. Sluiter (UL)
    Mede-aanvragers: Prof. dr. A.P.M.H. Lardinois (RU), Prof. dr. J.H. Blok (UU), Prof. dr. C.H.M. Kroon (UvA), Prof. dr. L. de Ligt (UL), Prof. dr. M.J. Versluys (UL)
    Penvoerende instelling: RU
    Toekenning: 18,8 miljoen euro


    De oude Grieken en Romeinen waren innovatief op allerlei gebied: van wetenschap en techniek tot kunst en literatuur, politiek, economie en nog veel meer. Hoe kwam zulke vernieuwing tot stand? Hoe leiden uitvindingen en nieuwe ideeën tot echte, aanvaarde innovatie? Dat onderzoeken de Nederlandse classici van de landelijke onderzoekschool OIKOS. Onze hypothese is dat traditie en vernieuwing niet zo maar naast of tegenover elkaar staan. Bij succesvolle innovatie zien mensen juist een zinvolle samenhang tussen het nieuwe en het bekende. Voor dat veelzijdige proces gebruikt OIKOS het concept '(ver)ankeren'. OIKOS ontwikkelt en onderzoekt dit denkmodel aan de hand van de Grieks-Romeinse oudheid. De resultaten leiden tot een beter begrip van innovatieprocessen van alle tijden.

    Case: Nieuw maar toch vertrouwd

    SCOOP: Sustainable Cooperation - Roadmaps to a Resilient Society

    Hoofdaanvrager Prof. dr. R.P.M. Wittek (RUG)
    Mede-aanvragers Prof.dr. N. Ellemers (UU), Prof.dr. M. van Hees (VU), Prof.dr.ir. T. van der Lippe (UU)
    Prof.dr. R. Spears (RUG), Prof.dr. B. van Bavel (UU)
    Penvoerende instelling RUG
    Toekenning 18,8 miljoen euro


    Samenwerking is de sleutel tot veerkrachtige gezinnen, gemeenschappen, en organisaties. Door samen te werken kunnen individuen resultaten bereiken die ze in hun eentje nooit zouden kunnen realiseren. Maar waarom zien we sommige samenwerkingsverbanden uit elkaar vallen, terwijl andere over lange periodes uitstekend blijven functioneren? Zijn onze huidige samenwerkingsverbanden bestand tegen ingrijpende maatschappelijke veranderingen zoals een vergrijzende bevolking, grootschalige migratie, en de digitale revolutie? Door de expertise van sociologen, psychologen, historici en filosofen te bundelen onderzoekt SCOOP nieuwe oplossingen voor duurzame samenwerking in de domeinen van de zorg, het werk, en integratie. Een innovatief ‘mixed-method’ onderzoeksdesign wordt gebruikt om de effectiviteit van deze oplossingen te toetsen en ‘evidence based’ beleidsaanbevelingen te ontwikkelen.

    SCOOP-website 
    Twitter @SCOOP_Program 

    Download

  • 2013

    Consortia Zwaartekracht

    Een consortium is een samenwerkingsverband tussen de beste onderzoekers van Nederland in een vakgebied of in vakgebieden. De onderzoekers werken bovendien gedurende enige tijd intensief samen. Dit kan een Nederlandse onderzoeksschool zijn maar ook een ander samenwerkingsverband van invloedrijke en excellente onderzoekers dat leidt tot vernieuwend toponderzoek. Voorwaarde is dat in ieder geval onderzoekers verbonden aan een van de onderstaande universiteiten deelnemen aan het consortium.

    The Soehngen Institute for anaerobic microbiology: microben voor gezondheid en milieu

    • Hoofdaanvrager: Prof. dr. ir. M.S.M. Jetten (RU)
    • Medeaanvragers: Prof. dr. ir. M.C.M. van Loosdrecht (TU Delft), prof. dr. ir. A.J.M. Stams (WUR), prof. dr. ir. J.S. Sinninghe Damsté (NIOZ), prof. dr. W.M. de Vos (WUR)
    • Penvoerende instelling: RU
    • Toekenning: 22,9 mln euro

    De top van de Nederlandse microbiologen wil samen een van de Grand Challenges in onze samenleving aanpakken: het scheppen van een duurzame biobased economy. Microben die zonder zuurstof kunnen leven (complexe anaerobe microbiologische gemeenschappen), kunnen daar een belangrijke rol in spelen. Dit onderzoeksproject wil nieuwe anaerobe microbiologische omzettingen ontdekken en zelf nieuwe microbiologische gemeenschappen ontwerpen om deze vervolgens toe te passen in nieuwe duurzame technologieën. Het gaat dan bijvoorbeeld om de efficiënte productie van biogas, het omzetten van organisch afval in afbreekbare bioplastics en verbeterde gezondheid door een geoptimaliseerde microflora in de darmen.

    Networks

    • Hoofdaanvrager: Prof. dr. M.R.H. Mandjes (UvA)
    • Medeaanvragers: Prof. dr. M.T. de Berg (TU/e), prof. dr. ir. S.C. Borst (TU/e), prof. dr. ir. O.J. Boxma (TU/e), prof. dr. H.M. Buhrman (CWI), prof. dr. R.W. van der Hofstad (TU/e), prof. dr. W.Th.F. den Hollander (UL), prof. ir. A.M.J. Koonen (TU/e), prof. dr. J.S.H. van Leeuwaarden (TU/e), prof. dr. A. Schrijver (CWI), prof. dr. G.J. Woeginger (TU/e)
    • Penvoerende instelling: UvA
    • Toekenning: 22,7 mln euro

    Networks is een consortium van elf wiskunde- en informatica-onderzoekers van vier instituten met het doel te werken aan de dringende uitdagingen waar grootschalige netwerken ons voor stellen. Niet alleen digitale netwerken maar ook verkeers- en vervoersnetwerken en energienetwerken zijn vaak niet (goed genoeg) berekend op onverwachte situaties. Dit onderzoeksproject richt zich op modelleren, begrijpen, beheersen en optimaliseren van complexe en zeer veranderlijke netwerken.

    The Institute for Chemical Immunology (ICI)

    • Hoofdaanvrager: Prof. dr. J.J.C. Neefjes (NKI)
    • Medeaanvragers: Prof. dr. C.G. Figdor (UMC St Radboud), prof. dr. P. Gros (UU), prof. dr. A.J.R. Heck (UU), prof. dr. H.S. Overkleeft (UL), prof. dr. T.N.M. Schumacher (NKI)
    • Penvoerende instelling: UL
    • Toekenning: 27,6 mln euro

    Ons afweersysteem beschermt ons tegen infectieziekten en kanker. Als het niet goed werkt, kan dat nare gevolgen hebben. Maar als het afweersysteem onbedoeld te goed werkt dan kunnen juist auto-immuunziekten ontstaan waarbij het immuunsysteem het eigen lichaam aanvalt, zoals bij reumatoïde artritis en multiple sclerosis. In het Institute for Chemical Immunology (ICI) verzamelt de top in immunologie en chemie zich om een nieuw vakgebied te ontwikkelen: Chemische Immunologie. Doel is om met behulp van de chemie immuunziekten te begrijpen en oplossingen te vinden voor situaties waar het afweersysteem faalt of te actief is. Deze combinatie van vakgebieden kan een radicale verandering in de aanpak van auto-immuunziekten, infecties en kanker teweegbrengen.

    Netherlands Earth System Science Centre (ESSC). Verstoringen van het systeem aarde: het lezen van het verleden om de toekomst te voorspellen

    • Hoofdaanvrager: Prof. dr. ir. J.S. Sinninghe Damsté (UU)
    • Medeaanvragers: Prof. dr. ir. M.S.M. Jetten (RU), prof. dr. J.J. Middelburg (UU), prof. dr. J. Oerlemans (UU), prof. dr. M. Scheffer (WUR), prof. dr. ir. S. Schouten (NIOZ)
    • Penvoerende instelling: UU
    • Toekenning: 28 mln euro

    Het Netherlands Earth System Science Centre (ESSC) brengt onderzoek naar het klimaat in het verleden, heden en toekomst bij elkaar, om zo de voorspellingen over de toekomstige klimaatomstandigheden op onze planeet te verbeteren. Paleoklimatologen, biogeowetenschappers en klimaatmodelleerders werken samen in onderzoek naar onder andere de elkaar beïnvloedende interacties tussen geosfeer, biosfeer, hydrosfeer en atmosfeer op verschillende tijdschalen. Het consortium richt zich met name op de invloed van de koolstofkringloop om na te gaan hoe warm de aarde zal gaan worden door de huidige verstoring van de koolstofkringloop en hoe plotseling veranderingen in het klimaat kunnen plaatsvinden.

    Research Centre for Integrated Nanophotonics

    • Hoofdaanvrager: Prof. dr. ir. M.K Smit (TU/e)
    • Medeaanvragers: Prof. dr. H.J.S. Dorren (TU/e), prof. dr. ir. W.M.M. Kessels (TU/e), prof. dr. P.M. Koenraad (TU/e), prof. ir. A.M.J. Koonen (TU/e), prof. dr. B. Koopmans (TU/e)
    • Penvoerende instelling: TU/e
    • Toekenning: 19,9 mln euro

    Dit onderzoeksproject van natuurkundigen en elektrotechnici is gericht op het ontwikkelen van de optische technologie die nodig is om zeven miljard mensen te verbinden met elkaar en met de datacentra die toegang geven tot de kennis en informatie van onze wereld. Deze technologie zal het transport van gigantisch grote (petabyte-)datastromen tussen miljarden processors mogelijk maken. Het onderzoek richt zich op doorbraken door het toepassen van nieuwe natuurkundige concepten, componenten en schakelingen op nanoschaal en dito systeemconcepten om deze enorme groei mogelijk te maken. Zulke doorbraken zijn noodzakelijk om te voorkomen dat het energieverbruik van wereldwijde netwerken de pan uit rijst. Toekomstbepalend voor het internet.

    Netherlands Center for Multiscale Catalytic Energy Conversion

    • Hoofdaanvrager: Prof. dr. ir. B.M. Weckhuysen (UU)
    • Medeaanvragers: Prof. dr. ir. A. van den Berg (UT), prof. dr. A. van Blaaderen (UU), prof. dr. ir. J.A.M. Kuipers (TU/e), prof. dr. D. Lohse (UT), prof. dr. R.A. van Santen (TU/e)
    • Penvoerende instelling: UU
    • Toekenning: 31,9 mln euro

    Chemici, natuurkundigen en ingenieurs bundelen hun krachten om processen om toekomstige brandstoffen en chemische bouwstenen te maken radicaal te veranderen. Het onderzoek richt zich op het ontwikkelen van nieuwe en perfectioneren van bestaande katalyseprocesssen, op alle relevante schaalniveaus: vanaf het atomaire niveau tot het niveau van de daadwerkelijke reactor waarin de katalyse plaatsvindt. Het ultieme doel van het Netherlands Center for Multiscale Catalytic Energy Conversion is om zeer efficiënte katalyseprocessen te ontwikkelen voor verschillende energie- en materiaalbronnen, zoals fossiele brandstoffen, biomassa en zonne-energie.

  • 2012

    Zes onderzoeksconsortia ontvingen in 2012 in totaal 167 miljoen van OCW binnen het programma Zwaartekracht. NWO adviseerde het ministerie over de selectie van de teams van wetenschappers.

    Groepsfoto uitreiking Zwaartekracht.jpg
    V.l.n.r. (onder): prof. dr. E. Verlinde, prof. dr. C. Dekker, prof. dr. R. Bernards. V.l.n.r. (boven): prof. dr. P. Hagoort, NWO-voorzitter prof. dr. J. Engelen, minister dr. J. Bussemaker, prof. dr.C. Kemner en prof. dr. R. Nolte

    Consortium

    Een consortium is een samenwerkingsverband tussen de beste onderzoekers van Nederland in een vakgebied of in vakgebieden. De onderzoekers werken bovendien gedurende enige tijd intensief samen. Dit kan een Nederlandse onderzoeksschool zijn maar ook een ander samenwerkingsverband van invloedrijke en excellente onderzoekers dat leidt tot vernieuwend toponderzoek. Voorwaarde is dat in ieder geval onderzoekers verbonden aan een van de onderstaande universiteiten deelnemen aan het consortium.

    Zes toekenningen

    Kankerbehandeling op maat

    Kanker is doodsoorzaak nummer 1 in Nederland. Maar de ene kanker is de andere niet en ook patiënten verschillen onderling van elkaar. Een middel dat goed werkt tegen borstkanker bij mevrouw X, doet niks voor mevrouw Y met dezelfde tumor. En een chemotherapie die heel effectief is voor de meeste vormen van darmkanker, is nutteloos als iemand een levertumor heeft.

    Specifiek behandelplan

    Onder de naam Cancer Genomics Centre Netherlands (CGC.nl) gaat een consortium van 26 onderzoeksgroepen uit Amsterdam, Utrecht, Rotterdam, Leiden en Nijmegen werken aan meer specifieke behandelingen om de kansen op effectiviteit te vergroten. De onderzoekers willen de genetische veranderingen van een tumor in beeld kunnen krijgen, en dan specifiek voor die tumor, bij die patiënt, een behandelplan opstellen.

    Chemotherapie voldoet niet

    Op dit moment krijgen kankerpatiënten met uitzaaiingen vaak chemotherapie. Maar die is niet erg effectief. Daarnaast veroorzaakt chemotherapie vaak heftige bijwerkingen, omdat de kuren niet alleen tumorcellen doden, maar ook gezonde lichaamscellen beschadigen. Slechts in een kwart van de gevallen hebben chemokuren een gunstig effect voor de patiënt.

    Elke tumor is anders

    Tumoren hebben heel verschillende genetische eigenschappen, die van patiënt tot patiënt verschillen. Ook veranderen deze eigenschappen snel. Kennis over genetische vingerafdrukken van kwaadaardige cellen biedt aanknopingspunten voor nieuwe behandelmethoden.

    Therapie, medicijnresistentie, interactie

    De onderzoekers richten zich op verschillende aspecten van tumoren. Ze gebruiken monsters van menselijk tumorweefsel om effecten van therapieën te bestuderen. Daarnaast brengen ze in kaart welke veranderingen in tumoren medicijnresistentie veroorzaken. Ook bekijken ze de interactie van tumorcellen met hun omgeving, om zo gericht verdere uitzaaiingen te kunnen voorkomen.

    Einddoel: optimale medicijnen

    Uiteindelijk willen de onderzoekers in klinische trials patiënten op basis van het genetische profiel van hun tumor optimale combinaties van medicijnen kunnen bieden. De onderzoekers verwachten zo bij te kunnen dragen aan een betere levensverwachting en een hogere kwaliteit van leven voor kankerpatiënten.

    Cancer Genomics Centre Netherlands

    Hoofdaanvrager: Spinozalaureaat Prof. dr. R. Bernards
    Medeaanvragers: Prof. dr. J.L. Bos, Spinozalaureaat Prof. dr. H. Clevers, Prof. dr. R.H. Medema, Prof. dr. R. Kanaar, Prof. dr. A. van Oudenaarden
    Penvoerende instelling: Universiteit Utrecht
    Toekenning: 30,7 miljoen euro

    Grensverleggend klein

    De grenzen van de nanotechnologie opzoeken en verleggen. Dat gaan Delftse en Leidse wetenschappers doen binnen hun Zwaartekrachtproject. De onderzoekers gaan materialen observeren, manipuleren en controleren op de kleinst mogelijke schaal: atoom voor atoom.

    Levende cellen

    Op de scheidslijn tussen nanotechnologie en biologie gaan de wetenschappers kijken naar de werking van levende cellen. Hoe vouwt een twee meter lange DNA-streng zich op in de kern van een minuscule lichaamscel? Hoe werkt een cel op moleculair niveau? Als je weet hoe een biomolecuul eruit ziet, kun je het dan namaken? En is het mogelijk om uit die bouwstenen een kunstmatige levende cel te maken?

    Nieuw type computer

    Daarnaast richt het consortium zich op quantumelektronica. Bij welke grootte verliest een object zijn quantummechanische eigenschappen? Wat doet het pas ontdekte Majoranafermion precies? Is het mogelijk om elektronische schakelingen te maken van moleculen, en daarmee veel sneller te rekenen dan huidige computers kunnen?

    Video's

    Als derde onderdeel van het project gaan de onderzoekers nieuwe technologieën ontwikkelen om video-opnamen te maken van de nanowereld in realtime. Op die manier willen ze live kunnen volgen hoe eiwitten zich vouwen in cellen, of hoe katalysatoren op atomair niveau chemische reacties versnellen.

    NanoFront

    Hoofdaanvrager: Spinozalaureaat Prof. dr. C. (Cees) Dekker
    Medeaanvragers: Spinozalaureaten Prof. dr. C.W.J. (Carlo) Beenakker en Prof. dr. ir. L.P. (Leo) Kouwenhoven; Prof. dr. J.W.M. (Joost) Frenken, Prof. dr. M.A.G.J. (Michel)Orrit, Prof. dr. H.W. (Henny) Zandbergen
    Penvoerende instelling: Technische Universiteit Delft
    Toekenning: 35,9 miljoen euro. Beide universiteiten leggen er samen nog 15 miljoen euro bij.

    Taal centraal

    Volgens het consultatiebureau moet een kind rond zijn tweede verjaardag minimaal twintig verschillende woorden kennen. Hoe zorgen de menselijke hersenen ervoor dat kinderen als vanzelf taal leren? Dat ze woorden en zinnen leren verstaan, verwerken, begrijpen en zelf leren spreken? En wat bepaalt of iemand makkelijk of juist moeilijk een taal leert? In het project Language in Interaction gaan onder andere taalkundigen, hersen- en cognitieonderzoekers en logici samen op zoek naar antwoorden.

    Variatie

    Wereldwijd bestaan er meer dan zesduizend talen. Hoe zijn deze talen ontstaan? Wat zijn de overeenkomsten en verschillen? En waarom is het voor sommige mensen makkelijker dan voor anderen om een toontaal te leren – een taal waarin een variatie in toonhoogte de betekenis verandert, zoals in het Kantonees?

    Genen, hersenen, interactie

    De onderzoekers kijken naar de rol van subtiele genetische verschillen. Naar die van hersenactiviteit in reactie op taalaanbod. En naar de invloed van sociale interacties tussen luisteraars en sprekers. Op deze manier verwachten ze inzicht te krijgen in de overeenkomsten en verschillen tussen mensen als het gaat om verwerving en verwerking van taal.

    Language in Interaction

    Hoofdaanvrager: Spinozalaureaat Prof. dr. P. (Peter) Hagoort
    Medeaanvragers: Spinozalaureaten Prof. dr. J.F.A.K. (Johan) van Benthem, prof. dr. A. (Anne) Cutler en Prof. dr. P.C. (Pieter) Muysken; Prof. dr. G. (Guillén )Fernandez, Prof. dr. H. (Harold) Bekkering
    Penvoerende instelling: Radboud Universiteit Nijmegen
    Toekenning: 27,6 miljoen euro

    Modelburgers of randfiguren

    Ligt het aan de opvoeding, de genen, de blootstelling aan gewelddadige tv-programma's of aan het feit dat opa een berucht draaideurcrimineel was? Het is nog grotendeels onbegrepen waarom het ene kind opgroeit tot een modelburger, en het andere aan de zelfkant van de samenleving terechtkomt. Het Consortium on Individual Development kijkt hoe omgeving en erfelijke aanleg elkaar beïnvloeden en  de ontwikkeling van een kind bepalen.

    Langdurig veel kinderen volgen

    De onderzoekers van de Universiteit Utrecht, Universiteit van Amsterdam, Universiteit Leiden, Rijksuniversiteit Groningen, Erasmus Universiteit Rotterdam, Radboud Universiteit Nijmegen en de Vrije Universiteit Amsterdam gaan gedurende tien jaar grote groepen kinderen volgen. Aan de hand van vragenlijsten, observaties, neurocognitieonderzoek en hersenscans proberen de onderzoekers te achterhalen welke combinaties van factoren risico's opleveren.

    Gevolg van interventies

    Het consortium maakt gebruik van gegevens uit een aantal langlopende cohortstudies, namelijk Trails, Generation R, Nederlands Tweelingenregister en Radar. Daarnaast starten de onderzoekers twee nieuwe langlopende onderzoeken op, waarin ze ook omstandigheden van buitenaf veranderen. Ze onderzoeken bijvoorbeeld hoe veranderingen in de omgeving de hersenontwikkeling beïnvloeden, en wat het effect is op het gedrag van de kinderen. Uiteindelijk hopen ze zo te achterhalen welke kinderen het meest risico lopen om niet goed terecht te komen. En welke acties dat zouden kunnen voorkomen. 

    Hoofdaanvrager: Mevr. prof. dr. C. (Chantal) Kemner
    Medeaanvragers: Spinozalaureaten Prof. dr. M.H. (Marinus) van IJzendoorn, Prof. dr. P.M. (Patti) Valkenburg en Prof. dr. D.I. (Dorret) Boomsma; Prof. dr. M. (Marian) Joëls, Prof. dr. S. (Sarah) Durston
    Penvoerende instelling: Universiteit Utrecht
    Toekenning: 27,6 miljoen euro

    Levensecht nagemaakt

    Principes uit de natuur gebruiken om kunstmatige systemen te bouwen die geheel nieuwe taken kunnen uitvoeren. Dat willen de scheikundigen van de Radboud Universiteit, Rijksuniversiteit Groningen en Technische Universiteit Eindhoven gaan doen in het nieuwe Research Centre for Functional Molecular Systems.

    Zelfredzaamheid

    De komende jaren willen de wetenschappers in detail de zelfassemblage en zelforganisatie van verschillende moleculen leren begrijpen en sturen. Met die kennis willen ze systemen bouwen, zodat ze onder andere nanomotoren, nieuwe materialen, kunstmatige weefsels en zelfs artificiële cellen kunnen maken. De onderzoekers willen onder andere systemen maken die zelfstandig taken kunnen uitvoeren, bijvoorbeeld systemen die zichzelf kunnen voortbewegen, kunnen kopiëren, of kunnen repareren.

    Van geneeskunde tot energie

    Het aantal denkbare toepassingen van moleculaire systemen door zelfassemblage is zeer groot. Zo kunnen medicijnen precies op de juiste plek afgeleverd worden. Kunstmatig gemaakt weefsel kan worden ingezet voor nieuwe therapieën. Ook voor de toekomstige energievoorziening speelt de zelfassemblage van moleculen een belangrijke rol; denk aan materialen om zonne-energie in op te slaan of om energie om te zetten naar andere vorm van materie. Van warmte naar beweging, of van beweging naar elektriciteit bijvoorbeeld.

    Hoofdaanvrager: Spinozalaureaat Prof. dr. E.W. (Bert)Meijer
    Medeaanvragers: Spinozalaureaat Prof. dr. B.L. (Ben) Feringa, Prof. dr. ir. R.A.J. (Rene)Janssen, Prof. dr. R.J.M. (Roeland)Nolte, Prof. dr. ir. J.C.M. (Jan)van Hest, Prof. dr. S. (Sijbren)Otto
    Penvoerende instelling: Radboud Universiteit Nijmegen
    Toekenning: 26,9 miljoen euro

    Wiskunde als sleutel

    De natuurkunde is verre van af. Vele grote vragen wachten met smart op antwoord. Zo bestaat het overgrote deel van ons heelal uit de tot op heden totaal onbekende 'donkere materie'. Er zijn exotische materialen die bij temperaturen ruim boven het absolute nulpunt totaal geen elektrische weerstand hebben. Een verschijnsel dat zich niet laat verklaren met de huidige natuurkundige theorieën. En hoe zou een eventuele quantumcomputer precies moeten gaan werken? 

    Materie op alle schalen

    Natuurkundigen van de Universiteit van Amsterdam, Universiteit Utrecht, en de Universiteit Leiden slaan in het nieuwe Delta-Intitute for Theoretical Physics de handen ineen. Ze gaan nieuwe vormen van materie onderzoeken.
    Ze onderzoeken materie op zeer uiteenlopende lengteschalen. Van de minuscule afmetingen van de quantumwereld tot aan de langste afstanden in het heelal.

    Universele taal

    Sleutel tot de oplossing is de wiskunde. Dat is de taal waarin theoretisch natuurkundigen deze fenomenen beschrijven. Waar gaan de quantummechanica, de relativiteitstheorie en de zwaartekracht elkaar vinden? Wat is het missende stukje? Of is er een compleet nieuwe theorie die alle vormen van materie elegant beschrijft?

    Hoofdaanvrager: Spinozalaureaat Prof. dr. E.P. (Erik) Verlinde
    Medeaanvragers: Spinozalaureaten Prof. dr. G. (Gerard) ’t Hooft, Prof. dr. J.J. (Jan) Zaanen en Prof. dr. C.W.J. (Carlo) Beenakker; Prof. dr. ir. H.T.C. (Henk) Stoof, Prof. dr. J. (Jan) de Boer
    Penvoerende instelling: Universiteit van Amsterdam
    Toekenning: 18,3 miljoen euro