Onderzoeksresultaten

  • Opiniepeilingen goed voor de democratie (9 februari 2017)

    Berichtgeving over peilingen in verkiezingstijd leidt tot kuddegedrag. Emoties van kiezers winnen het van hun ratio. Politieke participatie van burgers neemt af. Is dat echt zo? Communicatiewetenschapper Sjoerd Stolwijk vond weinig steun voor deze beweringen. Sterker nog, uit zijn promotieonderzoek blijkt dat berichtgeving over peilingen waarschijnlijk leidt tot meer interesse en meningsvorming onder kiezers, en dus goed is voor de democratie. Hij promoveert donderdag 16 februari aan de Universiteit van Amsterdam (UvA) met NWO-financiering uit het Graduate Programme.

    Mark Rutte op het Binnenhof

    Er is veel discussie over de invloed van peilingen in verkiezingstijd. Die invloed zou erg groot zijn, te groot volgens critici. In dit verband wordt vaak het bandwagoneffect genoemd. Hiervan is sprake als een positieve peiling – een partij zit volgens de polls in de lift – door mediaberichtgeving daarover leidt tot nog meer electorale steun voor een partij. Stolwijk onderzocht hoe peilingen de berichtgeving over partijen beïnvloeden, en hoe blootstelling aan zulke berichtgeving invloed heeft op de interesse van kiezers in de campagne, de emoties die ze voelen over partijen, de stemopkomst en de stemkeuze. Hij keek naar de Duitse federale (Bundestag) verkiezingscampagne van 2013 en de Nederlandse campagne voor de Europese verkiezingen van 2014.

    Overschatting

    Het effect van peilingen komt door een samenspel tussen politici, peilingbureaus, journalisten, campagneteams en kiezers zelf. ‘Verkiezingscampagnes en de uitslag: iedereen doet het samen’, vertelt Stolwijk. ‘Zo kun je de reactie van media op peilingen afleiden uit hun selectie en toon van berichtgeving. Ze nemen veranderingen niet klakkeloos over, maar reageren op basis van hun eigen logica. Op die manier geven ze een bepaald beeld door aan de kiezer. Maar kiezers hebben zelf ook invloed, want ook zij interpreteren de peilingen. En campagneteams interpreteren en gebruiken peilingen weer op hun manier.’ Een deel van het effect van peilingen op kiezers wordt volgens Stolwijk veroorzaakt door de emotionele reactie van kiezers op berichtgeving over peilingen. En kiezers die minder emotie voelen door zulke berichtgeving, worden er ook minder door beïnvloed.

    Het uiteindelijke effect van peilingen op berichtgeving verschilt per partij. Stolwijk: ‘Kleinere partijen worden sowieso genegeerd en grotere partijen worden behandeld naar hun positie in de verkiezingsrace. Daarbij vertalen stijgende peilingen zich niet automatisch in meer en positievere berichtgeving. Doorgaans geldt dat het effect van peilingen en de berichtgeving erover overschat wordt. Het effect is alleen groot als verschillende factoren op het juiste moment samenkomen en elkaar daardoor gaan versterken. Zoals bij de verkiezingszege van de PvdA in 2013 met Diederik Samson als nieuwe lijsttrekker. De PvdA kwam toen van heel ver. Als een partij die al groot is stijgt in de peilingen, is dat geen nieuws. De opkomst van de PvdA in de peilingen was dat destijds wel, met een bandwagoneffect tot gevolg. Maar zoiets is zeer zeker niet de regel,’ benadrukt Stolwijk.

    In lijn met de bandwagon-hypothese vond Stolwijk dat blootstelling aan verslaggeving over peilingen de interesse en opkomst bij de Europese parlementsverkiezingen in 2014 heeft vergroot.

    Meer informatie

    S.B. (Sjoerd) Stolwijk (1981) voltooide zijn proefschrift ‘Who is Driving Whom: The Media, Voters and the Bandwagon’ aan de Universiteit van Amsterdam, Amsterdam School of Communication Research (ASCoR). Hoofdaanvrager was prof. dr. E.G. (Edith) Smit. Promotor is prof. dr. Claes de Vreese. Copromotor is dr. Andreas Schuck.

    Sjoerd Stolwijk is nu werkzaam als postdoc binnen het Vernieuwingsimpuls-project (Vidi) ‘HIGH-RISK POLITICS: Explaining and improving political actors' decision-making on electorally risky issues’ van hoofdaanvrager prof. dr. B. (Barbara) Vis.

    Bron: Universiteit van Amsterdam UvA

  • Journalist selecteert politiek nieuws op inhoud, niet op mogelijk ‘conflict’ (15 november 2016)

    Politieke partijen met macht maken meer kans op overname in de media van hun communiqués door journalisten. Maar politieke journalisten houden wel rekening met de politieke context van zo’n persbericht en zijn niet a priori op zoek naar een ‘conflict’. Tegelijkertijd reageren politici eigenlijk alleen op nieuwsberichten als deze hun eigen interesses bevorderen. Dat concludeert communicatiewetenschapper en politicologe Luzia Helfer in haar proefschrift ‘How politics becomes news and news becomes politics’. Zij promoveert vrijdag 9 december aan de Universiteit Leiden met NWO-financiering uit de Vernieuwingsimpuls.

    Mark Rutte op het Binnenhof

    Politici volgen de waan van de dag en hebben niet het algemeen belang voor ogen, zo luidt de algemene kritiek. Politieke berichtgeving kan tegelijkertijd vaak op hun gemopper rekenen. Journalisten zouden voornamelijk kiezen voor sensationele en conflictueuze berichtgeving over politiek en hierdoor een negatieve invloed hebben op de politiek en op de maatschappij. Maar is dit daadwerkelijk het geval? Welke criteria hanteren journalisten om politiek nieuws te selecteren? En waarop baseren politici het al dan niet reageren op berichtgeving? Luzia Helfer zocht het uit.

    Luzia Helfer: ‘Best lastig om die interactie tussen politici en verslaggevers in kaart te brengen. Zij communiceren immers met elkaar op tal van momenten die ‘ongrijpbaar’ zijn: in de wandelgangen, via media, tijdens officiële gelegenheden, soms zelfs in privéomstandigheden. Tegelijkertijd worden beslissingen door journalisten (wel of niet overnemen) en politici (wel of niet reageren, en zo ja, hoe dan) achter de schermen genomen. Wie beïnvloedt wie? Ik heb daarom met beide groepen een experiment gedaan om te trachten erachter te komen.’

    Helfer bevroeg 67 verslaggevers die regelmatig over de vaderlandse Tweede Kamer berichten en 84 verslaggevers die over het Zwitserse parlement berichten. Aan beide groepen legde Helfer fictieve berichten voor met de vraag of zij op basis hiervan nieuwsberichten zouden maken. Een vergelijkbaar experiment werd gedaan met politici – 30 landelijke politici in Nederland en 50 in Zwitserland – met de vraag of zij een getoond mediabericht ter sprake zouden brengen tijdens een fractievergadering of er zelfs een politieke actie op zouden ondernemen, zoals een Kamervraag stellen.

    Meer macht maakt meer kans

    De resultaten tonen onder meer dat journalisten in allebei de landen in hun selectie vergelijkbare criteria hanteren. Een partij met meer politieke macht maakt meer kans op berichtgeving. Indien een partij opeens over een onverwacht onderwerp bericht, dan vinden journalisten dat interessant.

    Voor politici zijn echter andere criteria bepalend. Nederlandse politici zijn meer geneigd alleen op een onderwerp dat binnen hun specialisatie valt politieke acties te ondernemen. Voor hun Zwitserse collega’s staat een onderwerp dat tot het partijprogramma hoort centraal.

    Politici reageren – niet verrassend – vaker op negatieve dan positieve berichten. De identiteit van de krant die het nieuws publiceert en de meer genuanceerde aspecten van de inhoud hebben daarbij nauwelijks invloed.

    Het samenspel van politiek en media is vaak becommentarieerd maar journalisten en politici worden nauwelijks in één onderzoek ondervraagd. Dit onderzoek levert een belangrijke toevoeging aan de bestaande literatuur over de wisselwerking tussen journalisten en politici.

    Meer informatie

    Luzia Helfer (1984) voltooide haar proefschrift ‘How politics becomes news and news becomes politics’ binnen het project ‘Beyond Agenda-setting: Towards a better understanding of the power relationship between politicians and journalists’ aan de universiteiten in Leiden en in Antwerpen. Hoofdaanvrager was prof. dr. P. Van Aelst binnen de Vernieuwingsimpuls (Vidi).

    Oorspronkelijk komt Luzia Helfer uit Bern, Zwitserland. Naast haar studie deed zij praktische ervaring op als journaliste bij een Zwitserse krant en tijdens stages bij een marktonderzoeksbureau en een televisienetwerk. Helfer is inmiddels docent aan de Universiteit van Amsterdam.

    Bron: NWO