Agro, food en tuinbouw

Binnen het NWO-thema Agro, food en tuinbouw doen wetenschappers vernieuwend onderzoek naar de grote vragen in de agrarische sector, de levensmiddelenindustrie en de tuinbouw. Het onderzoek kent drie speerpunten: duurzame en veilige productie, gezonde voeding en voedselzekerheid in mondiaal perspectief. De uitdaging is om de wereld zo duurzaam mogelijk van gezond voedsel te voorzien.

De agrarische sector, levensmiddelenindustrie en tuinbouw leveren samen een bijdrage van tien procent aan de Nederlandse economie. De Nederlandse export van agro- en foodproducten is de op één na grootste ter wereld.

In 2050 moeten we naar verwachting negen miljard monden voeden. Met onze huidige manier van produceren is het onmogelijk om aan de groeiende behoeften te voldoen. Door schaarser wordende grondstoffen, onzekere opbrengsten door klimaatverandering en een toenemende aantasting van ons leefmilieu is het noodzakelijk om over te schakelen naar een duurzaam productiesysteem dat meer opbrengt met respect voor mens, dier en milieu.

  • Over dit thema

    Binnen het NWO-thema Agro, food en tuinbouw zoekt de wetenschap naar antwoorden op vragen op drie terreinen.

    Duurzame en veilige productie

    Alleen door duurzaam te produceren kunnen we aan de toenemende vraag naar grondstoffen en voedsel voldoen. Om dit te bereiken is kennis nodig van de veerkracht van het productiesysteem, zodat bodem, water, energie en nutriënten niet worden uitgeput. Ook het verhogen van de opbrengst van bestaande gewassen draagt bij aan voedselzekerheid voor iedereen, zonder dat dit ten koste gaat van het milieu.

    Gezonde voeding

    Gezonde voeding bevat weinig suiker, zout, weinig verzadigde en transvetzuren, en voldoende vezels. Niet alles wat wij het liefste eten voldoet aan die voorwaarden. Hoe produceer je voedsel dat niet alleen lekker is maar ook gezond? Omdat de voedingsstoffen die iemand nodig heeft niet voor iedereen hetzelfde zijn, en die behoefte ook verandert gedurende het leven, is onderzoek naar personalized nutrition (voeding die is afgestemd op de persoonlijke behoeften) een belangrijke ontwikkeling in de wetenschap. Dat kan bijvoorbeeld gaan om brood met tarwevervangende stoffen voor mensen met glutenallergie.

    Als er dan gezonde alternatieven zijn, moet de consument die ook daadwerkelijk willen eten. Hoe moet je consumenten stimuleren gezond te eten en hoe kunnen producenten bijdragen aan een gezonde lifestyle? Ook deze vraagstukken worden in het thema Agro, food en tuinbouw onderzocht.

    Voedselzekerheid in mondiaal perspectief

    Om uiteindelijk de hele wereld van kwalitatief goed voedsel te kunnen voorzien, moet er kennis zijn over duurzame lokale voedselproductie met een hogere opbrengst. Maar ook is onderzoek nodig naar de toegang tot voedsel. Hoe kunnen consumenten in ontwikkelingslanden veilig en goed voedsel krijgen en hoe kunnen producenten en markten hieraan voldoen? En hoe kunnen we voedselverspilling verminderen en geoogste producten langer houdbaar maken?

    Topsectoren: Agrofood en Tuinbouw en uitgangsmaterialen

    Het kabinet heeft topsectoren aangewezen waarin Nederland wereldwijd sterk is en waarin de overheid samen met ondernemers en onderzoekers gericht investeert.

    De drie speerpunten van het NWO-thema Agro, food en tuinbouw overlappen grotendeels met de drie onderwerpen van de topsector Agri&Food:

    • Meer met minder door duurzame, innovatieve voedselsystemen
    • Hogere toegevoegde waarde door innovatiefocus op gezondheid, duurzaamheid, smaak en gemak
    • Internationaal leiderschap door export van producten en geïntegreerde systeemoplossingen

     De topsector Tuinbouw en uitgangsmaterialen stelt vier onderwerpen centraal, die ook grotendeels overeenkomen met de speerpunten van het NWO-thema:

    • Meer met minder
    • Voedselveiligheid en -zekerheid
    • Gezondheid en welbevinden
    • Samenwerkende waardeketen

    Onderzoek binnen het NWO-thema Agro, food en tuinbouw levert kennis op die door bedrijven kan worden gebruikt. Het thema stimuleert vernieuwend onderzoek dat een breed fundament legt onder strategisch en toepassingsgericht onderzoek. Het thema bevordert samenwerking tussen wetenschap, bedrijfsleven, overheden en maatschappelijke partners in gezamenlijk opgestelde onderzoeksprogramma's.

    De onderzoeksprogramma's die NWO in 2012 en 2013 realiseert, staan kort beschreven in de NWO-proposities voor de topsectoren Agrofood en Tuinbouw en uitgangsmaterialen.

  • Uitdagingen

    Nederland is toonaangevend op het gebied van innovatieve, duurzame en efficiënte voedselproductie. De agrarische sector, tuinbouw en levensmiddelenindustrie leveren een bijdrage van tien procent aan de Nederlandse economie. De export van agro- en foodproducten is de op één na grootste ter wereld. Binnen de tuinbouwsector is de voedingsmiddelenexport de op twee na grootste. Nederland is de allergrootste als het gaat om sierteeltexport, bloembollen en kastechniek.

    Uitdagingen

    Deze sectoren staan voor de grote uitdaging om de wereld met steeds meer mensen die ook nog per persoon meer consumeren van voedsel te blijven voorzien, liefst zo duurzaam mogelijk. Productie van voedsel, siergewassen en grondstoffen legt een steeds groter beslag op beschikbare ruimte, grondstoffen en leefmilieu. Ook het belang van voeding voor onze gezondheid krijgt steeds meer aandacht.

    Wetenschappelijk onderzoek

    Het onderzoek in de voor deze sectoren relevante wetenschapsdisciplines maakt momenteel een enorme ontwikkeling door. Complexe biologische systemen worden steeds beter begrepen. Er ontstaan nieuwe interdisciplinaire onderzoeksvelden waarin alfa-, bèta-, en gammawetenschappers samen werken aan vragen uit de sectoren. Het NWO-thema Agro, food en tuinbouw richt zich op drie onderwerpen:

    Duurzame productie

    Er is een toenemende vraag naar voedsel en andere biologische producten. Die toenemende vraag betekent ook een grotere vraag naar schaarse middelen als dierlijk eiwit, water, energie of grondstoffen. Fundamenteel vraaggericht onderzoek naar groei en ontwikkeling, het functioneren van ecosystemen en het voorkomen van ziektes levert kennis op waarmee deze belasting kan worden verkleind. Zodat de hele wereld kan worden voorzien van voedsel, zonder schaarste en milieuproblemen op te leveren.

    Gezonde voeding

    Voedsel is onlosmakelijk verbonden met gezondheid en ziekte. Onderzoek naar de opname en de verwerking van voedsel in het lichaam zal het inzicht vergroten hoe voeding bijdraagt aan onze gezondheid, groei en ontwikkeling. Preventie van aan voeding gerelateerde ziekten is ook een doel van onderzoek. En het stimuleren dat consumenten voor gezonde voeding kiezen.

    Voedselzekerheid in mondiaal perspectief

    Voedselvoorziening is een mondiaal probleem. Door extreme droogte, overstromingen of plagen kunnen oogsten mislukken. Armoede en conflictsituaties zijn er de oorzaak van dat hele bevolkingsgroepen geen goed voedsel hebben. Voedselzekerheid gaat over toegang tot voedsel voor de gehele wereldbevolking, en over het gebruik van gezond en veilig voedsel dat door consumenten wordt gewaardeerd. In ontwikkelingslanden is voedselzekerheid een groeiend probleem. Nederland als export- en kennisland kan een belangrijke rol spelen bij het ontwikkelen van structurele en duurzame oplossingen die aan lokale omstandigheden zijn aangepast.

  • Onderzoeksprogramma's

    Overzicht van onderzoeksprogramma's binnen het thema Agro, food en tuinbouw:

    Publiek-private samenwerking (PPS)

    Genetica,  voeding en gezondheid van landbouwhuisdieren

    De Nederlandse veehouderij produceert in een veelal stedelijke omgeving, waar hoge eisen worden gesteld aan diergezondheid, dierenwelzijn, volksgezondheid, milieu en natuur. Nieuwe kennis is essentieel om te kunnen voorzien in zowel kwalitatief hoogwaardige dierlijke eiwitten voor een groeiende wereldbevolking, als tegelijkertijd beperking van de nadelige effecten van de productie. Genomics en bioinformatica bieden aanknopingspunten om door middel van fokkerij en voeding de duurzaamheid in dierlijke productieketens te verbeteren. De call van dit programma ging over 2 thema's: De relatie tussen de genetische eigenschappen en de prestaties van landbouwhuisdieren onder uiteenlopende praktijkomstandigheden, en de interactie tussen voeding en darmgezondheid van landbouwhuisdieren.

    Gewaswetenschappen: verbeterde weerstand tegen hitte en droogte

    Ongunstige klimaatomstandigheden laten naar verwachting het areaal met oogstzekerheid afnemen. Het Indiase Department of Biotechnology en NWO hebben het programma 'Crop sciences: improved tolerance to heat and drought' opgezet. Dat wil bijdragen aan kennis over de veredeling van gewassen die beter bestand zijn tegen hitte en droogte, twee belangrijke vormen van abiotische stress. Beide landen zijn immers sterk geïnteresseerd in wetenschappelijk onderzoek op het terrein van landbouw- en voedselproductie. De sluitingsdatum voor de call was 2 september 2014.

    Groen. Fundament voor duurzame productie en verwerkingsketens in land- en tuinbouw

    NWO heeft een gezamenlijk programma voor beide 'groene' topsectoren Agri & Food en Tuinbouw en Uitgangsmaterialen geopend onder de naam ‘Groen. Fundament voor duurzame productie en verwerkingsketens in land- en tuinbouw’.  De deadline voor indiening van onderzoeksvoorstellen was 16 september 2014. Deze call is gericht op onderzoek dat de basis legt onder duurzame productie en verwerkingsketens in land- en tuinbouw. Dit moet leiden tot een circulaire economie met aandacht voor bodemgezondheid, hoogwaardige gewassen en gezonde voeding. Er wordt matching van ten minste één private partij gevraagd.

    Maatschappelijk verantwoord innoveren

    Dit programma richt zich op technologische ontwikkelingen die naar verwachting ingrijpende effecten zullen hebben op individu en/of samenleving. Dit betreft enerzijds ontwikkelingen rond nieuwe technologieën zoals ICT, nanotechnologie, biotechnologie en neurowetenschappen, en anderzijds technologische systemen in transitie zoals energie, transport, landbouw en water. NWO heeft een call uitgezet, waarin ethische en maatschappelijke vragen geadresseerd worden. Deze calls zijn gericht op de topsectoren Energie, Agri&Food en/of Tuinbouw en uitgangsmaterialen, Water, en Life Sciences & Health. In december 2012 zijn er drie projecten toegekend in het kader van de topsector Agri&Food en Tuinbouw & Uitgangsmaterialen. Op 12 september 2014 moesten de uitgewerkte aanvragen van de call 2014 bij NWO binnen zijn.

    Graduate school tuinbouw en uitgangsmaterialen

    Dit NWO programma in samenwerking met de onderzoeksschool Experimental Plant Sciences (EPS) wil toptalent voor de plantenwetenschappen aantrekken en opleiden. Nederlandse veredelingsbedrijven met grote en kwalitatief hoogstaande R&D-programma's hebben behoefte aan talentvolle, gemotiveerde en goed opgeleide wetenschappers, die in de toekomst grensverleggende innovaties kunnen bewerkstelligen. De veredelingsindustrie is via de EPS Industrial Advisory Board actief betrokken bij dit programma. De eerste call leidde in december 2013 tot 4 toekenningen, de tweede call is gesloten op 17 juni 2014.

    Core Programma Uitgangsmaterialen

    De doelen van dit programma zijn de consolidatie en versterking van de kennisbasis en capacity building binnen het onderzoeksterrein Uitgangsmaterialen. Er is een toenemende vraag naar kwalitatief hoogwaardig en duurzaam geproduceerd voedsel en sierteeltproducten. Meer kennis van de processen rond groei en ontwikkeling van planten, in relatie tot de omgevingsfactoren, zal leiden tot robuust uitgangsmateriaal voor kwalitatief hoogstaande gewassen. Dit programma is in samenwerking met plantenveredelingsbedrijven opgezet. De call voor dit programma sloot op 14 maart 2013.

    Programma Food, Cognition and Behaviour

    Dit programma wil nieuwe voedingsmiddelen ontwikkelen met behulp van excellente kennis over de relatie tussen voeding en het brein. De focus ligt op het terrein van voedingsvoorkeuren, keuze- en koopgedrag, eetlustregulatie, de rol van cognitieve processen en de effecten van voedingsmiddelen en -patronen op cognitieve vermogens. Deze investering leidt tevens tot de ontwikkeling van vroegtijdige diagnoses van obesitas, eetstoornissen en aandoeningen die gepaard gaan met veroudering. Voor dit programma werd een call opengesteld, de deadline voor indiening van volledige aanvragen was 23 juni 2014.

    Biobased Economy

    NWO heeft op het gebied van Biobased economy een samenwerkingsprogramma met Brazilië opgezet. Het programma richt zich op de onderwerpen biomassaproductie (de ontwikkeling van planten en algen die goed kunnen worden verwerkt en waaruit hoogwaardige chemie- en energiegrondstoffen kunnen worden gewonnen), duurzame landbouw (efficiënt gebruik van bodem, nutriënten, water), geïntegreerde bioraffinage, en de omzetting van biomassa in brandstof en chemicaliën. Er is een call georganiseerd in samenwerking met de Braziliaanse regionale onderzoeksfinancier Fapesp en een gezamenlijke call met CnPq, de nationale Braziliaanse counterpart. Deze calls werden in samenwerking met de topsector Chemie uitgevoerd. In totaal leverden de 2 calls 13 onderzoeksprojecten op met een waarde van 3,75 miljoen euro.

    Op het gebied van Biobased Economy, een sector-doorsnijdend thema, draagt NWO bij aan de ontwikkeling van onderzoeksprojecten met zowel chemokatalytische, biotechnologische, thermochemische als biorefinery-aspecten van biomassa-verwerking. Aanvragen zijn mogelijk in het kader van het Fonds Nieuwe Chemische Innovaties.

    Eiwitinnovatieprogramma STW – EZ

    Door de groei van de wereldbevolking en de toenemende welvaart in opkomende economieën stijgt de consumptie van vlees, vis en andere eiwitten. Hierdoor ontstaat de behoefte aan verduurzaming van onze toekomstige eiwitvoorziening. Bedrijven zetten in op innovatieve eiwitproducten zoals ingrediënten, functionele diervoeders en vleesalternatieven. Ze beseffen dat vernieuwing vanuit de kennisbasis een competitief voordeel kan opleveren. Dit programma voorziet het bedrijfsleven van effectieve toegang tot kennis en expertise op het gebied van eiwitonderzoek en valorisatie. Voor dit programma zijn 5 projecten toegekend in 2012.

    Green defense against Pests, STW

    Het programma Green defence Against Pests (GAP) richt zich op het ontwikkelen van duurzame en milieuvriendelijke gewasbescherming. Dit STW Perspectief programma is in 2013 van start gegaan.

    Industrial Partnership Programma met Unilever

    Het uitgangspunt van dit programma: voedsel en verzorgingsproducten in de toekomst moeten functionele eigenschappen hebben die de gezondheid bevorderen, zoals vermindering van obesitas, cardiovasculaire aandoeningen, duurzaam desinfecteren. Centraal staat de ontwikkeling van inzicht in de structuur van stoffen en hun wederzijdse interacties, de relatie tussen moleculaire compositie en mechanische eigenschappen, hun biofysisch 'lot' tijdens vertering en adsorptie en bij externe toepassingen ervan.

    Food & Business Research

    Een integrale benadering van voedselzekerheid is cruciaal, gezien de afhankelijkheid van de voedselvoorziening van activiteiten en processen op mondiaal niveau. Nieuwe inzichten worden verwacht in systeemoplossingen voor veilige en gezonde voedselproductie, gekoppeld aan de wensen van consumenten. In dit programma zijn drie aandachtsvelden geïdentificeerd voor de realisatie van duurzame en stabiele voedselzekerheid: Duurzame lokale voedselproductie met een hogere opbrengst, Van consument naar producent, en Betere toegang tot voedsel van voldoende kwaliteit.

    Enabling Technologies & Infrastructure

    Ter ondersteuning van een aantal opkomende technologieën in de agrarische ('groene') en medische ('rode') life sciences, is in de topsector Life Sciences & Health een roadmap 'Enabling technologies & infrastructure' opgenomen. Begin 2014 werden in dit programma Enabling Technologies 35 zogenoemde hotelprojecten gehonoreerd.

    STW-Rijk Zwaan Partnership Programma

    Dit programma richt zich op het bestuderen van meiose en meiotische recombinatie tijdens het kruisen van planten. Nieuwe kennis en technieken moeten het mogelijk maken om variëteiten met een optimale combinatie van natuurlijke eigenschappen efficiënt te ontwikkelen. Voor dit programma zijn in 2012 vijf projecten toegekend. 

    Groene eScience

    Het eScience Center en het TTI Groene Genetica zetten samen een groen eScience-platform op. Kennisinstellingen en bedrijven maken gebruik van data-intensieve technologie om nieuwe variëteiten te ontwikkelen. Innovatief gebruik van ICT maakt het eenvoudiger en doeltreffender om deze technologieën toe te passen. 

    Toppositie plantenkennis versterken

    Andere gerichte activiteiten (niet PPS)

    Thematische call Meer met minder

    De call 'Meer met minder' is geïnspireerd op het thema Meer met minder van de topsectoren Agri & Food en Tuinbouw en uitgangsmaterialen. De focus ligt op duurzame en veilige productie in landbouw en tuinbouw. De sluitingsdatum voor deze call was 15 november 2012; in 2013 leidde dat tot 8 nieuwe onderzoeksvoorstellen in de thematische call Meer met minder.

    Talent, vrij onderzoek en infrastructuur

    Met de open programma's, NWO-talentlijnen en investeringsprogramma’s (apparatuur, dataverzamelingen) draagt NWO bij aan de financiering van excellent academisch onderzoek dat voor de topsectoren Agri&Food en Tuinbouw en uitgangsmaterialen relevant is.

  • Internationale samenwerkingsverbanden

    Binnen het thema Agro, food en tuinbouw zijn er meerdere internationale samenwerkingsverbanden.

    Programma met India over gewaswetenschappen

    Ongunstige klimaatomstandigheden laten naar verwachting het areaal met oogstzekerheid afnemen. Het Indiase Department of Biotechnology en NWO hebben het programma 'Crop sciences: improved tolerance to heat and drought' opgezet. Dat wil bijdragen aan kennis over de veredeling van gewassen die beter bestand zijn tegen hitte en droogte, twee belangrijke vormen van abiotische stress. Beide landen zijn immers sterk geïnteresseerd in wetenschappelijk onderzoek op het terrein van landbouw- en voedselproductie. De sluitingsdatum voor de call is 2 september 2014.

    Samenwerking Brazilië: Biobased Economy

    NWO heeft op het gebied van Biobased economy een samenwerkingsprogramma met Brazilië opgezet. Het programma richt zich op de onderwerpen biomassaproductie (de ontwikkeling van planten en algen die goed kunnen worden verwerkt en waaruit hoogwaardige chemie- en energiegrondstoffen kunnen worden gewonnen), duurzame landbouw (efficiënt gebruik van bodem, nutriënten, water), geïntegreerde bioraffinage, en de omzetting van biomassa in brandstof en chemicaliën. Er is een call georganiseerd in samenwerking met de Braziliaanse regionale onderzoeksfinancier Fapesp en een gezamenlijke call met CnPq, de nationale Braziliaanse counterpart. Deze calls werden in samenwerking met de topsector Chemie uitgevoerd. In totaal leverden de 2 calls 13 onderzoeksprojecten op met een waarde van 3,75 miljoen euro.

    JPI Healthy Diet for a Healthy Life (HDHL)

    Joint Programming Initiative: Europese samenwerking gericht op preventie van dieet-gerelateerde ziekten en op het versterken van de kennisbasis voor de levensmiddelenindustrie. HDHL is een internationaal netwerk en wordt gecoördineerd door Nederland (ZonMw).

    healthydietforhealthylife.eu

    JPI Agriculture, Food Security and Climate Change (FACCE)

    Joint Programming Initiative: Europese samenwerking gericht op voedselzekerheid en duurzame voedselproductie. Nederland heeft een belangrijke rol in het kernteam van FACCE.

    faccejpi.com

    JSTP Agriculture & Food: How to feed the World?

    Joint Scientific Thematic Research Programme (JSTP): samenwerkingsprogramma met China.

    Cooperation China (NSFC) - Joint Research Projects - Plant Developmental Biology

    Samenwerkingsprogramma met de National Natural Science Foundation of China op het gebied van ontwikkelingsbiologie van planten.

    ERA-NET for Coordinating Action in Plant Sciences (ERA-CAPS)

    Europees samenwerkingsverband van 24 landen die een gezamenlijke visie en strategie willen ontwikkelen voor innovatief plantenonderzoek en een internationaal onderzoeksprogramma willen opzetten.

    era-caps.org

    2ENRICH

    Samenwerking met Zuid Afrika om de technologische capaciteiten op het terrein van landbouw en water in Afrika te versterken.