Toekenningen 2011

In totaal ontving NWO 82 aanvragen voor deze ronde van Investeringen NWO-middelgroot. Wetenschappers in binnen- en buitenland beoordeelden de voorstellen. Uiteindelijk werden 32 voorstellen gehonoreerd. De gehonoreerde voorstellen besloegen de volle breedte van de wetenschap. De totale investering bedroeg 12,2 miljoen euro. Veel onderzoekers zijn voor hun werk afhankelijk van grote apparaten, dataverzamelingen en nieuwe software. Met Investeringen NWO-middelgroot financiert NWO voorzieningen die voor individuele groepen te duur zijn.

Databank over politieke responsiviteit Dr. (Christine) Arnold (v) 17-06-1969, UM - Department of Political Science  
Institutionele responsiviteit is van groot wetenschappelijk en maatschappelijk belang. Doel van dit onderzoeksproject is het construeren van een geïntegreerde en publiek beschikbare database met gegevens over voorkeuren van Europese electoraten, politieke partijen en regeringen, verkiezingsuitslagen en wetgeving.

Spinning disk microscoop voor het bespieden van ontwikkeling en kanker  
Prof. dr. (Alain) de Bruin (m) 25-08-1968, UU –Diergeneeskunde  
In ons onderzoek maken we de ontwikkeling van gezond weefsel en kankerweefsel zichtbaar. Nu vragen we een microscoop aan die hele snelle opnames maakt zonder het weefsel te beschadigen. Hierdoor kunnen we gezond en kankerweefsel op een nieuwe manier bestuderen.

Klimaat van seizoen tot miljoen  
Prof. dr. G.J. (GeertJan) Brummer (m) 27081957, NIOZ/VU  
Het scannen van sediment en koraalkernen met röntgenstraling, ultraviolet en zichtbaar licht voor klimaatonderzoek is een wereldwijd toegepaste uitvinding van het Koninklijke NIOZ. Nieuwe ontwikkelingen maken deze scanner geschikt voor heel nauwkeurige klimaatreconstructies van seizoenen tot meer dan 1 miljoen jaar.

Een database van familie genomen  
Prof. dr. C.M. (Cornelia) van Duijn (v) 11-04-1962, Erasmus MC – Afdeling Epidemiologie  
Er is toenemende interesse in zeldzame genetische afwijkingen met groot risico op aandoeningen. De aanwezigheid van dergelijk varianten zal worden bepaald in achthonderd familieleden gekarakteriseerd voor een groot aantal ziektebeelden en opgeslagen in een centrale database voor algemeen gebruik.

Filmen hoe DNA wordt afgelezen  
Prof. dr. J.T. (Johan) den Dunnen (m) 05-02-1956, LUMC – Humane en Klinische Genetica  
De technieken om DNA-volgordes af te lezen nemen een enorme vlucht. Het aangevraagde LRSMS-systeem maakt het mogelijk om te filmen hoe een DNA-draad wordt gekopieerd en tegelijkertijd de DNA-volgorde af te lezen. Toepassing in onderzoek en diagnostiek geeft ongekende nieuwe mogelijkheden.

Duurzaam erfgoedbeleid  
Dr. J. Eidem  
De site Qala'at Halwanji was in de Bronstijd een vesting, gesticht door koning Shamshi-Adad. Door brand werd het fort rond 1800 v.Chr. verwoest, maar ook gedeeltelijk geconserveerd: het lemen fort werd door het vuur gebakken. Een Nederlands-Syrisch archeologisch team doet hier bijzondere vondsten, die in verband gebracht kunnen worden met spijkerschriftteksten uit dezelfde periode.

Moleculaire beeldvorming  
Dr. P.H. (Phillipus) Elsinga (m) 21-07-1961, UMCG – Stralingswetenschappen  
Moleculaire beeldvorming heeft de laatste jaren een enorme vlucht genomen. Door deze groei is de behoefte aan nieuwe tracers en aan nauwkeurige kwantificering van hun kinetiek in doelorganen explosief toegenomen. Het gebruik van vloeistofchromatografie-massaspectrometrie (LC-MS/MS) kan de ontwikkeling van nieuwe tracers voor preklinisch en klinisch onderzoek aanzienlijk versnellen.

Optische beeldvorming in 3D  
Dr. J. (Jeroen) Essers (m) 20-04-1970, Erasmus MC – Cell Biology & Genetics  
Het gebruik van (infrarood) licht voor het zichtbaar maken van ziekteprocessen zal de komende jaren voor een revolutie zorgen in de gezondheidszorg. Recent ontwikkelde in vivo fluorescentie detectieapparatuur maakt het mogelijk om opnames te maken in 3D, waardoor ziekteprocessen nauwkeuriger kunnen worden geanalyseerd.

Moleculaire complexiteit gescheiden  
Prof. dr. B.L. (Ben) Feringa (m) 18-05-1951, RUG – Faculty of Mathematics and Natural Sciences  
Complexe moleculaire structuren zoals die gevonden worden in de natuur zijn een grote uitdaging voor de synthetische en systeemchemie. Gedurende het laatste decennium hebben we grote vooruitgang geboekt op het gebied van de katalyse. Dit stelt ons nu in staat om zeer complexe natuurstoffen te maken. In dit project willen we nu een stap verder gaan en, gebruikmakend van de nieuwste ontwikkelingen in scheidingstechnologie, het belangrijke gebied van moleculaire complexiteit verder ontwikkelen

Het begin van landbouw in Turkije  
Dr. F. Gerritsen, VU  
Ruim 8000 jaar geleden verschenen de eerste landbouwers in noordwest Turkije. Met een opgraving willen Nederlandse archeologen hun boerenbestaan onderzoeken. Vormden zij de schakel tussen het begin van de landbouw in het Nabije Oosten en de verspreiding ervan door Europa?

Weefsel googelen tot op de vierkante nanometer  
Dr. B.N.G. (Ben) Giepmans (m) 23-11-1971, UMCG – Celbiologie  
Weefsel en kleine modeldieren worden met een bijzondere elektronenmicroscoop met veel detail in kaart gebracht. De gegevens zullen via een ‘Google-maps’-manier beschikbaar komen voor onderzoekers en bijdragen om de oorzaak en doeltreffendheid van therapie in onder andere diabetes en neurodegeneratieve ziekten te begrijpen.

Hoe doen enzymen hun werk?  
Prof. dr. M.L. (Marloes) Groot (v) 10-09-1969, VU  
Om de ontwerpprincipes van enzymen beter te begrijpen, ontwikkelen we een laseropstelling waarmee we een enzym keer op keer zijn werk laten doen, waarbij we kijken of het succesvol is of niet, en welke structurele veranderingen het verschil maken.

Aardedonkere ruimtesimulator voor een ultra-gevoelige ruimtecamera  
Dr. F.P (Frank) Helmich (m) 31-07-1966, SRON  
Voordat een SRON-camera definitief gelanceerd wordt om zijn rondjes in de ruimte te draaien, wordt deze uitgebreid aan de tand gevoeld. Voor het testen is een ruimtesimulator nodig, die de duisternis en lage temperaturen van het heelal nabootst. Met de financiële steun van NWO heeft SRON nu de beschikking over zo’n simulator, en is SRON deze nu aan het voorbereiden voor de komende missie: SPICA, een samenwerking tussen de Japanse en Europese ruimtevaartorganisaties JAXA en ESA.

Het virtuele identiteitslab  
Prof. dr. Bernhard Hommel (m) 19-03-1958, UL – Psychologie  
Om het samenspel tussen waarneming en actie als basis voor menselijke cognitie te onderzoeken, worden virtual reality en brain-imaging technieken gecombineerd met de online-registratie van handelingen. Dit virtual identity-laboratorium is wereldwijd baanbrekend en een uniek platform voor onderzoekers uit diverse disciplines.

Archeologie van Tell Ibrahim Awad II  
Dr. W. Hupperetz, UvA - Allard Pierson Museum Amsterdam  
Een team van het Allard Pierson Museum zal terug gaan naar een site waar in de jaren ‘90 ook al onderzoek werd gedaan: Tell Ibrahim Awad in de Egyptische delta. De site is van groot belang vanwege zijn geografische positie, op het kruispunt van handelswegen van Egypte naar de Levant. Tell Ibrahim Awad was een belangrijk centrum in het vierde millennium voor Christus, en sporen van wat mogelijk Egyptes oudste tempel is, zijn tijdens eerdere opgravingen al ontdekt. Door deze subsidie zal nieuw onderzoek mogelijk zijn naar deze belangrijke en bijzonder oude site.

Cellulaire klokprocessen kleurrijk ontrafeld  
Dr. R.A. (Roelof) Hut (m) 28-08-1966, RUG – Centre for Behaviour and Neuroscience  
Biologische klokcellen regelen ons dagnachtritme met klokgenen en klokeiwitten. Uiterst gevoelige, innovatieve microscooptechnologie brengt dit netwerk van genen en zenuwcellen in kaart door celfunctie met kleuren te markeren, terwijl lichtgevende eiwitten als wijzers van de klok kunnen worden afgelezen.

Brandstof uit zonlicht  
Dr. J.T.M. (John) Kennis (m) 01-06-1968, VU – Natuurkunde  
We gaan een geavanceerd lasersysteem bouwen om de zon na te bootsen. Met deze laser gaan we kunstmatige zonnecellen, die net zoals planten en algen brandstof uit zonlicht maken, bestuderen en verbeteren.

De SciLens-infrastructuur voor data-intensief onderzoek  
Prof. dr. M.L. (Martin) Kersten (m), CWI  
eScience-onderzoek is gebaseerd op het verzamelen en doorgronden van grote hoeveelheden gegevens. Een cruciaal onderdeel is het databasemanagementsysteem, dat een instroom van vele gigabytes per dag aan moet kunnen en tegelijkertijd complexe zoekoperaties snel (interactief) weet te beantwoorden. De Scilens-infrastructuur biedt een basis tot het valideren van dit onderzoek aan algoritmen en systeemarchitecturen met real-life toepassingen uit o.a. astronomie en seismologie.

Adembenemende MRI  
Dr. ing. D.W.J. (Dennis) Klomp, (m) 09-09-1974, UMCU – Radiologie 
Magnetische veldverstoringen door bijvoorbeeld ademhaling kan voorkomen worden dankzij een dynamisch SHIM-systeem met veldsensoren. Met dit apparaat verwachten de UMC’s in Utrecht en Leiden hun hoogveld-MRI in te kunnen zetten voor zeer scherpe detailopname binnen het menselijk lichaam.

Fluorescentiemicroscoop voor onderzoek aan dynamisch eiwitgedrag  
Dr. C.P.M. (Carlo) van Mierlo (m) 18-11-1959, WUR – Laboratorium voor Biochemie  
Deze fluorescentiemicroscoop kan meerdere lichtsignalen tegelijkertijd opnemen van biologische preparaten. De microscoop zal gebruikt worden bij onderzoek aan eiwitvouwing, eiwitcomplexvorming en eiwittransport in levende cellen.

Juridische afspraken van gescheiden ouders  
Dr. A. (Anne-Rigt) Poortman (v) 28-08-1972, UU – Sociologie/ICS  
Hoe regelen ouders hun scheiding juridisch? Houden ze zich aan de afspraken en voor hoe lang? Welke factoren spelen een rol bij de keuze voor bepaalde regelingen? En wat zijn de gevolgen voor ouders en kinderen? Deze vragen staan centraal in een unieke dataverzameling onder gescheiden gezinnen.

AMUSE  
Prof. dr. S.F. (Simon) Portegies Zwart (m) 21-04-1965, UL – Sterrewacht Leiden  
Grootschalig rekenen is een steeds belangrijker onderdeel van wetenschap bedrijven. Computers worden gestaag sneller en nauwkeuriger, maar het blijkt steeds moeilijker om ze efficiënt te gebruiken. Tegelijkertijd neemt de vraag naar grote berekeningen toe. Met het AMUSE-project ontwikkelen wij een wetenschappelijke programmatuuromgeving waarin we efficiënt gebruik kunnen maken van de nieuwste computers om onze wetenschappelijk rekenwerk uit te voeren. AMUSE is een bibliotheek van bestaande wetenschappelijke programmatuur met een homogene en goed gedefinieerde interface, waarin het voor het eerst mogelijk is de bestaande programmatuur aan elkaar te koppelen.

Een thermometer voor het verleden  
Dr. G.J. (Gert-Jan) Reichart (m) 30-10-1966, UU – Earth Sciences  
De aarde heeft in zijn geologische verleden vele klimaatveranderingen doorgemaakt. Met de nieuwe apparatuur kunnen we fossiele chemische verbindingen meten waarmee de temperatuur preciezer dan ooit gereconstrueerd kan worden. Hiervan leren we wat de natuurlijke variatie is geweest op aarde.

Deuteriumgehalte van fossiele moleculen  
Prof. dr. ir. S (Stefan) Schouten (m) 15-07-1966, NIOZ – Mariene Organische Biogeochemie  
Middels de verkregen stabiele isotopen massaspectrometer kunnen nauwkeurige metingen worden verricht aan de hoeveelheid deuterium in fossiele moleculen. Dit levert unieke informatie op over vroegere oceaanstromingen, neerslag en luchtvochtigheid, methaancyclus en het metabolisme van microben.

De warmte van zelf-assemblage onderzocht  
Prof. dr. R.P. (Rint) Sijbesma (m) 06-07-1962, TU/e – Scheikundige Technologie  
In dit project willen we nauwkeurig de warmte-effecten meten in de zelfassemblage van (bio)functionele en biologisch geïnspireerde systemen. Daarmee kunnen we deze systemen beter begrijpen, beter beheersen en uiteindelijk beter laten functioneren.

Het brein gestimuleerd  
D.F. (Dick) Stegeman (m) 09-03-1951, RU – Donders Institute for Brain, Cognition & Behaviour  
Het Donders Instituut voor Neurowetenschappen van de Radboud Universiteit beschikt over apparatuur waarmee hersenen van buitenaf gestimuleerd kunnen worden. Hiermee wordt onderzocht hoe de hersenen werken, maar ook kan hersenactiviteit voor enige tijd worden veranderd, mogelijk zelfs in therapeutische toepassingen

Uitdagende eiwitten in drie dimensies  
Dr. A.C. (Anke) Terwisscha van Scheltinga (v) 20-08-1968), RUG – Biofysische Chemie  
Membraaneiwitten en eiwitcomplexen spelen belangrijke rollen in veel biologische processen. Hoewel ze vaak slechts in microgramhoeveelheden te isoleren zijn, is het met gespecialiseerde apparatuur voor de zuivering, karakterisering en kristallisatie van deze eiwitten toch mogelijk atomaire structuren te verkrijgen.

Nieuwe generaties van jonge ouderen in de 21ste eeuw  
Prof. dr. T.G. (Theo) van Tilburg (m) 21-09-1956, VU – Sociologie  
Jonge ouderen hebben veel tijd en mogelijkheden om lang en gelukkig actief te blijven  
in de samenleving. Maar hoe lang nog? En geldt dat voor alle sociale groepen? We onderzoeken hoe huidige en toekomstige generaties de jonge ouderdom doorbrengen.

Transnationaal vergelijkend onderzoek naar koloniale architectuur  
Dr. C. Wagenaar, TU Delft  
Dit project beoogt een grote hoeveelheid gegevens over Nederlandse koloniale architectuur toegankelijk te maken, teneinde inzicht te verschaffen in de geschiedenis van koloniale architectuur en contacten met andere grootmachten. Daarnaast zal dit project als een basis dienen voor erfgoedmanagement; het behoud en de studie van de monumenten ter plaatse.

Digitale beeldanalyse bepaalt therapiekeuze borstkanker  
Dr. J. (Jelle) Wesseling (m) 20-11-1964, NKI/Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis – pathologie  
Steeds meer biomarkers, die op tumorweefsel worden bepaald, voorspellen de therapiegevoeligheid bij borstkanker. Met de SlidePath software kunnen deze op een meer betrouwbare wijze worden geanalyseerd. Dit zal leiden tot een meer efficiënte, op de individuele patiënt afgestemde therapiekeuze.

Taalbeheersing  
Prof. dr. F. N. K. Wijnen, UU  
Dit onderzoek zal nieuwe inzichten mogelijk maken in de ontwikkeling van taal(beheersing); over de beheersing van de moedertaal in verschillende levensfasen en de wijze van taal acquisitie en verlies.

Cryo-Elektronenmicroscopie als nieuw diagnostisch middel  
Dr. H. (Heidi) de Wit (v) 4 september 1974, VU/NCA, Functional Genomics  
Het VUmc-elektronenmicroscopisch centrum diagnosticeert met innovatieve cryoelektronenmicroscopische technieken pathologische afwijkingen in cellen uit patiënten met Alzheimer, kanker en hartfalen. Ultrastructureel inzicht in bijvoorbeeld 3D zal bijdragen aan de zoektocht naar nieuwe medicijnen die pathologische afwijkingen in de intracellulaire architectuur herstellen.