Toekenningen Vici 2012


Afval als historisch onderzoekskader
Prof. dr. K.J (Kasia) Cwiertka, Universiteit Leiden-LIAS
Wat we weg gooien en hoe we omgaan met ons afval vertelt ons veel over de maatschappij waarin we leven. Dit onderzoek bekijkt de recente veranderingen in China, Japan, Taiwan en Zuid-Korea vanuit dit perspectief.

Stimulerende hersentherapie na een beroerte
Dr. R.M. (Rick) Dijkhuizen, UMCU - Medische Beeldvorming en Beeldverwerking
Er zijn nauwelijks behandelingsmogelijkheden na een beroerte, waardoor veel patiënten ernstig invalide blijven. Nieuw inzicht in zelfreorganiserend vermogen van hersenen biedt veelbelovende mogelijkheden tot verbetering van herstel. De onderzoekers zullen uitzoeken hoe natuurlijke herstelprocessen bevorderd kunnen worden door onschadelijke hersenstimulatie.

Omkeren van hart- en vaatziekten
Dr. M. (Miranda) van Eck, Universiteit Leiden - Biofarmacie
Hart- en vaatziekten, een belangrijke doodsoorzaak in Nederland, zijn het gevolg van de ontwikkeling van vernauwingen in bloedvaten. De onderzoekers gaan systematisch bestuderen hoe de ontwikkeling van deze gevaarlijke vernauwingen kan worden omgekeerd. Door specifieke sturing van nieuwe geneesmiddelen naar de bloedvaten willen de onderzoekers de vernauwingen laten verdwijnen.

Verlies van eigenschappen door co-evolutie
Prof. dr. J. (Jacintha) Ellers, Vrije Universiteit Amsterdam – Dierecologie
In de evolutie gaan eigenschappen verloren als hun functie niet langer nodig is. Maar soms raken soorten essentiële eigenschappen kwijt doordat een andere soort die functie voor hen levert. Dit project ontrafelt hoe interacties tussen soorten kunnen leiden tot verlies van eigenschappen.

Unravelling the brain code for listening to natural auditory scenes
Prof. dr. E. (Elia) Formisano, Maastricht University – Cognitive Neurosciences
Hearing often involves extracting the relevant information from mixtures of simultaneous sounds (for example voices, traffic, music). In this project, researchers study how the human brain performs this task and develop computer programs that imitate the brain's amazing capabilities.

Fruitvliegjes voor ADHD-onderzoek!
Prof. dr. B. (Barbara) Franke, Radboud Universiteit Nijmegen - Donders Instituut, Genetica en Psychiatrie
Aandachtstekort-hyperactiviteitsstoornis (ADHD) komt heel vaak voor, maar hoe het ontstaat is nog vrijwel onbekend. De onderzoekers gaan op zoek naar de biologische oorzaken van ADHD door genetisch onderzoek in combinatie met MRI-scans van de hersenen en onderzoek bij fruitvliegjes.

Longscreening: meer waar voor minder geld
Prof. dr. B. (Bram) van Ginneken, UMC St. Radboud - Radiologie
Longkanker, de meest dodelijke kanker, kan in een vroeg stadium worden opgespoord met een CT-scan. In dit project wordt computersoftware ontwikkeld om de scans automatisch te analyseren zodat de screening goedkoper en beter kan.

De kracht van magnesium
Prof. dr. J.G.J (Joost) Hoenderop, UMC St. Radboud – Fysiologie
Magnesium is cruciaal voor veel fysiologische processen in ons lichaam. De magnesiumbalans is verstoord bij ziekten als diabetes en vaak ook als gevolg van medicijngebruik. Met mijn onderzoek ga ik de moleculaire kracht van dit belangrijke mineraal ophelderen.

Hoe beslissen kinderen en adolescenten
Dr. H.M. (Hilde) Huizenga, UvA- Ontwikkelingspsychologie
Kinderen en adolescenten gebruiken simpele strategieën om beslissingen te nemen. Om een beter inzicht te krijgen in deze strategieën gaan de onderzoekers beslisgedrag en hersenactiviteit tijdens beslisgedrag mathematisch modelleren.

De welvaartsparadox
Prof. dr. H.J. de Jong (Herman), Rijksuniversiteit Groningen - Faculteit Economie en Bedrijfskunde
Economische voorspoed en menselijk welzijn vormen ogenschijnlijk twee kanten van dezelfde medaille. Maar zij ontwikkelen zich niet altijd in hetzelfde tempo. Dit project analyseert de Europese welvaartsparadox tussen 1913 en 1950, een tijd van economische stagnatie maar snel toenemende levenskwaliteit.

Stabiele nanodeeltjes voor duurzame katalyse
Dr. P.E. (Petra) de Jongh, UU – Anorganische Chemie en Katalyse
Katalysatoren laten chemische omzettingen snel en in gewenste richting verlopen. Onderzoekers gaan in detail de veroudering van katalysatoren bestuderen. Een langere levensduur is belangrijk voor efficiënt gebruik van grondstoffen en hernieuwbare energiebronnen.

Bescherming tegen chromosomale chaos
Prof. dr. G.J.P.L. (Geert) Kops, UMC Utrecht - Medische Oncologie
Een gezond lichaam heeft dagelijks miljarden nieuwe lichaamscellen nodig. Deze worden aangemaakt via celdeling, waarbij elke nieuwe cel de juiste set chromosomen krijgt. Fouten hierin veroorzaken chromosomale chaos en kanker. De wetenschappers gaan onderzoeken hoe zulke fouten worden voorkomen.

Schatzoeken in afval-DNA
Prof. dr. W. (Wouter) de Laat, Hubrecht Institute-UMC
Elke minuscule cel bevat twee meter DNA. 3% hiervan beslaat genen. De rest gold lang als afval, maar blijkt vol genetische schatten: schakelaars die genen aansturen middels DNA-vouwing. Dit onderzoek gaat DNA-vouwing en functie in enkele cellen bestuderen.

Het geheugen van de cel
Dr. F. (Fred) van Leeuwen, NKI – Genregulatie
Cellen die zich vermenigvuldigen geven niet alleen hun DNA-code door maar ook de gebruiksaanwijzing daarvan. Daardoor onthouden cellen wie ze zijn en wat ze moeten doen. De onderzoekers gaan ontrafelen hoe dat geheugen van cellen werkt.

Leren zien voor je geboorte
Dr. C.A. (Christian) Lohmann, NIN – Neurowetenschap
Baby's kunnen meteen na de geboorte zien. Hoe kan het jonge brein visuele informatie begrijpen zonder enige ervaring? De onderzoekers gebruiken moderne microscopen om in beeld te brengen hoe zenuwcellen in het jonge muizenbrein netwerken vormen die kunnen interpreteren wat de ogen waarnemen.

Ontstekingscellen in vet-gedreven aandoeningen
Prof. dr. E. (Esther) Lutgens, Universiteit van Amsterdam (AMC) - Medische Biochemie
Aderverkalking en obesitas zijn vet-gedreven aandoeningen waarbij ontstekingsreacties een belangrijke rol spelen. Vreemd genoeg is niet bekend hoe ontstekingscellen in een vetrijke omgeving hun werk doen. Dit onderzoek gaat na hoe ontstekingscellen zich gedragen in vet-gedreven ziekten.

The Structure of Reality and the Reality of Structure
Dr. F.A. Muller, Erasmus Universiteit Rotterdam - Faculteit der Wijsbegeerte / Theoretische Filosofie
De standaard-ontologie in de natuurwetenschappen, inclusief de natuurkunde, is er een van ruimte-tijd met materiele objecten in de ruimte-tijd, met eigenschappen en relaties. Het Standaardmodel van elementaire 'deeltjes' past hier niet op. Dit is een van de redenen om een ontische theorie te ontwikkelen van structuren en facetten, en een waarheidstheorie die daarbij aansluit.

Verloren plezier terugwinnen
Prof. dr. A.J. (Tineke) Oldehinkel, UMCG - Psychiatrie
Wanneer het niet meer lukt om plezier te ervaren is dat bijzonder akelig, vooral voor jonge mensen. Dit onderzoek gaat na hoe plezierverlies ontstaat, op welke manieren het zich uit en hoe verloren gegaan plezier teruggewonnen kan worden.

Eiwitten op de tast ontrafelen
Dr. ir. T.H. (Tjerk) Oosterkamp, Universiteit Leiden - Natuurkunde
Om de werking van eiwitten te begrijpen komt het op de details aan, zeker wanneer verschillende eiwitten samenklitten. De onderzoekers ontwikkelen een microscoop die op de tast MRI-signalen voelt, en daarmee afzonderlijke atomen kan gaan onderscheiden.

Darwiniaanse evolutie van moleculen
Prof. dr. S. (Sijbren) Otto, RUG – Stratingh Instituut voor Scheikunde
Levende wezens ondergaan Darwiniaanse evolutie, maar kunnen we moleculen ook laten evolueren? De onderzoekers proberen deze vraag te beantwoorden door moleculen te ontwikkelen die kopieën van zichzelf kunnen maken onder omstandigheden waarin mutaties en selectie optreden.

De kwantumcreditcard
Dr. P.W.H. (Pepijn) Pinkse, Universiteit Twente -Toegepaste Nanofotonica
In optische systemen is de aanwezigheid van imperfecties of erger, totale wanorde, normaal gesproken ongewenst. Doel van dit onderzoek is wanorde in fundamentele kwantum-fysische experimenten ten voordele te gebruiken, met als fascinerende en verrassende toepassing: beveiliging van bijvoorbeeld een creditcard.

Looking into the cell in 3D
Dr. F. (Fulvio) Reggiori, UMC Utrecht – Cell Biology
Cells recycle components and dangerous structures through a process called autophagy (self-eating). Autophagy prevents and cures numerous diseases. To modulate it for medical purposes, researchers will study its functioning using a new technology that allows having a very close 3D-look into this process.

Bevriezen, vechten of vluchten
Prof. dr. K. Roelofs, Radboud Universiteit Nijmegen - Faculteit der Sociale Wetenschappen
Politieagenten worden blootgesteld aan tal van stressvolle ervaringen. De belangrijkste reacties hierop zijn bevriezen, vechten of vluchten. Deze stressreacties zijn niet alleen bepalend voor schietgedrag maar voorspellen ook posttraumatische stressklachten. De onderzoekers gaan na welke neurocognitieve processen daarvoor zorgen.

Signaaloverdracht via een antenne op de cel
Dr. ir. R. (Ronald) Roepman, UMC St. Radboud - Genetica
De meeste cellen in ons lichaam gebruiken een soort antennes voor het opvangen en overdragen van signalen. Verstoring hiervan leidt tot ernstige erfelijke ziektes. Dit onderzoek gaat ontrafelen hoe deze signaaloverdracht werkt en of verstoring voorkomen kan worden.

Hersen-netwerken en beginnende dementie
Prof. dr. S.A.R.B. (Serge) Rombouts, LUMC en Universiteit Leiden - Radiologie en Psychologie
Vroege diagnose van dementie is momenteel nog niet mogelijk. In dit project gebruiken de onderzoekers innovatieve hersenscantechnieken om te proberen tot nu toe onzichtbare veranderingen in hersennetwerken zichtbaar te maken bij vroege dementie.

Applied String Theory: Explaining Quantum Matter with Black Holes
Dr. K.E. (Koenraad) Schalm, Universiteit Leiden - Physics
Sterk wisselwerkende elektronen vertonen gedrag dat elke huidige natuurkundige theorie ontloopt. Hét voorbeeld is hoge-temperatuur-supergeleiding. Met de revolutionaire ontdekking dat de wiskunde van snaartheorie en zwarte gaten ook sterk wisselwerkende quantumsystemen beschrijft, wil dit project de mysteries van quantummaterie verklaren.

Vergelijkingen en ruimten van oppervlakken
Prof. dr. S.V. (Sergey) Shadrin, UvA - Wiskunde
Het blijkt dat de universele eigenschappen van de oplossingen van een grote klasse van differentiaalvergelijkingen weerspiegelen in de meetkunde van de ruimten van oppervlakken. De onderzoekers gaan de oorsprong van deze correspondentie vinden en in een maximale mogelijke generaliteit bewijzen.

Computers die in eigen woorden vertalen
Dr. K. (Khalil) Sima'an, UvA - ILLC
Wanneer een menselijke vertaler een volkomen nieuwe tekst gaat vertalen overweegt hij vaak eerst de tekst in eigen woorden te herformuleren. De huidige vertaalmachines leveren matige kwaliteit vertalingen omdat zij niet in staat zijn de tekst te begrijpen en vervolgens in eigen woorden te vertalen. De onderzoekers gaan een nieuw vertaalmachine ontwikkelen die in staat is om teksten te vertalen gebruikmakend van eigen woorden.

Patronen in verplaatsingen
Prof. dr. B. (Bettina) Speckmann , Technische Universiteit Eindhoven – Informatica
Alles om ons heen is in beweging en ondergaat verandering: mensen, orkanen, rivieren en gletsjers. Moderne sensoren registreren dit allemaal en genereren bergen data. In het onderzoek worden efficiënte meetkundige algoritmen ontwikkeld om patronen in deze data te vinden.

Grensdoden
Prof. mr. T.P. (Thomas) Spijkerboer, VU – Migratierecht
Sinds twee decennia worden de Europese grenzen op nieuwe manieren bewaakt (externalisering, privatisering, militarisering). In dezelfde periode is het aantal migranten dat omkomt tijdens een poging Europa te bereiken flink gestegen. Is het stijgende aantal doden een mensenrechten issue?

The panoramic Perspective on Gas and Galaxy Evolution*
Prof. dr. M.A.W. (Marc) Verheijen (m), RUG – Astronomie
Met behulp van een innovatieve camera (APERITIF) speciaal gebouwd voor de Westerbork radio telescoop, wordt in de komende 5 jaar het waterstofgas in en rond tienduizenden sterrenstelsels bestudeerd. Dankzij het zeer grote blikveld van APERTIF worden uitgestrekte gebieden van het heelal voor het eerst in kaart gebracht en daarmee de belangrijke rol van het waterstofgas in de evolutie van sterrenstelsels in de laatste 3 miljard jaar.

* Deze Vici is in mei 2015 toegekend na een bestuurlijke heroverweging en daarna toegevoegd aan deze lijst

Automatische gezondheidszorg voor programmeertalen
Dr. E. (Eelco) Visser, Technische Universiteit Delft - Software Engineering
Softwaresystemen zijn de motor van onze moderne informatie maatschappij. Domein-specifieke programmeertalen kunnen de constructie van software systemen versnellen en het aantal fouten verminderen, mits ze voldoen aan veiligheidseisen. Dit onderzoek ontwikkelt technieken voor de automatische verificatie van de betrouwbaarheid van programmeertalen.

Schimmels in dienst van de bio-based economie
Dr. ir. R.P.(Ronald) de Vries, CBS-KNAW Fungal Biodiversity Centre – Fungal Physiology
Schimmels zijn essentieel voor de afbraak en omzetting van planten materiaal voor biotechnologische processen, maar slechts een zeer klein aantal wordt momenteel toegepast. De onderzoekers gaan alle schimmels toegankelijk maken voor de biotechnologie door de verschillen tussen schimmels gedetailleerd in kaart te brengen.

Nieuwe enzymen, nieuwe mogelijkheden
Prof.Dr.Ir. M.W. (Marco) Fraaije (m) 1968, ’s Hertogenbosch, RUG, Moleculaire Enzymologie
Iedere vorm van leven is afhankelijk van enzymen. De meeste enzymen bevatten voor hun werking een essentiële hulpstof, een zogenaamde cofactor. Recentelijk is ontdekt dat veel bacteriën een ongebruikelijke cofactor gebruiken. De onderzoekers gaan de enzymen bestuderen die afhankelijk zijn van deze cofactor, met het oog op nieuwe industriële toepassingen en ontwikkeling van nieuwe antibiotica.