Toekenningen Vici 2005

  Programmering van grillig uitziende afweercellen
Prof. dr. G.J. (Gosse) Adema (m) 13-11-1962, RUMC - Tumor Immunologie
Het afweersysteem elimineert gevaar onder aansturing van grillig uitziende afweercellen, zogenaamde dendritische cellen. Deze cellen hebben meerdere (aanvals)programma's. De onderzoekers bekijken hoe deze programma's tot stand komen. Goed geprogrammeerde dendritische cellen kunnen worden ingezet als er gevaar dreigt.

  Denken en doen
Prof. H. (Harold) Bekkering (m) 19-10-1965, RU - Cognitieve Psychologie
Kennis over objecten bepaalt wat we met een object doen. In dit project wordt met behulp van gedragsexperimenten en hersenscans de ontwikkeling van handelingsgerelateerde kennis bij zowel baby's in het eerste levensjaar als ook bij volwassenen nader onderzocht.

  De computer leert taal uit het hoofd
Dr. A.P.J. (Antal) van den Bosch (m) 05-05-1969, UvT - TIW
Computers kunnen leren hoe je zinnen afmaakt of hoe je de ene taal in de andere vertaalt, door zich voorbeelden te herinneren. In het onderzoek wordt een nieuw soort computergeheugen ontwikkeld waarmee taal geleerd kan worden zonder enige taalkundige kennis.

  Planten en parasitaire organismen 'praten' samen
Dr. ir. H.J. (Harro) Bouwmeester (m) 30-11-1960, WUR - Plant Research International
Planten kunnen niet zien of praten, maar door middel van chemische stoffen is wel communicatie tussen planten en bijvoorbeeld insecten of schimmels mogelijk. Onderzocht wordt via welke stoffen deze communicatie verloopt.

  Nieuwe media en de kwaliteit van het leven
Dr. P.A.E. (Philip) Brey (m) 20-02-1966, UT - Wijsbegeerte
Nieuwe media zoals internet, computerspellen en mobiele telefoons, hebben werk en vrije tijd ingrijpend veranderd. Wat is de betekenis van deze veranderingen voor de kwaliteit van het leven en de samenleving? Deze vraag wordt beantwoord vanuit de filosofie.

  Echte micro in macro
Prof. dr. W. (Wouter) Denhaan (m) 22-07-1962, UvA - Macro-Economie
Moderne macro-economie negeert vaak belangrijke lessen uit de micro-economie die duidelijk maken dat het tot stand komen en de implementatie van transacties onderhevig zijn aan fricties. Dit onderzoekt brengt daar verandering in en maakt daarmee moderne macro-economie een stuk realistischer en nuttiger voor economische politiek.

  Sterkere botten
Dr. P. (Peter) ten Dijke (m) 04-09-1960, LUMC - Moleculaire Celbiologie
Bot wordt continu omgebouwd. Bij botontkalking wordt er meer bot afgebroken dan aangemaakt, waardoor botten sneller breken. Om de botsterkte te herstellen, willen de onderzoekers nieuwe therapieën ontwikkelen die botaanmaak stimuleren. Hiervoor gebruiken zij kennis verkregen uit studies aan zeldzame ziekten met teveel bot.

  Goed nadenken, of juist niet?
Prof. dr. A. (Ap) Dijksterhuis (m) 12-11-1968, UvA - Sociale Psychologie
We denken dat we bij het nemen van belangrijke beslissingen goed moeten nadenken om tot een optimale beslissing te komen. Onderzoek laat zien dat dat niet zo is. Juist bij complexe beslissingen moet je het nadenken laten doen door het onbewuste.

  Het ontstaan van een traumatische herinnering
Prof. dr. G.S.E. (Guillén) Fernández (m) 12-08-1964, RU - Neurologie & F.C. Donders Centre
Stressvolle gebeurtenissen worden goed onthouden, maar mensen verschillen in de mate waarin ze worden achtervolgd door die gebeurtenissen. Dit onderzoek gaat na welke invloed stresshormonen hebben op hersenprocessen die zulke herinneringen aanmaken. Ook wordt de genetische invloed op deze processen onderzocht.

  Meer leren van wetenschappelijke data
Prof. dr. H. (Herbert) Hoijtink (m) 23-12-1961, UU - Methodenleer en Statistiek
Wetenschappelijke theorieën worden vaak onderzocht door het analyseren van data. In dit onderzoek worden methoden ontwikkeld die wetenschappers in staat stellen deze theorieen op te nemen in statistische modellen. Deze 'geinformeerde' modellen zullen wetenschappers beter in staat stellen om hun data te analyseren en hun wetenschappelijke theorieën te onderzoeken.

  Afbeeldingen van planetaire systemen rond andere sterren
Prof. dr. C.U. (Christoph) Keller (m) 16-05-1964, UU - Sterrekundig Instituut Utrecht
Sterlicht is ongeveer een miljard keer helderder dan dat van planeten, kometen en stof eromheen. De onderzoekers ontwikkelen een nieuw instrument dat polarisatie gebruikt om het sterlicht te blokkeren en zo afbeeldingen van planetaire systemen rond nabije sterren te maken.

  Hoe moleculen elektriciteit leveren
Prof. dr. M.T.M. (Marc) Koper (m) 05-05-1967, UL - Scheikunde
Brandstofcellen zijn een soort batterijen waarin moleculen aan elektroden in elektriciteit omgezet worden. Omdat ze zeer milieuvriendelijk zijn, zullen ze in de toekomst een steeds prominentere rol in ons leven innemen. De onderzoekers gaan de wisselwerking tussen de moleculen en de elektroden op moleculair niveau onderzoeken om zo de mechanismen van brandstofcellen beter te doorgronden en te verbeteren.

  Horen als een krekel: Bio-EARS
Dr. ir. G.J.M. (Gijs) Krijnen (m) 03-12-1961, UT - Transductietechniek
Wat hebben krekels en zoogdieren gemeen? Dat ze horen middels haartjes. Met grote gevoeligheid, dynamiek en resolutie. Dat maak je niet zomaar na. Alhoewel? In dit project worden microsensoren gemaakt naar biologisch voorbeeld met ruis en mechanische signaalbewerking in de hoofdrollen.

  Het werkt op je zenuwen
Dr. ir. D.N. (Dies) Meijer (m) 12-11-1958, ErasmusMC - Genetica
Zonder de isolerende myeline-laag rondom zenuwuitlopers hapert de informatie-uitwisseling tussen brein en lichaam. Myeline in perifere zenuwen wordt gemaakt door Schwann-cellen. De onderzoekers analyseren hoe Schwann-cellen myeline maken en waarom dat soms fout gaat.

  Synchronisatie van de biologische klok
Dr. M. (Martha) Merrow (v), 09-07-1957, RUG - Chronobiologie
Planten en dieren hebben een inwendige biologische klok die fysiologie en gedrag regelt. De klok wordt dagelijks bijgesteld om met de dag-nachtcyclus gelijk te lopen. Dit onderzoek ontrafelt genen en eiwitten die de synchronisatie door licht regelen.

  Hart- en Vaatziekten onder de loep
Prof. dr. W.J. (Wiro) Niessen (m) 15-11-1969, Erasmus MC - Radiologie/Medische Informatica & TUD - Technische Natuurkunde
Hart- en vaatziekten vinden hun oorsprong veelal in de vaatwand. Moderne afbeeldingstechnieken kunnen de vaatwand steeds beter in beeld brengen. In het onderzoek worden deze beelden gebruikt om de diagnose en behandeling van hart- en vaatziekten te verbeteren.

  Laser geïntegreerd op chip
Prof. M. (Markus) Pollnau (m) 18-03-1965, UT - Electrical Engineering
Lasers die zijn geïntegreerd op een chip zijn compact en efficiënt. Hierdoor hebben ze vele toepassingen, zoals in optische telecommunicatie, sensing en displays, biomedische optica en draagbare apparatuur. Met een nieuw kristallijn materiaal willen de onderzoekers zulke lasers ontwikkelen, die continu of gepulsed licht kunnen afgeven in verschillende kleuren.

  Daarom dus. Oorzakelijke taal begrijpen
Prof. dr. T.J.M. (Ted) Sanders (m) 13-06-1963, UU - Utrechts instituut voor Linguïstiek OTS / Onderwijsinstituut Nederlands
De auto van de buren is weg. Dus ze zijn niet thuis. Waarom kan het woord 'daardoor' hier niet worden gebruikt? Dit project onderzoekt hoe verschillende talen zulke oorzakelijke verbanden uitdrukken, hoe lezers ze interpreteren en kinderen ze leren. Zo verklaart taal hoe de menselijke geest de wereld begrijpt.

  Van broeikas tot koelkast
Dr. ir. S. (Stefan) Schouten (m) 15-07-1967, Koninklijk NIOZ - Mariene Biogeochemie
De aarde was miljoenen jaren geleden een warme 'broeikas'-wereld en werd geleidelijk een 'koelkast'-wereld met poolijs. Hoe warm dit broeikasklimaat was is nog onduidelijk. In dit project zullen nieuwe methoden worden ontwikkeld om vroegere zeewater- en luchttemperaturen te bepalen.

  Hoe zit het met de importbruidegommetjes?
Dr. M.L.J.C. (Marlou) Schrover (v) 04-03-1959, UL - Geschiedenis (Migratie)
In kamerdebatten en kranten worden de woorden vrouwen en migratie gecombineerd met termen als 'gedwongen', 'moederschap', 'misbruik', 'uitbuiting', 'kwetsbaarheid', 'deze bijzondere groep', en 'importbruidjes'. Over mannen en migratie wordt in heel andere termen gesproken. Dit onderzoek gaat over verschillen tussen migrantenmannen en -vrouwen die in de periode 1945-2005 naar Nederland kwamen.

  Van virus tot vaccin
Prof. dr. H. (Hanneke) Schuitemaker (v) 17-03-1964, Sanquin en AMC - Landsteiner Laboratorium
Varianten van het humane immunodeficiëntie virus afkomstig uit patiënten met breed neutraliserende activiteit in serum zouden wel eens de sleutel kunnen zijn voor de ontwikkeling van een vaccin. Het onderzoek zal zich richten op de herkenningsplaatsen op het virus die breed neutraliserende antistoffen opwekken en daarnaast op de gevolgen van de selectiedruk van deze antistoffen op de evolutie van het HIV.

  Algebra en Coalgebra
Dr. Y. (Yde) Venema (m) 21-04-1963, UvA - Institute for Logic, Language and Computation
Wiskundige modellen van evoluerende systemen hanteren vaak coalgebraïsche begrippen als gedrag en observatie. De logische redeneerpatronen voor deze modellen kunnen juist heel natuurlijk worden gepresenteerd als algebra's. De onderzoekers bestuderen de logica (de leer van het redeneren) op het snijvlak van algebra (construeren) en coalgebra (observeren).

  Naadloos rekenen aan moleculen
Dr. L. (Luuk) Visscher (m) 23-06-1966, VU - Scheikunde
Berekeningen aan grote moleculen geven vaak te weinig inzicht in belangrijke details. Door de koppeling tussen verschillende rekenmethoden te verbeteren willen de onderzoekers kunnen inzoomen op actieve gebieden binnen een molecuul. Deze techniek kan onder meer worden gebruikt in simulaties van het complexe proces van fotosynthese. Een andere toepassing betreft de subtiele chemie van lanthanides en actinides die met grovere rekenmethoden nauwelijks van elkaar te onderscheiden zijn.

  Kijken hoe elektronen bewegen bij 10-16 seconde
Prof. dr. ir. M.J.J. (Mark) Vrakking (m) 01-09-1963, AMOLF
Het onderzoek heeft als doel met behulp van laserpulsen met een duur van een paar honderd attoseconden (1 attoseconde is 10-18 seconde ofwel een miljardste van een miljardste seconde) de beweging van elektronen onder allerlei verschillende omstandigheden in moleculen te bestuderen. Dit moet leiden tot dieper inzicht in hun beweging en tot toepassing van attoseconde laserpulsen in natuurkunde, scheikunde en door licht gedreven processen in de biologie.

  Deltawerken van de cel
Dr. G.W. (Geerten) Vuister (m) 22-02-1962, RU - Fysische Chemie
De cel controleert de in- en uitstroom van calciumionen met een vernuftig systeem van moleculaire dammen, kanalen en pompen. Dit onderzoek gaat de structuur op het niveau van atomen van deze systemen bestuderen.

  Ontstekingsziekten door overerving van een lekkende darm?
Prof. dr. C. (Cisca) Wijmenga (v) 16-02-1964, UMCU - Genetica
De darmwand beschermt ons tegen gevaarlijke binnendringers die ontstekingen kunnen veroorzaken. Diverse ontstekingziekten (suikerziekte, glutenallergie, Crohn) vertonen een lekkende darm en zijn erfelijk. De onderzoekers gaan uitzoeken welke genen verantwoordelijk zijn voor de lekkende darm en daardoor deze ziekten veroorzaken.

  Mechanica in de quantumwereld
Dr. H.S.J. (Herre) van der Zant (m) 08-06-1963, TUD - Kavli Institute for Nanoscience
Trillende snaren van een gitaar produceren geluid. Zwevend opgehangen nanobuizen trillen ook maar met een veel hogere frequentie en vertonen daardoor nieuwe quantumeffecten. Eén ervan is dat zo'n nanobuisje door één elektron in beweging gebracht kan worden en vervolgens langdurig blijft trillen op een manier die doet denken aan het heen en weer kaatsen van een lichtdeeltje in de trilholte van een laser. De onderzoeker gaat de eigenschappen van dit trillingsgedrag bestuderen en met ongekende precisie meten.