Toekenningen Vici 2004

  Persoonlijkheid en hartziekten: Type D or Not Type D, That is the Question
prof. dr. J.K.I.(Johan) Denollet (m) 20-11-1957, UvT – Klinische Gezondheidspsychologie
Hartziekten zijn nog steeds de voornaamste doodsoorzaak. Roken, bloeddruk, of cholesterol verklaren slechts ten dele dit risico voor hartziekten. Recent onderzoek wijst in de richting van 'Type D persoonlijkheid' als risicofactor. Type D mensen zijn geneigd om vaak negatieve gevoelens te ervaren en deze gevoelens niet te uiten. Dit project onderzoekt de rol van Type D bij het voortschrijden van hartziekten en de rol die het immuunsysteem hierbij speelt.

  Levende kunstwerken
dr. C.A. (Caroline) van Eck (v) 22-7-1959, RUG – Instituut voor Kunst- en Architectuurgeschiedenis
In vrijwel alle tijden en culturen reageren mensen op kunstwerken alsof het levende wezens zijn, maar deze zeer frequente respons is weinig onderzocht. In dit project wordt een nieuwe, tweeledige benadering ontwikkeld: historisch, vanuit de klassieke retorica; en vanuit de antropologie. Doel is om een hedendaags en transcultureel perspectief te verkrijgen.

  Algebraïsche meetkunde toegepast
prof. dr. S.J. (Bas) Edixhoven (m) 12-03-1962, UL – Wiskunde
In de cryptografie is het essentieel het exacte aantal oplossingen van bepaalde vergelijkingen te weten. Deze aantallen zijn groot: getallen van honderden cijfers. Technieken uit de meetkunde worden met behulp van zeer snelle algoritmen toepasbaar gemaakt op dit probleem.

  Nanostructuren bouwen met moleculen
dr. J.H. (Jan) van Esch (m) 8-11-1962, RUG – Organische Chemie
Kleine moleculen kunnen zichzelf assembleren tot grotere nanostructuren, maar het is nog niet mogelijk om dit proces precies te controleren. Dit onderzoek gaat na hoe we met moleculaire bouwstenen de geometrie en eigenschappen van nanostructuren kunnen bepalen, zodat ze bruikbaar zijn in bijvoorbeeld elektronische of biomedische componenten.

  Migraine, van patiënt tot genetisch diermodel, .... en terug
prof. dr. M.D. (Michel) Ferrari (m) 15-07-1954, LUMC – Neurologie
De onderzoekers willen de oorzaken voor het optreden van migraine-aanvallen ophelderen en daarmee aangrijpingspunten vinden voor nieuwe medicijnen die aanvallen kunnen voorkomen. Ze gebruiken zogenaamde transgene muizenmodellen, waarbij genafwijkingen die bij de mens migraine veroorzaken, in het erfelijk materiaal van de muis worden ingebracht.

  De mens doorzien
dr. L.M.J. (Luc) Florack (m) 02-12-1964, TUE – Biomedische Technologie
Biomedische beeldvorming heeft de mens transparant gemaakt. Voor een clinicus betekent zien van diagnostische beelden zoveel als begrijpen. Met een combinatie van fundamenteel en toegepast onderzoek proberen de onderzoekers dit 'in-zicht' over te brengen op de computer. Het visuele systeem is daarbij een belangrijke inspiratiebron.

  Schone chemie uit een klein doosje
dr. J.G.E. (Han) Gardeniers (m) 15-10-1960, UT – Elektrotechniek, Wiskunde en Informatica
Chemie moet het milieu minder belasten. Miniaturisering helpt daarbij. Behalve minder afval en minder energieverbruik levert verkleining effectievere en selectievere chemische processen. Dit onderzoek richt zich op nieuwe katalytische principes die dit kunnen realiseren.

  Wiskunde tegen infectieziekten
prof. dr. (Hans) Heesterbeek (m) 06-12-1960, UU – Gezondheidszorg Landbouwhuisdieren
Epidemieën van infectieziekten zijn populatieproblemen. In dit project wordt met wiskundige modellen inzicht verkregen in vragen als: hoe ontstaan epidemieën in populaties, hoe ontstaat en verspreidt resistentie tegen geneesmiddelen en vaccins, en hoe kunnen we bestrijdingsmaatregelen beter inzetten en de effecten ervan voorspellen?

  Kennis van klankreeksen
dr. R.W.J. (René) Kager (m) 17-07-1957, UU – Taalwetenschap
Het herkennen van losse woorden in een vreemde taal kost veel moeite, zelfs voor wie beschikt over een flinke woordenschat. Dit verschijnsel kan ons veel leren over hoe de menselijke spraakherkenning werkt. Hoe maken luisteraars gebruik van kennis van klankreeksen?

  Structuren die vanzelf ontstaan
dr. W.K. (Willem) Kegel (m) 17-01-1961, UU – Fysische chemie
Soms vormen moleculen spontaan objecten die veel groter zijn dan een molecuul, maar te klein om direct te kunnen zien. Met dit onderzoek proberen we de voorwaarden voor de stabiliteit en de eigenschappen van dergelijke structuren te begrijpen.

  Mini-maagjes in de cel
prof. dr. (Judith) Klumperman (v) 09-08-1961, UMC Utrecht – Celbiologie
Cellen nemen voedsel op dat verteerd wordt in de 'mini-maagjes' van de cel, de lysosomen. Lysosomen spelen ook een belangrijke rol bij uiteenlopende processen als bloedstolling, pigmentatie en het afweersysteem. Talrijke ziekten worden veroorzaakt doordat de lysosomen niet goed werken. Dit onderzoek zal inzicht geven in de vorming van lysosomen in gezonde en zieke cellen.

  Nanomagnetisme in halfgeleiders
dr. P.M. (Paul) Koenraad (m) 13-10-1959, TUE – Halfgeleiderfysica
Halfgeleidermaterialen zijn essentieel in de ICT vanwege de excellente manipulatie van elektrische en optische informatie. Deze materialen zijn echter nog ongeschikt voor magnetische informatieverwerking. Microscopisch onderzoek aan afzonderlijke magnetische atomen en minuscule magnetische nanoclusters moet leiden tot ultrasnelle geïntegreerde schakelingen voor informatieverwerking, opslag en verzending.

  Plastic elektronica met tollende elektronen
prof. dr. B. (Bert) Koopmans (m) 06-01-1963, TUE – Fysica van Nanostructuren
De tollende beweging ofwel spin van elektronen wordt gebruikt in computergeheugens en sensoren. Nog niet eerder is de elektronspin toegepast in moleculaire schakelingen, zoals displays en ‘plastic’ elektronica. Dit onderzoek richt zich op de wetenschappelijke en technologische uitdagingen om deze brug te slaan.

  Quantumstructuur van de ruimte-tijd
dr. R. (Renate) Loll (v) 19-06-1962, UU – Theoretische Fysica
Als we het heelal bekijken op de allerkleinste schaal die er is, de Planck-schaal, dan lijkt de microstructuur die daar zichtbaar wordt verantwoordelijk voor het vierdimensionale heelal zoals wij dat kennen. De onderzoekers proberen de geometrische bestanddelen van die microstructuur op te sporen en de quantumdynamica die de wisselwerking tussen die bestanddelen beschrijft, te formuleren.

  Het ontstaan van organiserende cellen in het immuunsysteem
dr. R.E. (Reina) Mebius (v) 20-01-1964, VUMC – Moleculaire Celbiologie en Immunologie
Stromale cellen, steuncellen in de lymfeklier, zijn cruciaal voor het ontstaan en functioneren van lymfeklieren maar ook voor het laten groeien van tumoren en ontstekingen. De onderzoekers bestuderen hoe stromale cellen met een dergelijk organiserend vermogen gevormd worden, en hoe ze vervolgens in stand gehouden worden. Met deze kennis moet hun functie in tumoren en ontstekingen te beïnvloeden zijn.

  De invloed van familie op woning- en woonplaatskeuze
prof. dr. C.H. (Clara) Mulder (v) 30-11-1962, UvA – Amsterdam Study Centre for the Metropolitan Environment
In hoeverre spelen de woonplaatsen en andere kenmerken van familieleden een rol bij waar en hoe mensen wonen? Deze vraag wordt beantwoord met gegevens uit een recent uitgevoerd groot onderzoek naar familiebanden in Nederland en uit het Bevolkingsregister. Het onderzoek zal onder andere kennis opleveren over de rol van familie bij het ontstaan van etnisch gescheiden woonwijken.

  Back to the Future - Evolutie van Signaal-transductie Systemen
dr. J. (John) van der Oost (m) 22-07-1958, WUR – Microbiologie
Archaea zijn prokaryoten waarin geraffineerde regulatiesystemen zijn ontwikkeld. Deze relatief simpele controlesystemen zijn vervolgens geëvolueerd tot de complexe eukaryote systemen. Met een geïntegreerde experimentele aanpak zullen de signaaltransductie-netwerken van archaea ontrafeld worden, wat moet leiden tot nieuwe functionele en evolutionaire inzichten.

  Geluidswaarneming als hersenkraker
dr. A.J. (John) van Opstal (m) 26-03-1957, RU – Biofysica
In de alledaagse wereld, zoals bijvoorbeeld in een kantine, worden de oren voortdurend bestookt door allerlei geluiden. Hoe de hersenen uit deze kakofonie één bepaalde geluidsbron kunnen isoleren en lokaliseren is nog nauwelijks onderzocht. Dit project poogt de neurale code van geluidswaarneming te kraken.

  Waardevolle moleculen voor het oprapen
dr. ir. R.V.A. (Romano) Orru (m) 06-02-1965, VU – Scheikunde
De chemische bereikbaarheid van nieuwe stofklassen is essentieel om de groeiende impasse bij de ontwikkeling van medicijnen, zoals tegen antibioticaresistentie, te doorbreken. Het modulaire concept van multicomponent reacties van de onderzoekers maakt series van diverse typen van zulke complexe stoffen in één klap toegankelijk.

  Klimaatverandering veroorzaakt plantinvasies
prof. dr. ir. W.H. (Wim) van der Putten (m) 12-06-1958, NIOO-KNAW – Ecologie
Een warmer klimaat veroorzaakt dat plantensoorten steeds noordelijker voorkomen. Planten die migreren zonder hun natuurlijke vijanden worden invasief. De onderzoekers kijken hoe boven- en ondergrondse natuurlijke vijanden bepalen hoeveel planten ergens aanwezig zijn en meten de voor- of nadelen voor de stofwisselingactiviteit.

  Prestatie-monitoring en adaptieve controle in jonge en oude hersenen
prof. dr. K.R. (Richard) Ridderinkhof (m) 01-07-1964, UvA – Ontwikkelingspsychologie
Als snel wisselende omstandigheden vragen om onmiddellijke aanpassingen van gedrag en prestatie, hoe werkt dat dan in ons brein? Met gedragsmaten en hersenmetingen onderzoeken de wetenschappers 'monitoring' en controle. Hoe worden die processen ondersteund door verschillende hersengebieden, wat is de link daartussen, en wat verandert daarin met het ouder worden?

  Metaforiek in het dagelijks taalgebruik
dr. G.J. (Gerard) Steen (m) 29-03-1957, VU – Engelse Taal en Cultuur
Ons dagelijks taalgebruik is niet alleen letterlijk maar bevat ook veel figuurlijk taalgebruik. In dit onderzoek wordt gekeken naar het bewuste én onbewuste gebruik van metaforen in conversaties, nieuwsteksten, romans en wetenschappelijke teksten, en naar hun cognitieve verwerking door taalgebruikers.

  Codificatie en taalgebruik
dr. I.M. (Ingrid) Tieken-Boon van Ostade (v) 21-03-1954, UL – Engels
In de 18de eeuw werden de regels van het Engels in grammatica's vastgelegd. Maar veel mensen houden zich niet aan deze regels. Dit project onderzoekt waar de regels vandaan komen en wat nu precies de invloed was van de grammatica's op het taalgebruik.

  Stemming en stopregels leiden tot meer pijn
dr. J.W.S. (Johan) Vlaeyen (m) 26-09-1957, UM – Medische, Klinische en Experimentele Psychologie
Chronische pijn leidt meestal tot vermijding van dagelijkse activiteiten. Echter, er zijn mensen die ondanks langdurige pijn erg actief blijven. Hoe kan deze paradox verklaard worden? In dit project ontrafelen de onderzoekers de relatie tussen bewuste en onbewuste 'stopregels', negatieve stemming, pijn en taakprestaties bij mensen met chronische pijn.

  Fotonen dresseren in een nanodoosje
prof. dr. W.L. (Willem) Vos (m) 30-08-1964, UT – Fotonica
Het onderzoek beoogt in een structuur met afmetingen op nanometerschaal één enkele trillingswijze van licht te isoleren. Dat maakt het mogelijk één enkel lichtdeeltje te vangen. Toepassing hiervan zal geheel nieuwe ontwikkelingen in natuurkunde, scheikunde en biologie mogelijk maken.

  Moleculaire en neurale funderingen van perceptueel leren
dr. P. (Peter) de Weerd (m) 22-08-1962, UM – Neurocognitie
Dit project richt zich op de link tussen leren en genetische processen de sterkte van neuronale verbindingen moduleren. Het onderzoek wordt uitgevoerd in rhesus apen, omdat zowel hun leergedrag als hun visueel systeem vergelijkbaar zijn met deze van de mens. Dit project kan op langere termijn bijdragen tot het ontwikkelen van verbeterde therapie voor onder andere leerstoornissen.

  Groene fabriekjes
dr. ir. R.H. (René) Wijffels (m) 08-02-1960, WUR – Bioprocestechnologie
Microalgen zijn eencellige planten. Het zijn fabriekjes van gezondheidsbevorderende producten zoals antioxidanten en meervoudig onverzadigde vetzuren. In dit onderzoek worden de processen in de cel (het metabolisme) en erbuiten (de bioreactor) en de relatie tussen die processen bestudeerd om productie van dergelijke stoffen te maximaliseren.

  Te moeilijk voor computers
prof. dr. G.J. (Gerhard) Woeginger (m) 31-05-1964, TUE – Wiskunde
Veel problemen kunnen snel en efficient worden opgelost met computerprogramma's. Maar sommige problemen blijven moeilijk, zelfs voor een computer. Wat kunnen we aan deze problemen doen? Hoe kunnen we er omheen werken.