Toekenningen Vici 2002

  Van HIV naar AIDS: waarom duurt dat zo lang?
Prof. dr. B. (Ben) Berkhout (m) 18-06-1958, AMC - Humane Retrovirologie
Hoe komt het dat sommige HIV-geïnfecteerden pas AIDS krijgen na vijf of tien jaar? Heeft zo'n geïnfecteerde een sterk afweersysteem of een zwak virus? De onderzoekers gaan onder andere van patiënten op verschillende tijdstippen het complete virus genetisch in kaart brengen.

  Beredeneerd moleculen ontwerpen
Dr. F.M. (Matthias) Bickelhaupt (m) 24-11-1965, VU - Theoretische Chemie
Theoretisch chemici hebben hun modellen en theorieën verfijnd en op elkaar afgestemd. Nu kunnen ze beredeneerd moleculen ontwerpen. De theoretici werken samen met experimentatoren om de ontwerpen ook echt te máken. Een deelonderzoek bestudeert het buitengewoon selectieve proces van DNA-verdubbeling tijdens celdeling.

  Nanodevices van kunstmatig gemaakte materialen
Prof. dr. ing. D.H.A. (Dave) Blank (m) 09-01-1953, UT – Technische Natuurwetenschappen & Mesa+
Met behulp van gecontroleerde pulslaserdepositie, die aan de Universiteit Twente is ontwikkeld, kunnen nieuwe materialen gesynthetiseerd worden. Daarmee kan men onder meer geavanceerde en zeer kleine schakelmechanismen ontwerpen en maken.

  Vorkvormige enzymen
Dr. ir. B.M.Th. (Boudewijn) Burgering (m) 25-07-1959, UMC Utrecht - Fysiologische Chemie
De onderzoekers gaan na hoe vorkvormige enzymen invloed uitoefenen op genen en het functioneren van de cel. Centraal staat de zogenoemde PI3K/PKB/Forkhead pathway. Grof gezegd beslist deze route in de cel onder andere over leven en dood.

  Genetisch gemanipuleerd ecosysteem
Prof. dr. M. (Marcel) Dicke (m) 28-11-1957, WUR - Entomologie
De onderzoekers gaan onder gecontroleerde omstandigheden bestuderen wat er gebeurt als ze planten zo manipuleren dat deze net iets andere geurstoffen afscheiden dan normaal. Komen er meer planteneters? Blijven vleeseters weg? En gaan de planten in de omgeving ook andere geurstoffen afscheiden?

  Stamcellen sturen
Prof. dr. E. (Elaine) Dzierzak (v) 28-04-1953, Erasmus MC - Celbiologie en genetica
De onderzoekers bestuderen hoe bloedstamcellen ontstaan en zich ontwikkelen. Uiteindelijke doel is de stamcellen zo te sturen dat ze zich ontwikkelen tot cellen met een bepaalde functie, zoals levercellen. Dan kunnen ze bijvoorbeeld gebruikt worden in therapieën voor leukemie.

  Stamcel en darmkanker
Prof. dr. R. (Riccardo) Fodde (m) 16-09-1960, LUMC - Antropogenetica
Nieuwe, verse darmwandcellen ontstaan uit somatische stamcellen. Dat gaat onder invloed van een serie enzymen en genen; de Wnt/β-catenine-route. De onderzoekers willen ophelderen hoe de route precies werkt en waarom er bij een defecte route darmkanker ontstaat.

  Speltheorie met minder regels
Prof. dr. P.J.J. (Jean-Jacques) Herings (m) 22-07-1969, UM - Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde
De onderzoekers verfijnen de gangbare spel- en evenwichtstheorieën die economische verschijnselen verklaren. Door de huidige rekenkracht en door nieuwe inzichten hoeft de theorie waarschijnlijk minder aannames en restricties te gebruiken.

  Midden-Aarde in cijfers
Prof. dr. R.D. (Robert) van der Hilst (m) 12-01-1961, UU - Geofysica
Tot voor kort bestudeerden seismologen en geologen de binnenkant van de aarde vooral kwalitatief. Nu, dankzij snelle computers, nieuwe technieken en geavanceerde modellen, wordt het mogelijk om kwantitatief naar de aardmantel te kijken en te ontdekken hoe continenten vervormen.

  De timing van de biologische klok
Dr. G.T.J. (Gijsbertus) van der Horst (m) 13-12-1956, Erasmus MC - Celbiologie en Genetica
We weten steeds beter uit welke moleculen onze biologische klok is opgebouwd. Nu wordt het tijd om de timing van de klok te bestuderen. Hoe regelt de klok bijvoorbeeld dat hij zichzelf elke dag gelijkzet als het licht wordt?

  Intieme moleculaire dans
Dr. M.H.M. (Maurice) Janssen (m) 04-08-1962, VU - Fysische Chemie
Chemische reacties zijn in feite het opnieuw rangschikken van kernen en elektronen. Wetenschappers bestuderen de kernen en elektronen vaak apart. Dat is eigenlijk niet netjes. In dit project hopen de onderzoekers plaatjes te onthullen van de intieme dans van elektronen en kernen tijdens chemische reacties.

  Veranderingen in westers cultuurbeeld
Dr. M.S.S.E. (Susanne) Janssen (v) 24-09-1963, EUR - Kunst- en Cultuurwetenschappen
Sinds 1950 is de waardering voor cultuur in westerse samenlevingen internationaler, meer gedifferentieerd en commerciëler geworden. Onderzoekers gaan krantenberichten bestuderen over kunst en cultuur in Frankrijk, Duitsland, Nederland en de Verenigde Staten om zo de veranderende cultuurbeleving in die landen in kaart te brengen en te vergelijken.

  Bloembollebozen
Dr. R.E. (Ronald) Koes (m) 23-07-1958, VU - Ontwikkelingsgenetica
Waarom heeft een tulp altijd één bloem en waarom heeft een petunia er altijd meer? De onderzoekers onderwerpen de bloemen aan een uitgebreid genetisch onderzoek en hopen er zo achter te komen hoe de plant de architectuur van de bloeiwijze controleert.

  Voortplantingstactieken van vogels
Dr. ir. J. (Jan) Komdeur (m) 13-04-1959, RUG - Dierecologie
Theorieën over voortplantingstactieken zijn vooral gebaseerd op wormen en niet op hogere dieren, zoals vogels. De Seychellenzanger leent zich bij uitstek voor dit onderzoek omdat de onderzoekers zo'n beetje alles weten van elk individu. Bovendien staat in 2003 een verhuizing naar een belendend eiland gepland voor dertig broedparen.

  Nano-elektronica
Prof. dr. ir. L.P. (Leo) Kouwenhoven (m) 10-12-1963, TUD - Nanowetenschappen
De onderzoekers gaan bekijken hoe elektronen zich gedragen in draadvormige, extreem kleine, alleen nog in experimenteel onderzoek gebruikte halfgeleiders. Dit soort nano-elektronica leidt niet alleen tot kleinere apparatuur, maar bijvoorbeeld ook tot nieuwe manieren van opslag.

  Schimmels gaan afval opwaarderen
Prof. dr. ir. M.C.M. (Mark) van Loosdrecht (m) 15-07-1959, TUD - Technische Natuurwetenschappen
De onderzoekers willen agrarisch afval uit de voedingsindustrie laten afbreken door bacteriën en schimmels. De afbraakproducten zoals vetten, vetzuren en alcoholen kunnen vervolgens dienen als hoogwaardige grondstof voor de biochemische industrie.

  De statistiek van de zandhoop
Prof. dr. R.W.J. (Ronald) Meester (m) 23-11-1963, VU - Stochastiek
Je hebt een berg zand en gooit er een paar korreltjes bij. Wetenschappers hebben wiskundig opgelost hoe het zand gaat schuiven en een nieuwe berg vormt. Nu is het tijd om een mooie, overkoepelende theorie te ontwikkelen voor andere processen waarbij sprake is van zogenaamd zelforganiserend kritisch gedrag.

  Honderd planeten
Prof. dr. A. (Andreas) Quirrenbach (m) 21-06-1962, UL - Sterrenkunde
De onderzoekers gaan de bewegingen bestuderen van zo'n honderd sterren waarbij onlangs planeten zijn ontdekt. Hiervoor gebruiken ze een techniek genaamd optical long-baseline interferometry. Deze nieuwe onderzoekstechniek kan via de minieme schommelingen van een ster berekenen hoe de planeet in de buurt van die ster eruitziet.

  Gecombineerde katalysatoren
Dr. J.N.H. (Joost) Reek (m) 23-06-1967, UvA - Instituut voor Moleculaire Chemie
De afgelopen decennia zijn zowel de scheikunde van de grote moleculen als die van de organometalen een stuk verder gekomen. De onderzoekers gaan deze twee vakgebieden combineren en willen zo onder andere een nieuw soort katalysatoren ontwikkelen.

  Zelfcontrole bij het spreken
Dr. N.O. (Niels) Schiller (m) 08-04-1969, UM - Neurocognitie
Spreken is een grotendeels automatische, menselijke handeling. Meestal gaat spreken zonder problemen, maar soms maken we een fout. De mens is dan in staat zichzelf te onderbreken en te corrigeren. Dit onderzoek gaat na welk neurocognitief proces daar voor zorgt.

  China en Japan historisch argwanend tegen Europa
Prof. dr. A.H.B. (Axel) Schneider (m) 12-10-1962 en prof. dr. R. (Rikki) Kersten (v) 8-8-1960, UL - Taal en Culturen van China
De historie speelt een grote rol in het intellectuele leven in en de identiteit van modern China en Japan. Vanuit de geschiedenis bestaat in Japan en China veel argwaan tegenover Eurocentrische ideeën. Deze factor is in westerse studies tot dusver onderbelicht. De vergelijking tussen Japan en China in dit onderzoek is uniek.

  Europees één door infrastructuur
Prof. dr. J.W. (Johan) Schot (m) 04-02-1961, TUE - Technologie Management
De Europese eenwording is lang voor de vorming van de Europese Gemeenschap begonnen. Onderzoekers zullen aan de hand van de geschiedenis van de ontwikkeling van de infrastructuur (spoorwegen, radiofrequenties, elektriciteitsnetwerken, etc.) laten zien dat Europa mede onder invloed van oorlog en propaganda al veel langer op weg was naar eenheid.

  Exotische quantumgassen
Prof. dr. ir. H.T.C. (Henk) Stoof (m) 21-10-1962, UU - Natuurkunde
In ultrakoude gassen zijn nieuwe, tot dusver onbekende verschijningsvormen van materie gecreëerd zoals Bose-Einsteincondensaten. De natuurkundigen willen een theorie ontwikkelen die de nieuwe verschijnselen verklaart op microscopisch niveau. De theorie moet leiden tot nieuwe experimenten en nieuwe verschijningsvormen.

  Spin van elektronen benutten
Dr. ir. H.J.M. (Henk) Swagten (m) 26-07-1962, TUE - Fysica van Nanostructuren
Dit onderzoek gaat na wat de mogelijkheden zijn om de 'spin' (magnetische eigenschappen) van elektronen te benutten in onder andere halfgeleiders. De traditionele halfgeleiderindustrie benut alleen de elektrische eigenschappen van het elektron.

  Internet en de invloed op gezin en opvoeding
Prof. dr. P.M. (Patti) Valkenburg (v) 19-08-1958, UvA - Communicatiewetenschappen
De onderzoekers gaan na wat de invloed van internetcommunicatie (instant messaging, e-mail, chat) is op het gezinsleven. In hoeverre gaan gezinsleden anders met elkaar communiceren door internet? Hoe beïnvloedt internet het maken van vriendschappen en het emotionele welzijn.

  Cocktailpartyprobleem
Prof. dr. ir. A.J. (Alle-Jan) van der Veen (m) 18-05-1966, TUD Elektronische Netwerken en Systemen
Dit onderzoek richt zich onder meer op het 'cocktailpartyprobleem'. Kan een groot aantal mensen tegelijkertijd met elkaar communiceren op dezelfde frequentie? Een belangrijke vraag in een tijd waarin de draadloze communicatie alsmaar toeneemt.

  Metaaloxidekatalysator doorgelicht
Prof. dr. ir. B.M. (Bert) Weckhuysen (m) 27-07-1968, UU - Anorganische Chemie
De chemische industrie gebruiken veelvuldig katalysatoren op basis van metaaloxides. We weten echter nauwelijks hoe deze relatief simpele katalysatoren werken en hoe het komt dat ze zo veel verschillende ingewikkelde reacties vergemakkelijken. De onderzoekers gaan de katalysatoren met een scala aan technieken bestuderen.