Achtergrond

De ontwikkeling van de wetenschappelijke informatievoorziening naar Open Access is niet te stuiten. Nieuwe technieken maken het mogelijk om kennis te verspreiden, conclusies te controleren en gegevens te hergebruiken. U kunt zelf als onderzoeker actief meewerken aan het openbaar maken van onderzoeksgegevens.

Open Access publicaties

Open Access publicaties verschijnen online en zijn wereldwijd gratis toegankelijk voor iedereen. De wetenschappelijke kwaliteit van Open Access publicaties wordt op dezelfde manier bewaakt als bij traditionele publicaties, namelijk via peer review.

Golden Road en Green Road

Wanneer onderzoekers hun resultaten publiceren in een Open Access tijdschrift of in een Open Access boek, heet dat de Golden Road. Auteurs die hun resultaten zelf toevoegen aan een vrij toegankelijke database (na peer review en publicatie door een uitgever), bewandelen de Green Road. Zo wordt elk Nederlands proefschrift al standaard toegevoegd aan een openbaar onderzoeksarchief (repository).

Regels voor open data

Wetenschappelijk inzicht begint met het verzamelen van onderzoeksgegevens. Open Access voor data wil zeggen dat deze gegevens in elektronische vorm beschikbaar zijn. Andere onderzoekers kunnen de gegevens dan hergebruiken zonder ze eerst te hoeven verzamelen. Onderzoekers die toegang hebben tot onderliggende data kunnen bovendien conclusies van collega's controleren.

Aan het beschikbaar maken van gegevens zitten allerlei haken en ogen. De gegevens moeten op een eenduidige en duurzame manier worden opgeslagen. Soms moet de privacy van betrokken personen worden beschermd. Deelnemende private partijen kunnen (tijdelijke) geheimhouding eisen met het oog op octrooiaanvragen, marketinginformatie en andere commerciële belangen.

NWO streeft naar evenwichtige en zorgvuldige regelgeving op dit punt. Een goede eerste stap is het onderzoek naar de juridische aspecten van data in publiek-private samenwerkingsprojecten door het Centrum voor Intellectueel Eigendoms-recht (CIER) van de Universiteit Utrecht in opdracht van SURF en STW.

Het Rapport projectteam Datamanagement (april 2013) was een volgende stap. De contouren van het datamanagementbeleid van NWO zijn medio 2014 bepaald; de introductie van datamanagement in het reguliere NWO-beoordelingsproces van subsidieaanvragen zal in 2015 plaatsvinden.

Publiceer zelf onderzoeksresultaten

Zet ook de stap om uw onderzoeksresultaten vrij te geven.

  • Bekijk het overzicht van Open Accesstijdschriften DOJA. Bestaat er geen Open Access tijdschrift op uw vakgebied, maak dan gebruik van het NWO-Stimuleringsfonds Open Access - Publicaties.
  • Bespreek met uitgever de mogelijkheid om een licentie af te geven in plaats van uw auteursrecht over te dragen. Zie www.surf.nl/auteursrechten voor meer informatie over auteursrechten in het hoger onderwijs en onderzoek.
  • Kunt u niet Open Acess publiceren, kies er dan voor om uw (pre-)publicaties te deponeren in een publieke database, bijvoorbeeld een repository van uw vakgebied en/of van de eigen universiteit. De Contactpersonen Open Access van de Nederlandse universiteitsbibliotheken helpen u graag verder.
  • Werkt u samen met het bedrijfsleven, dan kan het zijn dat uw partner de resultaten van het onderzoek liever niet openbaar maakt. Bespreek in geval van publiek-private samenwerking zoveel mogelijk vooraf hoe u hiermee om wilt gaan

    en leg dat vast in een overeenkomst. Overleg het ook binnen uw vakgroep of instituut.

Zoek in openbare databases

Wilt u ook profiteren van vrij toegankelijke publicaties en gegevens? Zoek dan in de database van een van deze twee Nederlandse initiatieven.

  • NARCIS is de database van DANS, een instituut van de KNAW en NWO. NARCIS biedt toegang tot wetenschappelijke informatie waaronder (open access) publicaties afkomstig uit de repositories van alle Nederlandse universiteiten, KNAW, NWO en andere wetenschappelijke instellingen. Ook vindt u er beschrijvingen van onderzoeksprojecten, onderzoekers en onderzoeksinstituten.
  • EASY is een goede ingang voor data en documentatie uit de geestes- en sociale wetenschappen. Dataleveranciers zijn onder meer NWO, het Kadaster, het Centraal Bureau voor de Statistiek en de Rijksoverheid.U kunt via EASY ook uw onderzoeksgegeven archiveren in een duurzame digitale omgeving. U bepaalt zelf de licentie overeenkomst. Easy werd ontwikkeld in opdracht van DANS, een instituut van NWO en KNAW.
  • 4TU.Centre for Research Data is een samenwerkingsverband van de vier universiteitsbibliotheken opererend onder de paraplu van de 4TU.Federatie: TU Delft Library, Informatie Expertise Centrum TU Eindhoven, Bibliotheek & Archief Universiteit Twente en Wageningen Universiteit & Research Centre. Het datacentrum ontsluit vooral technisch-wetenschappelijke onderzoeksdata. De focus ligt hierbij op nationale of internationale programma's en projecten waarbij Nederlandse onderzoeksgroepen betrokken zijn.