Prof. dr. M.P.G. (Marion) Koopmans

Stevinlaureaat 2018

Marion Koopmans is hoogleraar virologie aan het Erasmus MC te Rotterdam. Haar onderzoek richt zich op de overdracht van virussen van dieren op mensen (zoönosen), en op grootschalige verspreiding tussen mensen (outbreaks en pandemieën). Om deze besmettingstrajecten in kaart te brengen, maakt ze gebruik van de genetische informatie die zich in de vorm van DNA of RNA in virussen bevindt. Ze is de initiatiefnemer van het wereldwijde NoroNet-netwerk voor onderzoek aan norovirussen: beruchte verwekkers van buikgriep. Dankzij dit initiatief is tegenwoordig veel meer bekend over de genetische variëteit binnen deze virussen. De groep van Koopmans deed de belangrijke ontdekking dat norovirussen razendsnel genetische verandering kunnen ondergaan om het immuunsysteem van hun gastheren een stap voor te blijven. Koopmans onderzoekt onder meer of en hoe norovirussen in dieren aan deze snelle evolutie bijdragen. De ontwikkelde kennis bouwde ze verder uit om ook bij andere virus uitbraken snel in kaart te brengen wat mogelijke bronnen en verspreidingsroutes zijn, bijvoorbeeld tijdens de vogelgriep epidemie in Nederland in 2003 en bij de ontdekking van MERS in 2012.

Marion Koopmans (credits: Rafaël Philippen)Prof. dr. M.P.G. (Marion) Koopmans (credits: Rafaël Philippen)

Het creëren van wereldwijde netwerken om infectieziekten systematisch en grootschalig te bestrijden vormt een rode draad in het werk van Koopmans. Tijdens de uitbraak van het zeer gevaarlijke ebolavirus dat in 2015 om zich heen greep in Sierra Leone, Guinee, en Liberia, leidde ze de inzet van drie door Nederland verstrekte mobiele laboratoria. Het concrete resultaat was dat de tijd die nodig is om de diagnose te bevestigen terugliep van drie dagen tot zes uur. Dit is niet alleen van levensbelang voor patiënten, maar ook cruciaal voor snelle indamming van volgende uitbraken.

Koopmans vervulde in 2015 een vergelijkbare rol bij de uitbraak van het zikavirus in Zuid-Amerika en het Caraïbisch gebied. Omdat dit virus met name gevaarlijk is voor zwangere vrouwen, werkt ze aan manieren voor het betrouwbaar vaststellen van zika-uitbraken en infecties. Snelle identificatie van virussen aan de hand van hun genoom is volgens Koopmans belangrijker dan ooit omdat virussen zich dankzij moderne transportmiddelen razendsnel over de wereld kunnen verspreiden. In 2015 ontving ze van de Europese Commissie 20 miljoen euro om vorm te geven aan een online databank voor de vroege detectie van infectieziektes. De uiteindelijke bedoeling is dat lokale laboratoria hun genetische analyse van een ziekteverwekker kunnen koppelen aan een omvangrijke online database waardoor ze meteen inzicht krijgen in de aard van de uitbraak, terwijl tegelijkertijd de internationale gemeenschap ervan op de hoogte wordt gesteld. Veldonderzoek in Westelijk Afrika tijdens de laatste ebola-uitbraak heeft aangetoond dat goedkope en snelle analyse van genetische materiaal inmiddels mogelijk is. Koopmans is ervan overtuigd dat snelle gegevenskoppeling er vervolgens voor zal zorgen dat uitbraken veel eerder herkend zullen worden, zodat veel sneller de geëigende maatregelen kunnen worden genomen. Zij wijst daarvoor ook op de cruciale rol van (inter)nationale en multidisciplinaire samenwerking.

Koopmans heeft zitting in tal van adviesraden en speelt een belangrijke rol als adviseur van de wereldgezondheidsorganisatie WHO. Daarnaast heeft ze meer dan 500 publicaties op haar naam staan die ruim 20.000 keer werden geciteerd. Ze is een veelgevraagd spreker op internationale fora die tegelijkertijd het contact met een breder publiek niet uit de weg gaat. Koopmans treedt op in de internationale media en schuift regelmatig aan in Nederlandse televisieprogramma’s. Ze draagt bij aan verschillende websites en is tevens actief op Twitter.

Meer informatie


Wie is Marion Koopmans?

1956

geboren te Tegelen (Limburg)

1983

studeert af als dierenarts aan de Universiteit Utrecht

1989

rondt opleiding veterinair internist af

1990

promoveert aan de Universiteit Utrecht op virussen in vee

1991

wordt research-fellow bij Centers for Disease Control in Atlanta

1994

wordt senior onderzoeker aan het RIVM

1998

wint de Topscientist Award van het RIVM

2002

wordt hoofd virologie van het Centrum Infectieziekteonderzoek van het RIVM

2004

wint de W.R.O. Goslingprijs van de Nederlandse Vereniging voor Infectieziekten

2006

wordt hoogleraar virologie aan Erasmus MC, Rotterdam

2013

wordt hoofd van het Department of Viroscience van Erasmus MC, Rotterdam

2014

wordt hoofd van het Collaborating Centre for Arboviruses and Hemorrhagic Fevers van de WHO en wordt lid van het IHR Emergency Committee on MERS-Cov van de WHO

2015

wordt lid van de Beraadsgroep Volksgezondheid van de Gezondheidsraad, geeft leiding aan Nederlandse mobiele laboratoria bij een ebola-uitbraak in westelijk Afrika

2015

ontvangt van de Europese Commissie 20 miljoen euro voor de bouw van een wereldwijd systeem voor het opsporen van virusuitbraken, mede-oprichting en themadirecteur Emerging Infections van het Netherlands Centre for One Health, wordt voorzitter van de wetenschappelijke adviesraad van de Global Research Collaboration for Infectious Disease Preparedness (GLOPID-R) en lid van de wetenschappelijke adviesraad van de R&D Blueprint for Emerging Diseases  van de WHO

2016

wordt lid van de Raad voor Dieraangelegenheden van het Ministerie van Economische Zaken en van de adviesraad van KWR

2017

ontvangt een eredoctoraat van de Deense Technische Universiteit in Kopenhagen, wordt lid van de wetenschappelijke adviesraad van het Centrum voor Infectieziektebestrijding, RIVM, en van het Global Outbreak Alert and Response Network van de WHO