Nederlands onderzoekslab op Antarctica

Dirck Gerritsz laboratorium (NPP)

Het Dirck Gerritsz laboratorium is een Nederlandse onderzoeksfaciliteit op Antarctica. Het mobiele lab is geplaatst bij het Britse onderzoeksstation Rothera. Het lab is vernoemd naar de zestiende-eeuwse Nederlandse koopman Dirck Gerritsz, vermoedelijk de ontdekker van Antarctica.

Wist u dat? Het uitgangspunt van het Antarctisch Verdrag is dat lidstaten zo min mogelijk schade toebrengen aan het Antarctische milieu.

Klimaatverandering bindt Nederland en de poolgebieden met elkaar. Als laaggelegen land is Nederland gevoelig voor zeespiegelstijging; onder meer door het afsmelten van de ijskap op Antarctica. Nu al zijn de gevolgen voor de mens, ecologie en economie voelbaar over de hele wereld. Goed inzicht in deze veranderingen door hoogstaand onderzoek is voor Nederland belangrijk.

Nederlands polair onderzoek

Nederland is deelnemer aan het Antarctisch Verdrag en waarnemer bij de Arctische Raad. Als deelnemer heeft ons land zich verplicht te investeren in onderzoek op de polen. Daarom heeft Nederland een polair onderzoeksprogramma. Het Zuidpoolgebied is een unieke onderzoeksomgeving waar gevolgen van klimaatverandering goed te meten zijn, vrij van verstorende invloeden van de mens. Daarom stelde het Ministerie van OCW in 2010 een bedrag van 6 mln euro beschikbaar voor onderzoek in dit gebied.

Het Dirck Gerritsz laboratorium

Lab 'Liefde' wordt van het containership geladenLab 'Liefde' wordt van het containership geladen

Samen met BAS ontwikkelden NWO en het NIOZ Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee een ontwerp voor een laboratorium. Gekozen is voor een opstelling van vier losse laboratoria, gemaakt van zeecontainers, geplaatst in een zogenaamd docking station. Die voorziet ze van stroom, internet en water en beschermt de laboratoria tegen de barre weersomstandigheden. BAS bouwde het docking station en het NIOZ de mobiele laboratoria, elk met financiering vanuit het NPP.

Wie was Dirck Gerritsz?

Op zoek naar een handelsroute naar Azië vertrokken in 1598 vijf schepen richting Zuid-Amerika. Eén van de schepen, genaamd de ‘Blijde boodschap’, werd naar het zuiden geblazen. Kapitein Dirck Gerritsz zag daar ‘hooch Berchachtich Landt’ dat hem deed denken aan Noorwegen. Daaruit wordt de voorzichtige conclusie getrokken dat hij de Zuidelijke Shetlandeilanden zag, en daarmee als eerste Antarctica beschreef.

Na zijn ontdekking moest Gerritsz snel aanmeren in de haven van Valparaíso. Daar werd hij gevangen genomen door de Spanjaarden, met wie de Nederlanden op dat moment in oorlog waren. Na vijf jaar in Spaanse gevangenschap kwam Gerritsz vrij door een gevangenenruil. Hij vestigde zich als koopman in Enkhuizen. Zijn volgende expeditie overleefde hij echter niet; hij stierf op zee in 1608.

Het Nederlandse laboratorium als geheel is vernoemd naar deze Nederlandse handelaar en ontdekkingsreiziger. De vier mobiele laboratoria zijn genoemd naar vier van de vijf schepen: Blijde Boodschap, Liefde, Geloof en Hoop. (Het vijfde schip heette Trouw.)

De vier laboratoria

De laboratoria worden geplaatst

Om een zeecontainer om te vormen tot een mini-laboratorium, zijn veel aanpassingen nodig. Om de isolatie te testen werd door een koelbedrijf een proefopstelling gebouwd dat het klimaat op Antarctica nabootste: koud (’s zomers, als het onderzoek plaatsvindt, tussen 0 en 5 graden) en droog. Ook de betrouwbaarheid en degelijkheid van de laboratoria werden uitgebreid getest; een eventuele reparatie van een lab ter plekke is duur.

Het uitgangspunt van het Antarctisch Verdrag is dat lidstaten zo min mogelijk schade toebrengen aan het Antarctische milieu. Daarom bouwde Nederland het mobiele lab op een bestaande basis. Ook zijn, naast andere maatregelen gericht op duurzaamheid en energiebesparing, zonnepanelen op het dak van het docking station geplaatst om zo min mogelijk gebruik te hoeven maken van diesel.

De laboratoria hebben een basisinrichting van twee werktafels, een zuurkast, een wasbak en opbergkasten, aangevuld met de specifieke behoeften die voortkomen uit de verschillende onderzoeksprojecten. Blijde Boodschap en Hoop zijn uitgerust als 'Dry lab', elk met een andere invulling. Liefde is uitgerust als 'Clean Lab' en Geloof als 'Wet Lab' of 'Cultivation Lab'. De onderzoekers kunnen meerdere labs gebruiken voor hun onderzoek.

Het Dirck Gerritsz laboratorium gedurende de Antarctische winterHet Dirck Gerritsz laboratorium gedurende de Antarctische winter

Onderzoek

In de Antarctische zomer van 2012-2013 gaan de eerste vijf onderzoeksprojecten het Dirck Gerritsz laboratorium gebruiken. Deze werden geselecteerd door NWO na een subsidieronde in mei 2011. Het gaat om:

  • Spoormetalen: IJzer en andere opgeloste spoorelementen in het zeewater van Marguerite Baai, West-Antarctica
  • Antarctische algen: Antarctische algen in een veranderende wereld en de gevolgen hiervan voor de voedselketen
  • Ryder Bay: De invloed van gletsjer smeltwater op mariene microbiële gemeenschappen in Ryder Bay, Antarctica.
  • Zoetwater stroom: Zoetwater stroom en klimaatverandering op het Antarctisch Schiereiland
  • Klimaatgassen: Seizoensdynamiek van klimaatgassen in het Antarctisch kustgebied