Maatschappelijk verantwoord innoveren in de chemie

Veelbelovende innovaties kunnen falen omdat niet tijdig rekening is gehouden met ethische en maatschappelijke vragen. Denk aan de discussies rondom de CO2-opslag in Barendrecht, de zogenaamde ‘slimme elektriciteitsmeter’ of het elektronisch patiëntendossier. Maatschappelijk Verantwoord Innoveren betekent: innoveren met kennis van de mogelijke ethische en maatschappelijke gevolgen. NWO heeft hiervoor een onderzoeksprogramma ontwikkeld. Na een eerste zeer succesvolle fase heeft NWO een vervolg ontwikkeld dat bijdraagt aan het innovatiebeleid binnen de Topsectoren. De Topsector Chemie participeert dit jaar voor de tweede maal in het nieuwe MVI-programma.

Begin maart 2016 wordt de call voor onderzoeksvoorstellen opengesteld.  Voor een indruk kunt u de MVI call voor de onderzoeksvoorstellen van vorig jaar bekijken. 

Een MVI-matchmaking voor alle Topsectoren,inclusief de Topsector Chemie, vindt plaats op 2 maart 2016 bij NWO in Den Haag. Meer informatie volgt eind januari op www.nwo.nl/mvi.

Maatschappelijk Verantwoord Innoveren (MVI)

Sinds enkele jaren kent NWO het programma Maatschappelijk Verantwoord Innoveren (MVI). Binnen dit programma verkennen alfa-, bèta- en gammaonderzoekers gezamenlijk en proactief de ethische en maatschappelijke vragen rondom innovaties, en onderzoeken zij welke contexten nodig zijn om deze te doen slagen. Alle MVI-onderzoeksprojecten worden in nauwe samenspraak met de relevante stakeholders uitgevoerd.

Inmiddels is de MVI-benadering een beproefde formule. Momenteel wordt in 33 projecten vernieuwend onderzoek gedaan naar complexe maatschappelijke en technologische vraagstukken.

Deelname Topsector Chemie aan MVI-2

De MVI-benadering biedt veel kansen voor de topsectoren en het bedrijfsleven om innovaties succesvol te implementeren en kosten te besparen. Door ethische en maatschappelijke aspecten al in de ontwikkelingsfase een rol te laten spelen, worden complexe en kostenverhogende aanpassingen achteraf voorkomen. Zo ontstaan kansen voor betere producten en diensten door sociaal geïnspireerde innovaties. Begin maart 2016 wordt de nieuwe call voor onderzoeksvoorstellen gepubliceerd (volg de nieuwsberichten op de CW-website en in de CW nieuwsbrief). Voor de Topsector Chemie heeft NWO in totaal 750.000 euro gereserveerd als bijdrage aan de tweede call van het MVI-2 programma. Voor de uitvoering van het onderzoek zal een mix van kort- en langlopende financieringsinstrumenten worden ingezet, waaronder embedded research; hierbij kan worden gedacht aan een universitaire onderzoeker die onderzoek uitvoert bij een bedrijf, of iemand uit het bedrijfsleven die bij een universiteit komt werken. De onderzoeksprojecten vormen samenwerkingsverbanden tussen wetenschappers en private samenwerkingspartners. De partners dragen bij aan de financiering van de projecten.

Tijdspad MVI-2
De call wordt begin maart opengesteld. Op 2 maart zal een informatie- en matchmakingsbijeenkomst plaatsvinden, alfa-, bèta- en gamma onderzoekers de gelegenheid krijgen contacten te leggen met het oog op toekomstige samenwerking. Medio mei 2016 zal de deadline zijn voor het indienen van projectideeën (vooraanmelding). De deadline voor het indienen van uitgewerkte aanvragen is bgin september 2016. Het financieringsbesluit zal eind december 2016 genomen worden.

Binnen de Topsectoren kan MVI zich richten op:

  • onderzoek naar specifieke onderwerpen die binnen één of enkele Topsectoren spelen, zoals: synthetische biologie, energiesystemen, watermanagement, cybersecurity, militaire technologie, voedselveiligheid, enhancement, nieuwe materialen, high tech systems, smart cities.
  • onderzoek naar generieke onderwerpen die voor alle Topsectoren relevant zijn, zoals: vertrouwen in moderne technologie, omgang met conflicterende waarden, duurzame ontwikkeling, maatschappelijk verantwoord innoveren en ontwikkelingsvraagstukken, risicomanagement, nieuwe governance- en reguleringsmodellen.

Binnen de Topsector Chemie valt bijvoorbeeld te denken aan (kijk voor de definitieve call topis in de nog te publiceren MVI call):

  • Transities naar groene chemie, biorenewables, circular economy, en een bio-inspired energy transition (incl. de food vs. fuel-discussie bij bio-energie en groene chemicaliën).
  • Energieopslag (in chemische bindingen) en energiedragers (brandstoffen); deze zijn door de topteams Chemie en Energie in het kader van MVI als specifieke cross-overs geïdentificeerd.
  • Security en safety-vraagstukken bij innovaties in de chemische industrie.
  • Institutionele arrangementen, marktmodellen en andere coördinatievormen in de transitie naar een duurzame chemische industrie (systeem- en marktperspectief).
  • Bedrijfs- en organisatiemodellen in de transitie naar een duurzame chemische industrie (bedrijven en organisatie-perspectief).

Voorbeelden van lopende projecten 

Vertrouwen in zorg op afstand
Topsector: Life Sciences & Health
Projectleider: Dr. P.J. (Philip) Nickel, TU Eindhoven
Door zorg op afstand kunnen mensen hun ziektes thuis monitoren met behulp van informatiesystemen. In dit project over digitale medische zorg wordt bestudeerd welke factoren bijdragen aan het vertrouwen van patiënten in zorg op afstand. Er wordt ook onderzocht hoe deze systemen zo ingericht kunnen worden dat patiënten er optimaal vertrouwen in hebben.

Maatschappelijke acceptatie van windmolens op zee
Topsector: Energie
Projectleider: Prof. dr. R.W. (Rolf) Künneke, TU Delft
Schone energie is aantrekkelijk, zolang men er zelf geen last van heeft. Ook bij het ontwikkelen van offshore windenergiesystemen is maatschappelijke acceptatie vaak een issue. Doel van dit onderzoek is de ontwikkeling van een methode om maatschappelijk draagvlak onderdeel te maken van het ontwerp van deze energiesystemen. Daarmee kan worden voorkomen dat nieuwe systemen om schone energie te genereren in een later stadium op maatschappelijke bezwaren stuiten.

Sociaal leren voor maatschappelijk verantwoorde innovatie
Topsectoren: Agri&Food en Tuinbouw
Projectleider: Dr. B.C. (Barbara) van Mierlo, Wageningen Universiteit
Private partijen nemen steeds meer zelf initiatief voor maatschappelijk verantwoorde innovatie. De onderzoekers gebruiken en verbeteren een methode voor sociaal leren. Zo worden groeiende landbouw-innovatienetwerken geholpen om economische vitaliteit te koppelen aan verbeteringen voor het milieu en dierenwelzijn.

Andere voorbeelden van lopende MVI projecten

Meer informatie over het programma

Maatschappelijk verantwoord innoveren is te vinden op www.nwo.nl/mvi

Voor vragen kunt u contact opnemen met: