Duurzame living labs
Programma

Duurzame living labs

Maatschappelijk verantwoord innoveren in praktijksituaties

NWO en het TKI Dinalog ontwikkelen een aantal duurzame living labs voor de logistiek. Daardoor kunnen wetenschap en bedrijfsleven maatschappelijk verantwoord innoveren in praktijksituaties.

Heeft u interesse in deelname aan een consortium voor Duurzame Living Labs? Bekijk de ideeën van de matchmaking op 6 maart 2018.

Logistiek speelt een cruciale rol bij het oplossen van belangrijke maatschappelijke uitdagingen. De uitdagingen zijn onder andere de omschakeling van winkelverkopen naar internetverkopen, veranderingen in de zorgsector, het in stand houden van complexe installaties en het ontwikkelen van een deeleconomie. De logistieke oplossingen kunnen bijvoorbeeld liggen op het gebied van autonome voer- en vaartuigen, het ontwerp van circulaire netwerken, duurzaam ontwikkelde materialen in producten en verpakkingen, en nieuwe netwerken voor (lokale) voedselsystemen.

Het bedrijfsleven in de Topsector Logistiek heeft behoefte aan implementatie en opschaling van mogelijke oplossingen en resultaten. Tegelijkertijd wil de wetenschap graag experimenteren in een praktijkomgeving. Daarom hebben NWO en het TKI Dinalog besloten om een aantal duurzame living labs voor de logistiek te ontwikkelen. De living labs houden rekening met de MVI-benadering die leidt tot verantwoorde en maatschappelijk gedragen innovaties. Het programma is een samenwerking van NWO, TKI Dinalog, Regieorgaan SIA en het ministerie van IenW met de Topsectoren Energie en Water & Maritiem.

Logistieke living labs

Bij het programma Duurzame Living Labs gaat het om onderzoek naar logistieke praktijksituaties in een afgebakende omgeving. Denk daarbij aan steden, havens, warehouses en corridors die logistieke knooppunten verbinden. Een groot voordeel van zo’n praktijkomgeving is dat het onderzoek over de echte problemen in de praktijk gaat. Daarvoor moet die praktijkomgeving wel geschikt gemaakt worden voor onderzoek. Voor een living lab zijn dan ook afspraken nodig. De betrokken partijen moeten bijvoorbeeld weten dat onderzoekers of studenten vragen komen stellen en dat er informatie wordt verzameld. In de afspraken kunnen ook zaken worden vastgelegd als geheimhouding, de bescherming van privacy en de publiceerbaarheid van resultaten.

MVI-benadering

NWO heeft de MVI-benadering ontwikkeld om te zorgen dat de living labs leiden tot verantwoorde en maatschappelijk gedragen innovaties. De MVI-benadering vormt een integraal onderdeel van het onderzoek in het programma Duurzame Living Labs. Daardoor is er niet alleen aandacht voor een oplossing op de korte termijn, maar juist ook voor duurzame oplossingen voor de langere termijn.

Consortia van belanghebbenden

Een belangrijke randvoorwaarde voor het welslagen van de living labs is de actieve deelname van de betrokkenen. Dat zijn het bedrijfsleven (waaronder mkb), overheden en andere organisaties (waaronder eventueel ook burgers) en instituties die onderdeel uitmaken van het vraagstuk en mogelijk van de oplossingen. Een consortium bestaat uit drie partijen: een interdisciplinair onderzoeksteam, private en publieke partijen die mogelijk nauw betrokken willen zijn en de NWO-financiering willen matchen, en andere stakeholders waarbij het van belang is dat ze tijdens het project meedenken over de innovatie en de implementatie.

Vijf thema's

Het programma Duurzame Living Labs is opgedeeld over vijf thema's. Deze thema's zijn: Emissievrije transportnetwerken, Duurzame stedelijke mobiliteit, Kortere logistieke ketens en bundeling, Zelfrijdend en -varend transport, Innovatieve Business- en organisatiemodellen. De thema's sluiten aan bij de uitdagingen die genoemd worden in een aantal recente agenda's en routes. Denk daarbij aan de Kennis- en Innovatieagenda Logistiek 2018-2021 (Topsector Logistiek), de NWA-route Logistiek en Transport in een energieke, innovatieve en duurzame samenleving, het transitiepad Mobiliteit van de energieagenda (Topsector Energie), 'water als Blauwe Weg' (Topsector Water), het beleid van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, de Parijs-doelstellingen en het verbeteren van de leefbaarheid in grote steden. De vijf thema's dienen als leidraad en zijn niet uitputtend. Ze worden hieronder kort toegelicht.

Emissievrije transportnetwerken

Uitdaging: De CO2-intensiteit moet fors omlaag door gebruik te maken van efficiëntere aandrijvingen en CO2-arme energiebronnen. De benuttingsgraad moet omhoog en/of het aantal afgelegde kilometers omlaag.

Doel: Bijdragen aan behalen CO2-doelstellingen, terugdringen CO2-uitstoot.

Voorbeelden van living labs: Zero emissie-corridors over weg, spoor en water (het emissieloze schip); zero emissie-haven.

Duurzame stedelijke mobiliteit

Uitdaging: Techniek, beleid en gedrag zo op elkaar afstemmen zodat de problematiek rond stedelijke mobiliteit verder gebracht kan worden. Big data speelt hierbij een grote rol.

Doel: Betrouwbaarheid, bereikbaarheid en veiligheid van het transportsysteem.

Voorbeelden van living labs: metropoolregio Rotterdam – Den Haag; metropoolregio Amsterdam.

Kortere logistieke ketens en bundeling

Uitdaging: Door de transitie naar een nieuw systeem veranderen eigenaarschap, businessmodellen en het delen van assets. De Physical Internet-gedachte waarbij netwerken volledig open en verbonden zijn data worden gedeeld zorgt voor een grotere verandering.

Doel: Het inrichten van een open mobiliteits- en transportsysteem.

Voorbeelden van living labs: Zeehavens; luchthavens; clusters in de retail-, mode- of textielsector.

Zelfrijdend en -varend transport

Uitdaging: De ontwikkeling van autonome voer- en vaartuigen zorgen voor allerlei vragen over de implementatie daarvan in de maatschappij. Voor automatisch transport is het nodig op hoog niveau in te grijpen in verkeersstromen en toedelingen, maar ook de fysieke omgeving behoeft aanpassing (bijvoorbeeld de inrichting van onze havens). Efficiëntie en veiligheid worden verbeterd door de inzet van geautomatiseerde en autonome systemen. Autonome technologie biedt nieuwe mogelijkheden voor duurzame logistieke concepten.

Doel: Inrichten maatschappij voor autonome voer- en vaartuigen.

Voorbeelden van living labs: Schiphol, de haven van Rotterdam (autonome schip) of speciale rijstroken voor platooning op de snelweg.

Innovatieve business- en organisatiemodellen

Uitdaging: Hoe kunnen innovatieve business- en organisatiemodellen ontwikkeld worden die duurzaamheid, veiligheid en een maatschappelijk verantwoorde omgang met innovaties (integriteitsvraagstukken/bedrijfsethiek, waaronder ook vragen over gelijkheid en rechtvaardigheid op de werkvloer) bevorderen? Vragen die hierbij spelen zijn bijvoorbeeld: welke overwegingen spelen een rol bij organisatorische innovatie, en hoe worden deze afgewogen. Welke management-innovatiemethodes en strategieën kunnen bedrijven gebruiken? Welke verwachtingen hebben de stakeholders? Hoe kan een goede samenwerking tussen de verschillende spelers binnen deze sector bevorderd worden? Hoe kunnen we de gedragsveranderingen bereiken die nodig zijn voor een echt duurzaam transport en logistiek systeem? Hoe flexibel zijn bedrijven, systemen en actoren om vernieuwingen snel door te kunnen voeren in een dynamische internationale context?

Doel: Bevorderen van maatschappelijk verantwoorde omgang met innovaties.

Voorbeelden van living labs: Robotisering, 3D-printing, intelligente transportsystemen (ITS), block chain, cybersecurity, seamless borders, etc.
 


Financieringsinstrument bij dit programma

Alle financieringsinstrumenten vanDuurzame living labs