Gezondheidsvoorlichting voor laagopgeleide jongeren

Verhalen of informatieve teksten?

Voorlichting over roken en drinken, hoe stem je die af op laagopgeleide tieners? Het gebruik van verhalen blijkt niet effectiever dan informatieve teksten.

Gezondheidsvoorlichting voor laagopgeleide jongeren

Binnen het NWO-onderzoeksprogramma Begrijpelijke taal onderzoekt de Universiteit van Amsterdam met het Trimbos Instituut de effectiviteit van voorlichting aan leerlingen op het Praktijkonderwijs en VMBO-LWOO. In de vorige nieuwsbrief werd verslag gedaan van de eerste onderzoeksresultaten: over het effect van 'coherentiemarkeerders', en over het effect van filmpjes in de voorlichting.

Deze update gaat in op de vraag wat effectiever is: voorlichtingsboekjes die volledig bestaan uit verhalen of voorlichtingsboekjes met informatieve teksten. Bij leerlingen in het eerste leerjaar werd dit onderzocht voor boekjes over alcohol en bij leerlingen in het tweede leerjaar voor boekjes over roken. Leerlingen hebben driemaal een vragenlijst beantwoord: een maand vóór het lezen van het boekje, direct na het lezen en een maand later.

Voorbeeld van een informatieve tekst

Alcohol drinken kan gevaarlijk zijn.
Als je veel acohol in één keer drinkt, kun je alcoholvergiftiging krijgen.
Je kunt bewusteloos raken.
Je kunt zelfs in coma raken of doodgaan.

Tegenstrijdige verwachtingen

Vooraf hadden de onderzoekers, op basis van eerder onderzoek naar teksten in lesmateriaal voor schoolvakken, tegenstrijdige verwachtingen. Enerzijds werd verwacht dat leerlingen bij gebruik van verhalen minder aandacht hebben voor de belangrijke informatie in de tekst, omdat ze worden afgeleid door de details in het verhaal. Daardoor hebben verhalen minder effect dan een informatieve tekst. Anderzijds werd op basis van onderzoek naar gezondheidsvoorlichting in entertainmentprogramma's verwacht dat leerlingen zich inleven in de personages in de verhalen en zich daardoor minder verzetten tegen de informatie in het verhaal. Hierdoor kunnen de verhalen juist een sterkere invloed hebben op de houding van leerlingen ten opzichte van alcohol/roken en hun intentie om te roken en alcohol te drinken.

Resultaten… bij voorlichting over alcohol

De resultaten voor de boekjes over alcohol laten zien dat de leerlingen direct na het lezen meer nadelen van het drinken van alcohol kennen. Deze nadelen zijn ze na een maand echter weer vergeten.

De houding van leerlingen ten opzichte van alcohol is direct na het lezen negatiever dan voor de les, maar deze is een maand na de les weer terug op het niveau van voor de les. Er is in beide gevallen geen verschil tussen leerlingen die een boekje met verhalen hebben gelezen en leerlingen die een boekje met informatieve teksten hebben gelezen.

Er zijn geen effecten gevonden op de intentie van leerlingen om alcohol te drinken.

… en bij voorlichting over roken

Bij de boekjes over roken zijn vergelijkbare resultaten te zien voor de verwachte nadelen van roken. Na de voorlichting verwachten de leerlingen meer nadelen, maar er is hierbij geen verschil tussen de voorlichting met verhalen en de informatieve voorlichting.

Op de houding van leerlingen ten opzichte van roken is zelfs een klein ongewenst effect waargenomen. Leerlingen die de verhalende voorlichting hebben gelezen, krijgen een positievere houding ten opzicht van roken na het lezen van de verhalen. Dit is tegengesteld aan het doel van voorlichting over roken.

Net als bij de boekjes over alcohol zijn ook hier geen effecten gevonden op de intentie van leerlingen om te roken.

Conclusie

Op basis van dit onderzoek heeft het geen meerwaarde om voorlichting te geven die volledig bestaat uit verhalen. Het is over het algemeen niet effectiever dan informatieve voorlichting en kan zelfs een ongewenst effect hebben dat tegen het doel van de voorlichting ingaat.

Het Trimbos Instituut zal deze inzichten gebruiken om de lesmaterialen over alcohol en tabak te optimaliseren.

* Anneke de Graaf, Bas van den Putte, Simon Zebregs, Peter Neijens (Universiteit van Amsterdam)