Ambassadeur op missie

Na twee jaar ambassadeurschap begrijpelijke taal wordt het tijd iets van mijn meestal geheime missies te onthullen.

Jan Renkema

Gezaghebbende ambtenaren van Milieu en Infrastructuur vonden het begrijpelijker dat ons wegennet via gekleurde vangrails herkenbaar zou zijn: groen voor de A1, rood voor de A2, enz. Ook de blauwe verkeersborden moesten dan van kleur veranderen. Er ontstond een onontwarbaar probleem bij de kleurstelling van knooppunten. Ik ben toen op eigen initiatief op missie gegaan. Missie geslaagd. Alles is grijs en blauw gebleven.

Zorgverzekeraars vonden het gemakkelijker om per ingreep in diverse stadia formulieren te laten invullen. Al ver voor mijn aantreden, in 2005, waren er 67 formulieren voor knieoperaties, variërend van een aanvraag pre-operatieve screening tot een ontslagformulier. Sommige formulieren gaven altijd aanleiding tot misverstanden. En bovendien kostte het invullen ervan heel veel tijd en dus geld. Vooral voor het laatste argument waren verzekeraars ontvankelijk. Maar het begrijpelijk maken van formulieren bleek ook heel erg duur. Daarom werd uiteindelijk geoordeeld dat een aantal formulieren niet echt nodig was. Ik kan nu met enige zekerheid zeggen dat het aantal formulieren is gedaald. Missie geslaagd?

'Wij willen onbegrijpelijke teksten niet vereenvoudigen; wij willen ze gewoon afschaffen.'

Het is maar goed dat een ambassadeur begrijpelijke taal niet alleen hoeft te werken. Sinds een jaar heb ik een collega, de heer Zalm van ABN-AMRO. Een van de sterke punten van mijn collega vind ik zijn 'from the box-denken', nee niet 'out of the box'; dan sta je er buiten. Hij deelde bij zijn installatie mee dat zijn bank de onbegrijpelijkheid van enkele bankproducten als volgt had opgelost: de producten niet meer aanbieden. Kijk, daarom werken wij zo goed samen. Wij willen onbegrijpelijke teksten niet vereenvoudigen; wij willen ze gewoon afschaffen. Veel eenvoudiger en goedkoper.

Binnenkort hopen wij te vergaderen over onze voedingsmissie. De helft van de Nederlanders begrijpt het verschil niet tussen THT-datum en TGT-datum. Het verschil tussen Tenminste Houdbaar Tot en Te Gebruiken Tot. THT wordt geïnterpreteerd als TGT. (Kijk, nu vindt u het al ingewikkeld. Even doorbijten: let op Houdbaar en Gebruiken omgeven door T's). Het gevolg is dat voedsel veel te snel wordt weggegooid. De Nederlander gooit gemiddeld per jaar acht kilo aan eten en drinken weg, omdat men denkt: THT is TGT. Een op de drie mensen denkt zelfs ziek te worden na consumptie van iets ná THT. De producent weet dat ook, en stimuleert vervroegd weggooien (dus meer kopen) door wel een heel ruime marge voor THT aan te houden. Er is een nieuw werkwoord voorgesteld: 'kroepen' voor: (eerst) kijken, ruiken en proeven. Maar 'kroepen' zal geen woord van het jaar worden.

Het aardige van ons ambassadeurschap is dat veel ingewikkeldheden veroorzaakt worden door Europese regelgeving. Daarom mogen wij veel op reis. Ik denk dat ik mijn collega-ambassadeur vraag of zijn chauffeur mij wil oppikken op weg naar Brussel. Dan kunnen we in de auto mooi samen werken aan een houdbaarheidstekst.

Jan Renkema

emeritus hoogleraar Tekstkwaliteit, auteur van de Schrijfwijzer