Psychodrama in Bengalese sloppenwijken

Case

Psychodrama in Bengalese sloppenwijken

Transformeren van de sexuele houding van een kwetsbare en belangrijke groep jonge mannen in Dhaka

Dhaka, de hoofdstad van Bangladesh, is een van de snelstgroeiende steden ter wereld. Het is ook een van de meest dichtbevolkte gebieden wereldwijd. Van de geschatte 8,5 miljoen mensen in Dhaka wonen maar liefst 3,5 miljoen vrouwen, mannen en kinderen in de uitgestrekte en overbevolkte sloppenwijken van de stad. De kennis over seksuele en reproductieve gezondheidsrechten (SRGR) van krottenwijkbewoners in Bangladesh is erg laag. Daarom is het niet onwaarschijnlijk dat ze riskant seksueel gedrag meemaken. Vooral voor mannen is er vrijwel geen ondersteuning in het begrijpen van de basisbeginselen van hun seksuele en reproductieve gezondheid.

Een onderzoeksproject van NWO-WOTRO Science for Global Development heeft twee jaar gewerkt met jong volwassen mannen in een van de sloppenwijken van Dhaka. Het doel van het project was ten eerste om de risico's en gezondheidskwesties van deze jonge mannen te identificeren, vooral met betrekking tot hun seksuele en reproductieve gezondheid, en ten tweede om een proof of concept te verkrijgen voor het gebruik van psychodrama als een methode om riskant seksueel gedrag te voorkomen.

Het betrekken van jonge mannen

Het onderzoeksteam heeft het zichzelf niet makkelijk gemaakt. Mannelijke sloppenwijkbewoners tussen de 18 en 29 jaar zijn een complexe doelgroep. Ze zijn niet goed opgeleid, velen zijn in aanraking met drugs, en geweld - niet het minst tegen vrouwen - is voor velen gemeengoed. Risicovol seksueel gedrag leidt tot tienerzwangerschappen, illegale abortussen en een toename van HIV en andere seksueel overdraagbare aandoeningen (soa's). Precies deze omstandigheden laten de noodzaak zien om met deze snelgroeiende groep van arme stedelijke mannen te werken, vindt  professor Malabika Sarker. De Bengalese arts en academicus, die het onderzoeksproject tussen mei 2016 en september 2018 leidde, werd onlangs gehuldigd als een van de negen 'Heroines of Health' tijdens de 71e Wereldgezondheidsvergadering voor haar werk met kwetsbare bevolkingsgroepen in Bangladesh.

Jong mannen in de sloppenwijk van Bhashantek. Foto: Rafee Tamjid

Ze wilde al heel lang werken met jonge mannen op het gebied van SRGR. Sarker, onderzoeksdirecteur is aan de James P Grant School of Public Health van de BRAC Universiteit in Dhaka, stelt dat het gebrek aan SRGR-onderwijs in Bangladesh te wijten is aan de schaamte en het stigma rond het onderwerp. 'Als alleenstaande moeder met een zoon, was ik vaak bezorgd', zegt ze. 'De weinige educatieve programma's die beschikbaar zijn richten zich alleen op meisjes. Het lijdt geen twijfel dat meisjes goed moeten worden geïnformeerd  over hun seksuele en reproductieve rechten, maar deze inspanningen zijn grotendeels verspild als vriendjes en echtgenoten niet dezelfde kennis en bewustzijn hebben.'

Foto: BRAC Universiteit (www.bracu.ac.bd/news/two-day-workshop-%E2%80%9Cuse-sociometry-sociodrama-and-psychodrama-public-health-education-research)

Het projectconsortium besloot om dit probleem aan te pakken door met een innovatieve methode te proberen om de jonge mannen bij het onderzoek te betrekken: psychodrama. In deze methode - vaak gebruikt als onderdeel van groepspsychotherapie - gebruiken deelnemers rollenspellen en dramatische zelfpresentaties om hun drijfveren te onderzoeken en inzicht te krijgen in hun leven. Dit project gebruikte psychodrama om de jonge mannen te helpen hun bestaande overtuigingen en attitudes met betrekking tot het seksuele gedrag en de gezondheid te verkennen... en om alternatieven te vinden voor risicovol gedrag.

Sociale netwerkanalyse

Maar hoe vind je jonge mannen die bereid zijn om deel te nemen aan een dergelijke project? De sloppenwijk, waar de BRAC-onderzoekers eerder werkten, werd met uitzetting bedreigd. Ze moesten het project naar Bhashantek verplaatsen in het Noorden van Dhaka, met meer dan 31.000 mensen op circa 30 hectare grond. Het team moest vanaf nul beginnen met het opbouwen van vertrouwen. Maandenlang bezochten ze regelmatig de sloppenwijk en spraken ze met lokale leiders, de politie, winkeliers en apothekers. Het belangrijkste was dat ze zich mengden onder de jonge mannen die rondhingen in lokale cafés en straathoeken en met ze babbelden. Later werden ze zelfs bij hen thuis uitgenodigd. Beginnend met deze eenvoudige inmenging, slaagden de onderzoekers er binnen enkele maanden in om een ​​grondige analyse van het sociale netwerk uit te voeren van maar liefst 824 jonge mannen. Hun demografische en sociaal-economische kenmerken - zoals leeftijd, samenstelling van het gezin, opleiding, beroep, burgerlijke staat en huishoudelijke bezittingen - werden in kaart gebracht evenals hun onderlinge relaties.

Artikel in BJM Open

 

Baseline onderzoek met de 824 mannen toonde dat 47 procent zich bezighield met risicovol seksueel gedrag, door het project gedefinieerd als het hebben van meerdere sekspartners of een inconsistent condoomgebruik met verschillende partners. Maar liefst 81 procent van deze risicogroep gebruikte verslavende en / of seksueel stimulerende medicijnen. Het houden van een erectie gedurende 15 tot 25 minuten vonden veel van de mannen namelijk belangrijk. Deze en andere gendergerelateerde normen en overtuigingen, ook over of en wanneer een vrouw het verdient om verslagen te worden, zijn bevraagd via 17 items voor conflicten op basis van geslachtscijfers / stress (GRC / S) en 24 items op de Gender Equitable Men (GEM) schaal.

Levensecht oefenen

Van de 824 jonge mannen zijn er 80 willekeurig geselecteerd: 40 om deel te nemen aan de interventie en 40 als controlegroep. De mannen in de interventiegroep woonden ieder acht achtdaagse psychodramasessies bij, die plaatsvonden op de BRAC Universiteit in oktober-november 2017 en januari-februari 2018.

Het was geweldig om het dynamische jonge team zo graag van elkaar te zien leren en vooruit te gaan

De inhoud van de psychodramasessies is mede ontwikkeld door de PhD- en postdoc-onderzoekers van BRAC, verschillende jonge theateractivisten uit de sloppenwijken en de Nederlandse partner in het consortium, de KIKID Foundation. KIKID staat bekend om het werken met mannelijke vluchtelingen en jonge mannen met een migrantenachtergrond, waarbij drama wordt gebruikt als een educatief hulpmiddel in Nederland om seksuele normen en attitudes te bespreken. Deze drie zeer verschillende consortiumpartners bleken een geweldige match te zijn, zegt dr. Godelieve van Heteren, consortiumlid van het Rotterdam Global Health Initiative van de  Erasmus Universiteit Rotterdam. Van Heteren lacht: 'Malabika en ik waren als de 'oude mama's' die zagen hoe de jonge onderzoekers zeer betrokken en toegewijd werden. Het was geweldig om dit dynamische jonge team zo graag van elkaar te zien leren en vooruit te gaan.'

Het belangrijkste was dat het team erin slaagde een sfeer te creëren waarin de jonge mannen, in eerste instantie timide en gereserveerd, zich veilig genoeg voelden om deel te nemen aan de rollenspelen en woorden te vinden voor wat meestal ongezegd blijft. De Nederlandse teamleden waren ontroerd door het verschil in attitudes van de jongemannen tijdens de projectperiode. Van Heteren: 'De eerdere verlegenheid was weg en gesprekken waren veel opener en openhartiger. Zelfs toen zeer gevoelige onderwerpen als drugsgebruik en het slaan van vrouwen aan de orde kwamen, waren deze jonge mannen bereid en in staat om te verwoorden waarmee ze worstelen. 'Deze waarnemingen resoneren met een van de doelstellingen van psychodrama: een manier om te leven zonder te worden gestraft voor fouten.'

Gedragsverandering?

Wist u dat? Dr. Malabika Sarker van de James P Grant Public School of Health (JPGSPH) ontving in 2018 een 'Heroines of Health' voor haar prestaties en bijdragen aan het verbeteren van de publieke gezondheidszorg in Bangladesh.

Een post-interventieonderzoek werd uitgevoerd om de impact van het project te evalueren. In lijn met de meer kwalitatieve observaties door het team, liet dit onderzoek zien dat er onmiddellijk na de interventie inderdaad veel veranderingen in de mind-sets van de deelnemers waren. 'Voor veel mannen,' concludeert Sarker, 'was het spreekwoordelijke kwartje gevallen.' Het team ontdekte echter ook dat nieuwe bewustwording en inzichten zich niet één-op-één vertaalden naar gedragsverandering. Dit is niet verwonderlijk gezien het feit dat de overtuigingen en het gedrag van jonge mannen zijn ingebed in een zeer complex maatschappelijk systeem. Ten eerste is er de taboecultuur rondom seks en seksualiteit, en ten tweede, de diepgewortelde overtuigingen over mannelijkheid, die bijvoorbeeld dicteren dat het hebben van meerdere seksuele partners, een belangrijk kenmerk van dergelijke mannelijkheid is. Van Heteren: 'Deze culturele realiteit wordt verergerd door de sociaal-economische omstandigheden van deze mannen. Drugsgebruik en geweld tegen vrouwen komt deels uit de slechte omstandigheden in de sloppenwijken en de daarmee verbonden frustratie. 'En toch',  benadrukt Sarker 'zelfs in deze zeer complexe context bewees de psychodramamethode dat het dingen in gang kon zetten en verandering kon activeren'.

Foto: BRAC Universiteit (www.bracu.ac.bd/news/engaging-young-men-urban-slums-dialogues-around-consent-violence-and-sex)

Een aanpak van co-creatie

De resultaten van de proof-of-concept hebben voldoende stof tot nadenken gegeven over de manier waarop de methode kan worden gebruikt en aangepast om blijvende veranderingen in het risicovolle seksuele gedrag van de man te bewerkstelligen. Kritische zelfreflectie maakt deel uit van het DNA van het projectteam. Tijdens de aanvangsfase vroegen ze zich af wat de rol van academisch onderzoek was bij gedragsverandering. Ze speelden hun eigen advocaat van de duivel over de geschiktheid van bevoorrechte, burgerlijke mannen (de promovendi en postdocs) die de sloppenwijken binnengingen om hun leeftijdsgenoten 'op te voeden'. Dit is precies waarom het team een ​​groep jonge mannen uit de sloppenwijken heeft uitgenodigd om gezamenlijk de inhoud van de psychodramasessies te ontwikkelen en ze op te leiden als mede-opvoeders.

Een onvoorziene methodologische spin-off ontstond uit dezelfde zelfreflectie: een onderzoek naar de vooroordelen in de gebruikte vragenlijsten en checklists. De vragenlijsten over gender, seksualiteit en (mentale) gezondheid zijn geinspireerd op Westerse (Europese / Amerikaanse) denkbeelden. Hoe toepasselijk zijn ze eigenlijk voor de context van sloppenwijken in Bangladesh? Kristen Cheney van het International Institute of Social Studies (ISS) van de Erasmus Universiteit Rotterdam, die een internationale woordvoerder is over dit onderwerp, werd door het team uitgenodigd om de mogelijkheden te bespreken om beter toegepaste vragenlijsten voor toekomstig onderzoek te ontwikkelen.

Een team van digitale game-ontwikkelaars kwam naar Dhaka om hun ideeën te bespreken over het creatief overbruggen van de kloof tussen onderzoeksresultaten en het maken van een impact in de praktijk.

Een andere dringende vraag voor de onderzoekers is: hoe kunnen we de methode en onze lessen toepassen op een veel grotere groep? Het proof-of-concept bereikte slechts een fractie van de honderdduizenden jonge mannen die in de sloppenwijken van Dhaka wonen. Het integreren van de interventie in regulier SRGR-onderwijs is geen oplossing, omdat de meesten van hen niet naar school gaan. Opties voor grootschalige verspreiding worden onderzocht in samenwerking met de Rotterdam Alliance for Serious Games and Creative Learning (RAS) uit Nederland. Een team van digitale game-ontwikkelaars kwam naar Dhaka om hun ideeën te bespreken over het creatief overbruggen van de kloof tussen onderzoeksresultaten en het maken van een impact in de praktijk. De toekomst ziet er goed uit: Dhaka's pool van game-ontwikkelaars voor nieuwe media groeit snel. En de potentiële markt voor educatieve spellen over seksuele en reproductieve gezondheid is eveneens veelbelovend: bijna 100 procent van de jonge mannen die in de sloppenwijk van Bhashantek wonen heeft een mobiele telefoon. Sarker: 'Ons onderzoek heeft aangetoond dat het ontzettend waardevol is om een ​​veilige plek te bieden waar jongeren kunnen samenkomen om over een taboe te praten. We zijn nu aan het verkennen of we door het creëren van een vergelijkbare digitale vrije ruimte, een soort virtueel toevluchtsoord, een grote sprong kunnen maken in het betrekken van deze kwetsbare en belangrijke groep jonge mannen.'

Auteur: Ellen Lammers
Foto banner: Shutterstock