Het voorkomen van zwangere tieners in Burundi

Case

Het voorkomen van zwangere tieners in Burundi

Hoe kunnen jonge vrouwen in Burundi worden gesterkt in het voorkomen van een zwangerschap?

Veel vrouwen in Burundi krijgen hun eerste kind als ze nog adolescent zijn. Dat dit heel gewoon is, wil nog niet zeggen dat het is wat ze willen. Een jong moederschap heeft vaak verwoestende gevolgen voor de levens van de meisjes. De jonge moeders gaan vaak niet meer naar school en worden in de steek gelaten door hun familie, waardoor ontsnappen aan armoede nog onwaarschijnlijker wordt. Moedersterfte is bovendien de hoofd doodsoorzaak voor jonge vrouwen in Sub-Sahara Afrika - en Burundi is daarin geen uitzondering.

Ongewenste zwangerschappen bij adolescenten kunnen worden voorkomen als deze jonge vrouwen toegang hebben tot seksuele en reproductieve gezondheidsdiensten, zoals SRG-informatie, anticonceptie en testen op seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA's). In Burundi zijn dergelijke diensten echter alleen beschikbaar voor gehuwde vrouwen. Ongehuwde meisjes die informatie zoeken, worden gestigmatiseerd of prostituees genoemd.

Foto credit: AMISOM Public Information -  Flickr

Het project 'Empowering young women in Bujumbura to improve their sexual and reproductive health and rights and claim to their rights' gefinancierd door NWO-WOTRO Science for Global Development onderzoekt de barrières en oplossingen voor vroege zwangerschappen in Burundi. De onderzoekers hebben aanbevelingen voor het ontwerp van effectieve en duurzame SRG-programma's voor Burundese jongeren geformuleerd om deze zwangerschappen te voorkomen. Het project is opgezet volgens een tweesporenaanpak. De kern van het onderzoek draaide rond de actieve participatie van meisjes en jonge vrouwen om de betreffende kwesties te begrijpen vanuit hun persoonlijke perspectief. Daarnaast heeft het team 46 belangrijke informanten van het ministerie van Volksgezondheid, NGO's en kliniekmedewerkers geïnterviewd over de structurele beperkingen voor toegang tot SRG-diensten.

'We mogen niet aannemen dat de redenen achter vroege zwangerschappen in Burundi hetzelfde zijn als in andere landen ten zuiden van de Sahara', zegt Jocelyn Finlay van de Harvard T.H. Chan School of Public Health, die het onderzoeksproject leidt. 'Burundi heeft het op één na hoogste geboortecijfer ter wereld. Het is heden ten dage ook gerangschikt als het armste land. De recentegeweldadige en onveilige  geschiedenis maakt het to een fragiele samenleving. Om te weten welke interventies in deze uitdagende context zouden kunnen werken, wilden we de gedachten van de jonge vrouwen volgen en zoveel mogelijk uit de eerste hand ervaringen opdoen.'

Lokale verantwoordelijkheid

Begin 2015, slechts tien jaar nadat de Burundese burgeroorlog was beëindigd, vluchtten tienduizenden Burundiërs hun huizen uit na de landelijke onrust die werd veroozaakt door de komende presidentsverkiezingen. Mensen vreesden dat de controversiële beslissing van de president om een ​​derde termijn te halen de broze vrede in het land in gevaar zou kunnen brengen. Dit gebeurde net voordat het onderzoek zou beginnen...

Foto credit: Christopher Morley-Pegge / Shutterstock.com

Harvard, Finlay's werkgever, heeft daarop een reisverbod uitgevaardigd naar Burundi, dat nog steeds niet is opgeheven. Ondanks de teleurstelling dat ze haar partners in Burundi niet kon bezoeken, had deze wending ook een positief effect op het onderzoek: het heeft de lokale verantwoordelijkheid voor het project enorm versterkt. 'Het team in Burundi was geweldig. Er is zo'n sterk gevoel van samenwerking.'Finlay geeft toe dat dit niet mogelijk was toen ze vijftien jaar geleden voor het eerst ging werken in het wereldwijde gezondheidsonderzoek. 'De communicatie-infrastructuur is zo sterk verbeterd. Ik heb tweewekelijkse conference calls met mijn Burundese collega's en de kwaliteit van de lijnen is bijna kristalhelder.'

Het echte leven naspelen

Het team koos ervoor om de participatieve workshopmethode van concept mapping te gebruiken. Vooral omdat ze bang waren dat de meisjes te verlegen zouden zijn om te praten over een onderwerp wat taboe is in Burundi: seks. 'Conventionele focusgroepdiscussies worden gemakkelijk gedomineerd door één deelnemer die welsprekend is of zich gemakkelijk kan uiten', zegt Finlay. 'Concept mapping zorgt ervoor dat iedereen de gelegenheid krijgt om bij te dragen.' De methode omvat mondelinge en schriftelijke bijdragen - verzameld in kleine break-outgroepen - evenals rollenspellen die de deelnemers zelf schrijven en regisseren. Gezamenlijk bespreken, clusteren en rangschikken ze de input van iedereen. Tegen het einde van de dag is er een tastbare concept map waarin de jonge vrouwen hun dagelijkse levens en beproevingen weerspiegeld zien. Ongeveer 120 meisjes en jonge vrouwen tussen 15 en 24 jaar deden mee aan de workshops. Finlay: 'Voor velen van hen was deelname aan deze oefeningen op zichzelf een stimulerende ervaring.'

Een zwangere adolescent - zowel op het podium als in het echte leven - staat er alleen voor

In de inceptiefase van het project heeft het team uitgebreid gesproken over de potentiële kwetsbaarheid van jonge meisjes. Het keurmerk van NWO-WOTRO - onderzoekconsortia met meerdere belanghebbenden - speelde een belangrijke rol bij het adresseren van deze zorg. Pathfinder, de ngo die deel uitmaakt van het onderzoeksconsortium, heeft wereldwijd enorme ervaring met het werken met gemeenschappen over seksuele en reproductieve gezondheid en rechten (SRGR). Finlay: 'Het medeleven en de betrokkenheid van hun medewerkers is zo ontroerend en inspirerend. Ze weten hoe ze een veilige omgeving kunnen creëren en hebben heel snel een goede verstandhouding opgebouwd met de meisjes. We hadden niet verwacht dat zo veel van hen zo graag wilden deelnemen.'

Op zichzelf aangewezen

'De rollenspellen', glimlacht Finlay, 'werden met zoveel scherpte geschreven, geregisseerd en geacteerd dat ze bijna 'Hollywood-materiaal' waren.' De verhaallijnen onthulden de complexiteit van de situatie waarin de meisjes zich bevinden. Veel meisjes stemmen in met seks vanwege de geschenken die ze daarvoor in ruil hopen te ontvangen, zoals krediet voor hun mobiele telefoons, of misschien zelfs een nieuwe spijkerbroek. Maar aangezien de jonge vriendjes net zo weinig geld hebben, worden deze beloften zelden nagekomen. De nieuwe spijkerbroek komt er niet, maar vaak wordt in plaats daarvan een zwangerschap zichtbaar. Het meisje, wiens status was vergroot onder haar vrienden omdat ze seksueel actief was, bevindt zich plotseling in een zeer moeilijke situatie. Pre-huwelijkse seks is taboe in de Burundese cultuur. En dus is het plot dat wordt nagespeeld in de workshops geen 'eind goed al goed'. Integendeel, in de meeste rollenspelen ontkent de vriend dat de baby de zijne is en beëindigt de relatie. De toekomstige oma is diep van streek en de toekomstige opa verdrijft het meisje uit het huishouden. Op school is ze ook niet langer welkom. De zwangere adolescent - zowel op het podium als in het echte leven - staat er alleen voor.

Seks = stigma

Stigma is het terugkerende thema in het onderzoek. De verwarrende realiteit van dit tweesnijdende stigma wordt pijnlijk geïllustreerd door de uitgewerkte verhalen en werd bevestigd als een groot probleem door de professionele informanten. De jonge meisjes worden verscheurd tussen de schaamte om een maagd te zijn en de schaamte om geen maagd te zijn. Tel hierbij de schande van armoede op en de mix is compleet. De onderzoekers ontdekten dat dit doorslaggevend kan zijn voor  gecommodificeerde seks onder de vrouwelijke jeugd. Als seks een frisdrank voor je kan kopen, kan die kortstondige 'rijkdom' het de moeite waard maken om je culturele normen te verkwamselen - of zelfs om je ogen te sluiten voor de risico's van zwangerschap of soa's.

Het herladen van de term 'gezinsplanning'

Het stigma, dat is verbonden aan seks vóór het huwelijk, creëert een ongelijkheid in toegang tot en het gebruik van seksuele en reproductieve gezondheidsdiensten door jonge vrouwen. De term 'gezinsplanning' die wordt gebruikt als synoniem voor de SRG-diensten die worden aangeboden in klinieken, versterkt dit stigma. Het sluit jonge, alleenstaande vrouwen uit die de klinieken willen bezoeken, maar niet om redenen van 'gezinsplanning'. Het herladen van de term 'gezinsplanning' naar een meer neutrale term zoals anticonceptie, zo stellen de onderzoekers, zou een goede eerste stap zijn.

Zoeken naar de balans

Maar welke interventies kunnen deze meisjes helpen? De onderzoeksresultaten suggereren dat iedere SRG-interventie  de juiste balans moet vinden tussen de bescherming en de zelfsturing van de jonge meisjes om effectief te zijn. Bescherming kan de vorm aannemen van wettelijke bescherming: wetten en beleid in Burundi moeten worden gewijzigd. Bijvoorbeeld om jonge vrouwen in staat te stellen SRG-diensten te zoeken zonder toestemming van hun ouders of partner.

Een eerste voorwaarde voor zelfsturing is betere informatie. Hoewel de meisjes allemaal erg goed op de hoogte leken tijdens hun rollenspellen, onderschatten ze de risico's van seks, met name de kans op het krijgen van soa's. Ondertussen groeit hiv onder jonge meisjes in Burundi.

Foto credit: EC/ECHO Martin Karimi -  Flickr

Zelfsturing kan ook de vorm aannemen van het helpen van de meisjes om met hun ouders over dit onderwerp te praten. De meeste meisjes zien geen andere optie dan zich te wenden tot leugens als: "Ik ga huiswerk doen bij mijn vriend thuis" om hun vriendjes te ontmoeten. Toch merkten de onderzoekers een wens bij de meisjes om hun omgang met jongens met beide ouders te kunnen bespreken. Dit verwijst naar een andere conclusie uit het onderzoek, mannelijke betrokkenheid is van cruciaal belang voor de ontwikkeling van SRGR in Burundi. 'De vaders moeten ook worden gesensibiliseerd en opgeleid, zodat ze andere reacties overwegen dan hun dochters uit te zetten zodra ze het nieuws over zwangerschap ontvangen.'

Finlay zegt dat het heeft geholpen dat het onderzoek is gefinancierd door NWO-WOTRO. 'Nederland heeft wereldwijd een goede reputatie als het gaat om haar toewijding aan seksuele en reproductieve gezondheid en rechten.' Ze hoopt ook na dit project te kunnen doorwerken met hetzelfde team. 'Burundi is geen hotspot voor onderzoek zoals bijvoorbeeld Kenia of Nigeria. Dit was een geweldige kans voor de Burundese onderzoekers om een ​​leidende rol  te nemen in een Noord-Zuid samenwerkingsproject. We zijn allemaal even gecommitteerd aan het vertalen van onze bevindingen naar praktische aanbevelingen - en zien dat die worden geïmplementeerd. Ons project loopt tot medio 2019 af, maar de impact komt wanneer je iets over een langere periode kunt volgen.'

Tekst: Ellen Lammers