Ribbeltegel geeft ook bellende voetganger richting

Case

Ribbeltegel geeft ook bellende voetganger richting

Gecombineerde kennis van twee Veni’s kan buitenruimte veiliger maken

Onderzoekers Sjoerd Bruijn en Myrthe Plaisier ontdekten dat ribbeltegels voor blinden en slechtzienden ook handig zijn voor mensen met normaal zicht. Zij kunnen er beter op rechtdoor lopen.

Bruijn doet onderzoek naar stabiliteit van loopgedrag en Plaisier naar tactiele waarneming. Beiden begonnen in 2013 met Veni-financiering aan hun onderzoeksprojecten. Bruijn en Plaisier (allebei 33 jaar) zijn verbonden aan de faculteit der Gedrags- en Bewegingswetenschappen van de Vrije Universiteit Amsterdam en liepen elkaar daar eigenlijk ‘bij toeval’ tegen het lijf. Van het een kwam het ander: een ad hoc onderzoek naar het ‘voelen met je voeten’ op ribbeltegels en het effect op loopstabiliteit was geboren.

Voor het onderzoek maakten Bruijn en Plaisier gebruik van twee bachelorstudenten, Nanda Pluijter en Lieke de Wit. Zij verzamelden van 10 proefpersonen de gegevens, terwijl zij op tram- en busplatforms in de omgeving van de universiteit loopopdrachten uitvoerden. In een mobiele telefoon, aan een draagband op de rug, werden tijdens het lopen zeer minutieus allerlei data over beweging opgeslagen, dankzij een app die gegevens uit de sensoren in de telefoon, zoals versnellingen en oriëntatie ten opzichte van het zwaartekrachtveld opslaat. Op deze manier werd elke stap van de participant als voetganger genoteerd. Zo kon het team precies zien wat het effect is van de ondergrond in verschillende situaties. De proefpersonen kregen een veiligheidsbril met matglas, of een volledig zicht ontnemende bril op hun neus, die zo goed mogelijk de situatie nabootst van een blinde of slechtziende.

Wat gebeurt er in het brein? Dat willen we precies weten
- Sjoerd Bruijn en Myrthe Plaisier

En wat blijkt? Ben je een voetganger zonder visuele beperking, dan ondersteunen ribbeltegels je richtinggevoel. De tactiele informatie die via je schoenzolen tot je komt ondersteunt je interne kompas. Myrthe Plaisier: ‘Als je je mobiele telefoon in gebruik hebt op straat, ontstaan er ongelukken. Logisch, want als je loopt te app’en of een muziekje zoekt op Spotify zie je niet waar je loopt. Wie zonder sensorische informatie (ogen en oren dicht) rondbanjert, loopt uiteindelijk in een cirkel. Gevolg: je knalt op een paaltje of tegen een andere voetganger op.’

Maar je kunt wel voelen waar je loopt. En daar blijken ribbeltegels, die op perrons en andere openbare ruimten met een heel ander doeleinde liggen, prima bij te helpen. Geen overbodige luxe, want er is een aanzienlijke stijging van het aantal ongelukken op straat dat veroorzaakt wordt door telefonerende voetgangers… opmerkelijk genoeg meer dan door bellende automobilisten en whatsappende fietsers. Als ribbeltegels kunnen helpen ongelukken te voorkomen is dat de moeite waard om verder te ontwikkelen.

Portretfoto Myrthe PlaisierMyrthe Plaisier

Ribbeltegels zijn inmiddels een bekend fenomeen op straat, op treinstations en bij bus- en tramhaltes. Zij vormen voor blinden en slechtzienden een manier om veilig op perrons en in grote, open ruimtes te manoeuvreren. ‘Er kleeft wel een nadeel aan het lopen op ribbeltegels,’ zegt Sjoerd Bruijn. ‘Deze kunnen er voor zorgen dat mensen minder stabiel gaan lopen. Het richtinggevoel verbetert, de stabiliteit verslechtert. De kans om te vallen neemt hierdoor toe. Onze normale manier van lopen is immers rechtuit, in de neusrichting, vrij stabiel – maar opzij, in de richting van de oren, niet. De ribbels versterken dat gevoel van slagzij maken nog eens, alsof je je voet verzwikt.’

Beide onderzoekers doen daarom aanbevelingen om de patronen op de ribbeltegels aan te passen. De tegelbakker moet voortaan niet alleen rechte gootjes en ribbels in de tegels aanbrengen, maar ook V-vormen, die als pijlen tegelijkertijd de looprichting aangeven. Dan neemt de loopstabiliteit hopelijk niet af. Welk patroon optimaal is moet blijken uit vervolgonderzoek.

Slot openen met handschoenen aan

Wist u dat? Aantal knikkers of snoepjes in je hand kun je tot en met 3 zonder tellen bepalen. Alles daarboven is veel lastiger

Myrthe Plaisier doet in haar Veni-project ‘From grouping to haptic object perception’ onderzoek naar tastzin. ‘Alle contactpunten tussen huid en object moeten op de juiste manier aan elkaar gekoppeld worden om een object waar te nemen. Hoe lost het menselijk brein deze complexe puzzel op? Daar gaat mijn onderzoek over. Denk aan alledaagse handelingen zoals het tellen van het aantal objecten in je hand, zónder te kijken. Tot en met drie, bijvoorbeeld knikkers of snoepjes, hoef je geen optelsom te maken – dat gaat vanzelf. Alles daarboven wordt lastig. De vraag is: hoe komt dat? De tactiele informatie die via je handen je brein bereikt herbergt fascinerende geheimen. Probeer maar eens een slot te openen met handschoenen aan.’

Portretfoto Sjoerd BruijnSjoerd Bruijn

Sjoerd Bruijn brengt in zijn Veni-project ‘The walking brain; How our brain stabilizes our unstable locomotion’ onder meer de hersenactiviteit tijdens lopen in kaart, in de hoop meer te weten te komen over hoe de hersenen van stabiele en onstabiele mensen het lopen controleren. ‘Waarbij we bijvoorbeeld kijken naar personen in stabiliserende situaties (we binden de proefpersoon ‘vast’ met elastiek) en destabiliserende situaties, waarbij ze op een soort ‘cakewalk’ moeten lopen. Wat gebeurt er in het brein? Die vraag hoop ik beantwoord te krijgen.’

Met de gecombineerde kennis van Bruijn en Plaisier kan de ‘buitenruimte’ een veiliger plek worden. Want dat de mobiele telefoon op korte termijn uit het straatbeeld verdwijnt lijkt onwaarschijnlijk.

Resultaten van het onderzoek zijn inmiddels gepubliceerd in het internationale wetenschappelijke tijdschrift Gait & Posture.