Moeders worden warm door geluid van hun huilende baby

Case

Moeders worden warm door geluid van hun huilende baby

Hans IJzerman onderzoekt sociale thermoregulatie bij mensen

Als je koude vingers hebt, ben je meer gefocust op details. Bekijk je het bedroefde gelaat van je partner, dan stijgt je lichaamstemperatuur – maar alleen als die relatie goed is.

We weten nog bitter weinig over de effecten tussen lichaamstemperatuur en sociaal gedrag bij mensen, maar onderzoekers zijn met een fikse inhaalrace bezig. ‘Over thermoregulatie bij dieren zijn inmiddels boekenplanken vol geschreven. Bij mensen is nog te weinig bekend. Er valt een wereld te ontdekken.’

Onderzoeksveld van Hans IJzerman bestrijkt ‘sociale dynamiek’ in het algemeen, maar zijn specialiteit is de relatie tussen sociaal gedrag en lichaamstemperatuur. Kortweg, sociale thermoregulatie. Een vrij jong onderzoeksterrein waarvan de landkaart nog veel witte vlekken kent.

IJzerman vond onder meer dat lichaamstemperatuur een sterke invloed heeft op het oordeel van mensen. Als drijfveer voor hun eigen beslissingen, of de manier waarop ze over elkaar nadenken. Zo ontdekte hij vorig jaar in een studie dat een koudere omgeving een echt ‘thuis’ maakt van een woning, omdat mensen kilte associëren met de intuïtieve behoefte om beschut te zijn en zich aan elkaar te warmen door samen te kruipen. Proefpersonen die een woningadvertentie bekeken onder koude omstandigheden wilden méér voor een huis betalen en wilden dan ook sneller tot koop overgaan. Dat is slechts één vondst.

Vet komt in actie

IJzerman: ‘Breng je de nacht door in een koude slaapkamer, dan wordt ‘wit’ vet omgezet in ‘bruin’ vet. Zoogdieren, dus ook mensen, gebruiken wit vet als opslag, bruin vet voor het voortbrengen van lichaamswarmte. Ril je van de kou, dan zal bruin vet in actie komen. Daarnaast kan toename in lichaamstemperatuur veroorzaakt worden door sportbeoefening, kwaadheid, verliefdheid, lust... En vanuit dat perspectief kun je op talloze vlakken de koppeling van fysiologische status aan de sociale context meten.’

De onderzoeker combineerde in de Verenigde Staten, aan St Vincent College in Latrobe, vlakbij Pittsburgh, Penn., zijn studie psychologie met de basketbalsport, totdat een hardnekkige blessure een streep zette door een professionele sportcarrière. En dat is treurig want hij bezit voor die sport voor mannetjesputters in elk geval de verticale omvang. Eenmaal terug in Nederland voltooide hij zijn research master en legde hij in twee jaar zijn promotietraject af. Tussendoor stond hij aan de basis van het online magazine In-Mind met populairwetenschappelijke verhalen over psychologische onderwerpen.

Vrouwenhanden omsluiten warme of koude mokBron: Shutterstock

In 2007 verrichtte IJzerman zijn eerste warmte-experimenten. Hij deed proeven op personen die hij aan temperatuurschommelingen blootstelde en van wie hij vervolgens effecten op gedrag in kaart bracht. Proefpersonen omklemden bijvoorbeeld met hun handen warme of koude bekers drank. Onderwijl bekeken zij filmpjes die zij hardop in woorden beschreven. Zaten zij in een warme kamer, dan nam het aantal gebruikte werkwoorden toe. Bij een koude mok hanteerden de deelnemers aanzienlijk meer adjectieven, dus abstracter taalgebruik. Temperatuursensaties leiden tot verschillen in waarnemen van de sociale omgeving, zo luidde de conclusie.

Wist u dat? Hoe kouder het is, hoe belangrijker de rol van het sociale netwerk.

Voor IJzerman begon het met een interesse in cognitieve modellen voor relaties. Hoe genereren mensen concepten over en adaptieve doelen voor verbondenheid met anderen? ‘In enkele empirische papers vinden we dat fysieke warmte bij ons concepten vormt over anderen in onze naaste omgeving. Recenter ben ik ervan overtuigd geraakt dat thermoregulatie van vitaal belang is voor innige interacties. Zij vormt de basis voor de manier waarop wij met elkaar omgaan. Hoe kouder het is, hoe belangrijker de rol van het sociale netwerk.’

Dit kwam ook naar voren tijdens samenwerking met Poolse onderzoekers. Die hadden ontdekt dat wanneer personen aan betrouwbare andere mensen denken, zij menen dat het warmer is. Omdat deze bevindingen redelijk veel twijfel opriepen probeerde IJzerman dit onderzoek te herhalen, maar dan met productmerken van fabrikanten. En jawel, als zijn proefpersonen dachten aan een betrouwbaar merk kregen ze het inderdaad ook warmer. Dit was een internetsurvey onder ongeveer 2.500 personen, die ook verkapte vragen kregen voorgeschoteld over de geschatte omgevings- en lichaamstemperatuur. Denkend aan computerspellenfabrikant Nintendo (een ‘betrouwbaar’ merk) dachten proefpersonen dat het warmer was en bij supermarktketen Walmart niet. Hoe betrouwbaarder de consument denkt dat een merk is, hoe warmer hij of zij het krijgt – en hoe groter de kans is dat er een aanschaf volgt.

Lichaamstemperatuur versus sociale omgeving

Drie jaar geleden startte Hans IJzerman zijn Veni-project ‘Unconscious, Social, and Evolved: The USER Model of Social Support’ waarin hij de manier onderzoekt waarop mensen instinctief elkaars lichamelijke nabijheid opzoeken onder stressvolle situaties en hoe men elkaars lichaamstemperatuur beïnvloedt. In een internationaal project onderzoekt hij de relatie tussen lichaamstemperatuur en sociale omgeving. Daartoe verzamelt hij samen met collega’s data in Chili, Verenigde Staten, Polen, Noorwegen, China en Singapore. Tevens werkt hij samen met een linguïst die temperatuurmetaforen in de gehele wereld onderzoekt.

‘Wellicht nog belangrijker: ik ben nu bezig met de ontwikkeling van moderne technologie – apps en sensoren – waardoor thermoregulatie in het dagelijks leven gemeten kan worden. Deze technologie zetten we nu in om homoseksuele relaties te onderzoeken. Voordeel: bij de uitleg van de proeven hoef je geen ingewikkelde verhalen af te steken; iedereen snapt dit onderzoek. De metaforen over warm en koud tref je dag in dag uit in allerlei vormen aan: nieuwsberichten, liedjes, literatuur… Daar hoef je geen wetenschappelijke teksten bij te verzinnen.’

Wensdroom? Het fijne willen weten van de vroegste band tussen moeders en kind.
- Hans IJzerman

Wensdroom? Van de vroegste band tussen moeders en het kind zou hij in de toekomst het fijne willen weten. ‘En dan over de tijd kijken wat de temperatuureffecten zijn onder verschillende omstandigheden. De huidtemperatuur van moeders is onderhevig aan de gemoedstoestand van de baby; daar is al wat onderzoek van bekend. Wanneer je nu het geschrei van het kind op een recorder opneemt en de geluidsopname later voor de moeder afspeelt, zonder dat de baby ook maar in de buurt is, zie je moeders respons via huidverwarming. Wat gebeurt daar precies en waarom?’

De stress van het kindje, vastgelegd op een geluidsopname, zou je terug moeten zien in fysiologische verschijnselen. Het kind dat als baby reeds een hechte band heeft opgebouwd door deze co-regulatie, heeft als dreumes van een jaar een betere verbondenheid met de moeder. Gehechtheid op vroege leeftijd is een voorspeller van talloze zaken in een latere levensfase, bijvoorbeeld hoe goed je relaties kunt onderhouden. ‘Wonderlijke zaken, waarover ik graag het naadje van de kous weet. Meting van de robuustheid van relaties door huidtemperatuur erbij te betrekken kan van enorm belang zijn voor therapeuten. Zij kunnen, zonder al te veel plichtplegingen, op basis van deze gegevens direct stellen met relatieproblemen helpen.’

Er zijn nog belangrijker terreinen van onderzoek, aldus IJzerman. ‘Thermoregulatie is bij ratten gerelateerd aan bepaalde vormen van kanker en obesitas. Vraag is: welke richting moet je in dit relatief onontgonnen terrein op om de effecten beter te begrijpen? Voordeel van deze Veni-financiering is dat je fundamenteel onderzoek kunt doen dat later daadwerkelijke toepassing bereikt. Eind 2016 verwacht ik het eerste paper te kunnen publiceren en de eerste technologie is al ontwikkeld. Ik ben nu vooral bezig met het verder ontwikkelen van de technologie voor thermoregulatieonderzoek. Programmeurs zijn inmiddels m’n beste vrienden, dat zul je begrijpen.’

Meer informatie

Hans IJzerman (1981) startte in 2013 zijn project ‘Unconscious, Social, and Evolved: The USER Model of Social Support’ met Veni-financiering van NWO-MaGW aan de Vrije Universiteit Amsterdam, Faculteit der Psychologie en Pedagogiek, Klinische Psychologie.