Kleine boeren als sleutelfiguren voor voedselzekerheid

Case

Kleine boeren als sleutelfiguren voor voedselzekerheid

Kleine boeren produceren 50 tot 80 procent van het voedsel in de wereld en spelen een sleutelrol bij het behalen van SDG2 voor Zero Hunger. Toch behoren ze tot de armste en meest voedselonzekere mensen in het mondiale Zuiden. Deze case gaat in op de wijze waarop kleinschalige landbouw kan bijdragen aan verbeterde voedsel- en voedingszekerheid voor arme boeren in landelijke gebieden.

Wist u dat? Voedselzekerheid is een situatie waarin alle mensen te allen tijde fysieke, sociale en economische toegang hebben tot voldoende, veilig en voedzaam voedsel dat voldoet aan hun voedingsbehoeften en voedselvoorkeuren voor een actief en gezond leven.

Deze case is gebaseerd op een volledig artikel (zie link onderaan deze pagina) in een reeks artikelen over het NWO-WOTRO Food and Business Research onderzoeksprogramma. Het vertegenwoordigt inzichten van negentien interdisciplinaire onderzoeksprojecten gefinancierd door NWO-WOTRO uitgevoerd in negentien landen in Sub-Sahara Afrika en Vietnam tussen 2014 en 2019. Alle projecten brachten boeren, onderzoekers, praktijkmensen en zakelijke belanghebbenden samen.

FAO definieert kleine boeren als 'degenen die tussen minder dan een tot tien hectare werken, voornamelijk met gezinsarbeid, en een deel van de productie gebruiken voor huishoudelijke consumptie'. De synthese laat echter zien dat kleine boeren verschillen in sociaaleconomische status, wat van invloed is op hun vermogen en beslissingen om onderzoeksinnovaties over te nemen.

Foto: Shutterstock | James Karuga

De synthesestudie bevestigde dat succesfactoren voor het benutten van onderzoeksinzichten onder meer zijn:

  • kleine boeren betrekken bij onderzoeksontwerp en co-creatie van kennis
  • voortbouwend op de lokale en inheemse kennis van boeren
  • ooruitzichten op zakelijke kansen voor kleine boeren

Beschikbaarheid van voedsel

De beschikbaarheid van voedsel verwijst naar de aanwezigheid van voldoende voedsel door landbouwproductie, import en/of voedselhulp. Projecten onderzochten opties om de productiviteit van landbouwbedrijven te verhogen door veerkrachtiger gewasvariëteiten, betere bestrijding van ziekten en plagen en door verbetering van de bodemgezondheid. Een project in het noorden van Oeganda gebruikte bijvoorbeeld participatieve methoden om cassave-variëteiten met een hoge opbrengst en droogtetolerantie te selecteren. Om de snelle verspreiding van ziekten tegen te gaan, leerde het boeren tegelijkertijd hoe ze veelvoorkomende cassavieziekten konden identificeren en vermenigvuldigingslocaties konden opzetten voor het produceren van ziektevrij plantmateriaal. Onderzoek in Burundi en Oeganda heeft geleid tot de ontwikkeling van meststoffen die zijn aangepast aan lokale bodemkwaliteiten. Dit ter vervanging van de generieke meststoffen die boeren gebruikten. Waar boeren in beide projecten de innovaties toepasten, stegen de opbrengsten aanzienlijk.

Inheems versus marktgericht voedsel

Foto: Andrea VosVrouwelijke arbeiders die palmfruit plukken in Kwaebibirem (Zuid-Ghana)

De voedselzekerheidsdimensie wordt gedefinieerd als de veiligheid en kwaliteit van voedsel, die de voedingsstatus van huishoudens bepaalt. Bevindingen van projecten die onderzoek deden naar voedzaam, inheems en verwaarloosd voedsel (bijvoorbeeld de graslelie in Benin, gefermenteerde zuivel in Zambia en bladgroenten in Kenia) worden besproken in een ander synthese-artikel. Een project waarbij boeren cacao en oliepalm (Ghana) en macadamia-noten en avocado (Zuid-Afrika) verbouwden, ontdekte dat marktgerichte productie hun voedingsdiversiteit in gevaar bracht, omdat boeren overstapten op minder tijdrovend en statusvoedsel dat minder voedzaam was dan hun traditionele diëten.

De synthesestudie toonde dus aan dat:

  • intensivering van de landbouw en toenemende marktgerichtheid kunnen de voedselzekerheid negatief beïnvloeden
  • inheemse voedingsmiddelen bieden een groot potentieel voor het verbeteren van de voeding van landelijke en stedelijke consumenten

De veerkracht van boeren

De corona-pandemie van 2020 maakt pijnlijk duidelijk hoe belangrijk het is dat voedselzekerheid in de loop van de tijd gegarandeerd is. Mensen mogen de toegang tot voldoende voedsel niet verliezen als gevolg van plotselinge schokken en stress. Projecten brachten deze stabiliteitsdimensie van voedselzekerheid in verband met de landrechten van kleine boeren (met name die van vrouwen) of landbouw- en landbeheerstrategieën zoals agroforestry, om het langetermijnbezit, het milieu en de voedselzekerheid te verbeteren.

De synthesestudie bevestigde dat:

  • projecten die rekening hielden met verschillende dimensies van veerkracht van kleine boeren, sterker bijdroegen tot duurzame verbeteringen in de toegang tot en beschikbaarheid van voedsel
  • investeringen in landbouwgerelateerde voedselzekerheid duurzame houdbaarheid vereisen

Belangrijke lessen

Kleine boeren zijn zeer divers, innovatief en veerkrachtig. Velen van hen lijden echter aan voedselonzekerheid als gevolg van structurele uitdagingen en kwetsbaarheid voor externe schokken zoals marktverstoringen of klimaatverandering. Naast de bevindingen over de vier voedselzekerheidsdimensies, toonde de synthesestudie aan dat:

Foto: Shutterstock

  1. Interventies die zijn gericht op het verbeteren van de productiviteit, marktprestaties en voedselzekeheid van kleine boeren, moeten de heterogeniteit van kleine boeren erkennen met betrekking tot geslacht, leeftijd, landgrootte, activa en inkomsten van buiten de boerderij.
  2. Het introduceren van verbeterde variëteiten, landbouwpraktijken en technologieën die de opbrengst verhogen, gewasziekten voorkomen en/of de bodemvruchtbaarheid verbeteren, bieden substantiële kansen voor grotere voedselbeschikbaarheid. Het verbeteren van de integratie van kleine boeren in markten en waardeketens bleek echter moeilijker te realiseren.
  3. Actieve betrokkenheid van boeren bij projectontwerp, kennis (co-) creatie en projectimplementatie ondersteunt de ontwikkeling van praktische en relevante oplossingen en verbetert de benutting van onderzoeksinzichten door kleine boeren. In verschillende gevallen zorgden actieve betrokkenheid ervoor dat boeren hun inzichten met naburige gemeenschappen deelden, waardoor de potentiële impact van een project werd versterkt.
  4. Het aanpakken van structurele beperkingen op de capaciteiten van kleine boeren kan de markttoegang en voedselzekerheid helpen verbeteren. Prioriteiten zijn veilige landrechten, ondersteunend beleid (handelswetten, beleid inzake klimaatverandering) en institutionele ondersteuning (bijvoorbeeld voorlichtingsdiensten en toegang tot krediet).
  5. Waar boeren erin slaagden markten te betreden en hun productiviteit te verbeteren, leidde het extra inkomen echter niet automatisch tot een verbeterde voedselzekerheid op korte termijn. Het uitgeven van het extra inkomen aan het onderwijs van kinderen of het opzetten van een bedrijf kan op middellange en lange termijn een positieve invloed hebben op FNS. Nader onderzoek naar de relatie tussen inkomen en FNS wordt sterk aanbevolen.

Foto: Kwabena AsubontengParticipatieve mapping in de Kade-regio

Een ​​geïntegreerde aanpak

Veel nationale en internationale beleidsmaatregelen zijn gericht op kleine boeren om armoede op het platteland te verlichten en voedselzekerheid te verbeteren. Verschillen tussen kleine boeren hebben echter grote gevolgen voor de manier waarop donoren, regeringen en ontwikkelingsinstanties ze moeten benaderen. Bovendien is voedselzekerheid multidimensionaal en vereist daarom een ​​geïntegreerde aanpak. Het combineren van hoogproductieve gewasvariëteiten met kostenefficiënte, door de boer geleide irrigatie, terwijl er wordt gewerkt aan verbeterde eigendomszekerheid en inclusieve waardeketens, zou zo'n geïntegreerde aanpak kunnen zijn. We raden aan dat een dergelijke aanpak nauwgezet wordt gecontroleerd op proces en resultaten om adaptief programmeren en leren mogelijk te maken.

Waar boeren erin slaagden markten te betreden en hun productiviteit te verbeteren, leidde het extra inkomen echter niet automatisch tot een verbeterde voedselzekerheid

Uit de synthesestudie bleek dat er veelbelovende antwoorden te vinden zijn in lokaal ontwikkelde en geteste oplossingen. Maar het maakt ook duidelijk dat partnerschappen en betrouwbare politieke steun nodig zijn om impact te bereiken buiten het lokale niveau. De Covid-19-crisis, die ontstond nadat de beoordeelde projecten waren afgerond, genereert wereldwijd veel nieuwe en uiterst urgente vragen over voedselzekerheid.

We roepen de besluitvormers op om de huidige crisis te gebruiken als een kans om een ​​landbouwontwikkelings- en voedselzekerheidsbeleid te ontwerpen dat de kleine boeren op lange termijn ondersteunt. Gezien hun armoede kunnen ze onevenredig zwaar worden getroffen door deze crisis, terwijl hun belang als lokale voedselproducenten wordt verveelvoudigd.

Foto: Shutterstock | Sun_Shine

Auteurs: Dr David Betge, Dr Ellen Lammers, Dr Mirjam Ros-Tonen, Daniëlle de Winter

Lees verder (in het Engels)