GPS-camera redt woudreus

Case

GPS-camera redt woudreus

Groene criminologie

Criminoloog Tim Boekhout van Solinge gebruikt preventiemethoden van de criminologie in het equatoriaal regenwoud. ‘Lokale bosmonitoring, gebruikmakend van gemeenschappen en technologie, werkt voor een betere detectie en preventie van illegale houtkap en ontbossing’.

Groene criminologie is een snel opkomende vakgebied, gericht op de analyse en preventie van milieumisdrijven. Voor het NWO-WOTRO programma CoCooN (Conflict and Cooperation over Natural Resources in Developing Countries) leidde Tim Boekhout van Solinge vijf jaar lang een project om mensenrechtenschendingen en milieucriminaliteit te bestrijden in het Beneden-Amazonegebied in Brazilië en een vallei in de Andes. Tropische ontbossing in met name de Braziliaanse Amazone gaat namelijk met veel meer schade en criminaliteit gepaard dan men hier denkt. Het project heeft geleid tot meer bewustwording van vooral het menselijk slachtofferschap van ontbossing. Het project is inmiddels afgerond, maar Boekhout van Solinge is nog niet klaar met de georganiseerde misdaad aldaar. Via crowd funding - eerst door alumni van de Universiteit Utrecht en later door financiering uit Brazilië en Nederland - wist hij een vervolgproject te financieren, waardoor hij kan blijven strijden tegen tropische ontbossing en de gerelateerde criminaliteit en conflicten.

Criminoloog Tim Boekhout van SolingeCriminoloog Tim Boekhout van Solinge

Hoe ben je bij de groene criminologie terechtgekomen?

‘Ik had een paar boeken geschreven over Europees drugsbeleid, maar heb ook altijd een fascinatie gehad voor equatoriale regenwouden. Van alle streken op aarde vind je daar de grootste biodiversiteit en er wonen miljoenen mensen, met een eeuwenoude cultuur. Er is echter veel land grabbing en water grabbing door grote bedrijven, die lokale tegenstanders bedreigen of vermoorden. In Brazilië en Colombia was ik al geweest om te verkennen wat we zouden kunnen doen om ontbossing en gerelateerde conflicten te beperken. Het CoCooN-programma bood de kans om echt de lokale problematiek aan te pakken.’

Wat was jullie ambitie met het CoCooN-programma?

‘In Brazilië wordt het regenwoud bedreigd door illegale houtkap en door ontbossing voor sojateelt, in Colombia door ontbossing voor mijnbouw en suikerrietplantages. Wij wilden in kaart brengen wat precies de schade is van deze praktijken en door welke dynamiek ze worden gedreven. Daartoe werkten wetenschappers uit verschillende disciplines met elkaar samen: criminologen, juristen, biologen en toxicologen. Maar het ging ons niet alleen om het vergaren van wetenschappelijke kennis. We waren bezig met actie-onderzoek! Doel van het CoCooN-programma was ook om daadwerkelijk iets te veranderen. In ons project lag er een hulpvraag van de lokale bevolking. Die zocht toegang tot de rechtsstaat, om iets minder weerloos te staan tegenover de grootgrondbezitters en houtbedrijven die hun land en water inpikken.’

Hoe hebben jullie hen kunnen helpen?

‘Verrassend goed, vooral omdat we intensief hebben samengewerkt met Braziliaanse en Colombiaanse wetenschappers en met lokale Ngo’s. Die wisten precies wat de problemen waren en konden ons in contact brengen met lokale beleidsmakers. Ik geloofde er altijd al in dat traditionele gemeenschappen niet alleen onderdeel zijn van het probleem, maar ook deel zijn van de oplossing. We hebben om te beginnen voorlichtingsbijeenkomsten georganiseerd om de mensen te informeren over hun rechten. Die kenden ze meestal niet. Je moet bedenken dat de leiders van inheemse gemeenschappen vaak heel intelligent zijn, maar niet hebben geleerd om te lezen of te schrijven. Laat staan dat ze verstand hebben van juridische zaken of bestuurskwesties. Na deze bijeenkomsten hebben we lokale leiders, ambtenaren en officieren van justitie bij elkaar gebracht. Er is veel corruptie in deze landen, maar de officieren van justitie zijn wél te vertrouwen. Bij hen kunnen de leiders dus terecht om misstanden aan te kaarten. En de officieren hebben wij weer verder opgeleid in de criminologie.

Transport boomstronkenTransport boomstronken

Is het niet vreemd dat er Nederlanders aan te pas moeten komen om in Brazilië en Colombia partijen bij elkaar te brengen?

‘Niet zo, want Nederland is als afnemer van tropische producten medeverantwoordelijk voor de misstanden en heeft daarmee invloed. Er is nu op hoog niveau contact tussen het Openbaar Ministerie (OM) in Nederland en het OM in de Braziliaanse Amazone, omdat Nederland een van de bestemmingen is van illegaal hout. Maar wij zijn bijvoorbeeld ook grootgebruikers van soja uit Brazilië, waarmee we onze varkens, kippen en koeien voederen. Dat schept verplichtingen. Daarnaast had de samenwerking met Ngo’s veel toegevoegde waarde. Ngo’s kennen de lokale problematiek, die vervolgens door ons interdisciplinaire team vanuit criminologie, recht, biologie en toxicologie kon worden onderzocht. We hebben ons overigens niet alleen op de productielanden gericht, maar ook bij de Europese diplomatieke dienst gepleit voor beter toezicht en transparante handelsketens.’

Het CoCooN project is inmiddels afgerond. Waarom ben je doorgegaan?

‘Ik woonde voor het project maandenlang in een huisje aan het strand en zag de duwboten aankomen vanaf de rivier, volgeladen met enorme boomstammen van wel honderd jaar oud. Bij nacht, dus dan weet je dat die woudreuzen illegaal zijn gekapt. Al tijdens CoCooN wilde ik daar graag iets concreets tegen doen, en vond het logisch om de lokale bewoners erbij in te schakelen, wat nog maar heel weinig gebeurt. Zo kwam ik op het idee om een tiental leiders uit te rusten met een GPS-camera. Het is een kleinschalige pilot, maar zeer succesvol. Zowel de bevolking als Justitie is er blij mee. De mensen gaan met gewapende patrouilles door het bos: dat deden ze toch al om te voorkomen dat grote fruitbomen, waarin de dieren leven waarvan zij afhankelijk zijn voor hun bestaan, worden gekapt. Nu kunnen ze misstanden fotograferen en met gps-coördinaten en al doorgeven aan de officier van justitie en andere autoriteiten. Die coördinaten zijn essentieel voor de milieu-inspectie om met hun satellietsysteem direct in te kunnen zoomen op de plek des onheils. Soms wordt nog dezelfde dag een helikopter gestuurd met politieagenten. Zo kun je effectief zand in de machine van milieucriminelen strooien. Het inzetten van lokale gemeenschappen en technologie is inmiddels ook door Interpol is opgepikt als effectieve methode om cruciale schakels in misdaadketens te elimineren’

Overdragen-GPS-camera-aan-lid-van-inheemse-boswachtOverdragen-GPS-camera-aan-lid-van-inheemse-boswacht

Wat zijn volgens jou succesfactoren bij dit soort concrete toepassingen van groene criminologie?

‘Ten eerste samenwerking met plaatselijke ngo’s, zoals in ons geval kerkelijke organisaties en milieu- en mensenrechtenbewegingen en het Braziliaanse Openbaar Ministerie. Maar zeker ook: vertrouwen kweken. Niet in instituties, maar in mensen. Vertrouwen winnen kost tijd, maar is wel een voorwaarde om echt iets te bereiken.’

Concrete voorbeelden van de successen vanuit de aanpak van Boekhout van Solinge zijn:

  1. Er is een multidisciplinaire onderzoekssamenwerking tot stand gekomen tussen Braziliaanse en Colombiaanse universiteiten. Die hebben ook al funding gekregen. ‘Brazilië staat met zijn rug naar de rest van Zuid-Amerika’ zegt men wel eens, dus dit soort samenwerking is niet vanzelfsprekend.
  2. De ervaringen omtrent de inzet van gemeenschappen en technologie vinden internationaal hun weg, bijvoorbeeld via het Global Forest Expert Panel on Illegal Timber (dat VN-organisaties adviseert) en door INTERPOL (die dit jaar een strategie heeft ingezet om meer gebruik te maken van gemeenschappen en technologie).
  3. De crowd funding gaat door en er is vanuit verschillende kanten interesse om bij te dragen.