Een visserijconflict afwenden in Straat Palk

Case

Een visserijconflict afwenden in Straat Palk

Drie jaar nadat een WOTRO-gefinancierd onderzoeksproject in Sri Lanka en India is afgesloten, veranderde een complex geschil over de rechten van vissers in de Straat Palk (Palk Bay) ten gunste van de gemarginaliseerde Tamil-vissers.

Het actieonderzoeksproject  ‘Re-incorporating the excluded: Providing space for small-scale fishers in the sustainable development of fisheries of South Africa and South Asia’ (ook wel 'Reincorpfish') begon in 2010. Het werd uitgevoerd door een team van Nederlandse, Sri Lankaanse en Indiase wetenschappers en praktijkmensen, en had als doel om bij te dragen aan de oplossing van dit conflict door een bottom-up benadering te volgen.

De Palk Bay is het smalle kanaal dat Sri Lanka scheidt van de staat Tamil Nadu in het zuidoostelijke puntje van India. In 2010 keerden Tamil-vissers, die eerder waren ontheemd door de burgeroorlog in Sri Lanka, terug naar hun dorpen in het noorden van Sri Lanka. Ze hoopten hun kleinschalige visserijbedrijven nieuw leven in te blazen. De Indiase sleepnetvloot aan de andere kant van het kanaal in Tamil Nadu was ondertussen flink groter geworden en had zich uitgebreid tot de wateren van de Palk Bay. Deze sleepvissers opereerden 's nachts en passeerden de internationale zeegrens in de Sri Lankaanse wateren. Ze waren niet alleen snel de garnaalrijke wateren aan het uitputten, maar hun boten beschadigden ook herhaaldelijk de kleinschalige vissersnetten. Dit veroorzaakte al snel een open conflict tussen vissers van beide kanten van het kanaal.

Het kortste eind?

Bij de start van het project was het duidelijk dat de Tamil-vissers in het noorden van Sri Lanka het kortste eind hadden getrokken. Een jaar eerder, in 2009, was de Tamil-guerrillagroep LTTE verslagen door de Sri Lankaanse strijdkrachten en zo eindigde een dertigjarige burgeroorlog tussen de Singalezen en de Tamil-minderheid in het land. Deze laatste waren niet alleen verarmd, maar ook gedesillusioneerd. De zegevierende Sri Lankaanse regering was niet van plan om een geschil te riskeren met de gigantische buurman India namens een groep arme Tamil-vissers die tot de voormalige vijand behoorden. Maar evenmin heeft de Tamil-elite binnen Sri Lanka ervoor gekozen om voor hen uit te komen. Ze wilden hun 'broers' in India niet vervreemden: de politici in de staat Tamil Nadu die hen tijdens de oorlog hadden gesteund en met wie ze de taal- en etnische identiteit deelden.

De politici in Tamil Nadu steunden echter actief hun trawlvissers, die zichzelf allesbehalve dan als overtreders in dit transnationale conflict zagen. In plaats daarvan voerden ze aan dat ze de slachtoffers waren in - wat werd afgeschilderd als - een conflict over soevereiniteit. De Indiase trawlvissers beweerden dat ze traditionele rechten hadden op de viswateren van Palk Bay en verwierpen de geldigheid van de internationale zeegrens die in 1974 was vastgesteld. Telkens wanneer de Sri Lankaanse kustwacht een transgressieve Indiase sleepnetboot in beslag nam en de bemanning ervan arresteerde, gooiden Indiase kranten olie o phet vuur met vlammende koppen als 'Sri Lankaanse marine valt onschuldige vissers lastig' en 'Indiase vissers kwijnen weg in gevangenissen in Sri Lanka'.

Framing

De onderzoekers realiseerden zich dat om een oplossing levensvatbaar te laten zijn, het conflict moest worden omgevormd van een transnationaal geschil tussen Indiase vissers en de Sri Lankaanse marine tot wat het in wezen was: een conflict tussen grootschalige en kleinschalige vissers, met ernstige gevolgen en repercussies voor het levensonderhoud van tienduizenden gezinnen. Ze redeneerden wetenschappelijk bewijs het debat beter te beïnvloeden zou zijn. Doel was om de profilering van de noordelijke Sri Lankaanse vissers te vergroten, niet alleen onder politici en ambtenaren, maar ook onder het publiek. Het team begon daarom met sociaalwetenschappelijk onderzoek om de samenstelling en visserijpraktijken van elk van de twee visserspopulaties - en de krachtdynamiek daartussen - te begrijpen. Deze aanpak bleek effectief te zijn.

Geholpen door Indiase correspondenten in Sri Lanka, die schreven over het geschil vanuit Sri Lankaans perspectief, begonnen zowel de Indiase als de Sri Lankaanse pers opiniestukken te publiceren die waren gebaseerd op goed onderbouwde onderzoeksresultaten. Zelfs beleidsmakers begonnen met het citeren van deze artikelen en bracht zo een verschuiving van het publieke discours teweeg. Het belangrijkste is dat in Tamil Nadu een tegenverhaal ontstond, dat impliciet erkende dat de Indiase trawlers niet alleen slachtoffers waren in dit conflict, maar tegelijkertijd ook daders .

Dialoog

Het projectteam spande zich intussen in om een verenigde vissersorganisatie op te zetten voor gemarginaliseerde Tamil-vissers in het noorden van Sri Lanka. Het doel was om hen in staat te stellen met één stem te spreken. Tegelijkertijd startte het project ook face-to-face dialogen tussen vissers van beide kanten van de Palk Bay. Onderzoeker Joeri Scholtens van het Reincorpfish-project herinnert zich dat veel mensen dit destijds beschouwden als een 'hopeloos naïeve benadering': hoe kan een gesprek tussen twee groepen vissers bijdragen aan de oplossing van een complexe politieke controverse terwijl staatssoevereiniteit op het spel staat? Een reconstructie van de gebeurtenissen laat echter zien dat de dialogen zeker hebben gediend als een aanjager van verandering.

Tijdens een van de bijeenkomsten in Tamil Nadu braken de Sri Lankaanse Tamil-vissers openlijk in op het verhaal van de Tamil-broederschap, die tot dan toe de overhand had gehad. 'Als je jezelf echt onze broers noemt', vroegen ze de Indiase trawlervissers, 'waarom dood je ons door onze bestaansmiddelen met je vloot te vernietigen?' Deze discussies waren nuttig in de zin dat ze de hypocrisie van de Tamil Nadu openbaarden en ze de politieke ruimte openden voor een andere beleving van de gebeurtenissen. Hoewel het jarenlang een politieke zelfmoord was geweest voor politici om iets negatiefs te zeggen over de trawlvisserijsector, werd die positie steeds onhoudbaarder. Op een conferentie in Chennai in augustus 2015, waar Indiase beleidsmakers, wetenschappers en vissers samenkwamen, zeiden de Indiase trawlervissers toe om hun vloot in de Sri Lankaanse wateren geleidelijk af te bouwen.

Deze belofte viel samen met de afsluiting van het door NWO-WOTRO-gefinancierde project. Begin 2016 bleken er echter nog steeds veel trawlers in de Sri Lankaanse wateren. Telkens wanneer een Sri Lankansa visserset vanwerd beschadigd door een trawler, verloor een gezin bijna een jaar lang hun inkomen. Ondanks de beloften en veranderingen in het discours, bleef de toekomst voor de kleinschalige vissers er niet best uitzien.

De ommekeer

De impact van onderzoek wordt vaak pas jaren nadat een project is afgelopen zichtbaar. Dat is niet anders in dit geval. Toen Scholtens eind 2018 Sri Lanka bezocht, kon hij met eigen ogen zien wat collega's in Sri Lanka en de lokale media al hadden gezegd: er waren veel minder Indiase trawlers in de wateren van Sri Lanka in de Palk Bay. Waardoor was deze onverwachte ommekeer teweeg gebracht?

De impact van onderzoek is vaak pas na jaren zichtbaar

Ten eerste een onvoorziene geopolitieke factor. De VS en Europa begonnen te vallen over 'illegale, niet-aangegeven en niet-gereguleerde' (IUU) visserij, een boycot van import van zeevruchten uit landen die illegaal vissen volgde. Aangezien Indiase trawlers illegaal in de wateren van Sri Lanka visten, was dit duidelijk een geval van IUU-visserij. Het zo framen was een slimme zet die de Indiase staats- en bedrijfsactoren nerveus maakte over de mogelijke gevolgen voor de internationale handel. Tegelijkertijd speelde de binnenlandse politiek een rol. Toen de Hindoe-nationalist Narendra Modi in 2014 premier van India werd, begonnen de politici van Tamil Nadu, die stonden voor de zaak van de trawlervissers, hun invloed in Delhi te verliezen. De Indiase centrale overheid werd daarmee steeds minder bereid om de Tamil Nadu-trawlervissers te verdedigen in hun grensoverschrijdende conflict met Sri Lanka.

Ondertussen had de Sri Lankaanse NGO in het WOTRO-gefinancierde project, NAFSO, trainingen opgezet en de kleinschalige vissers gemobiliseerd, ook na de afronding van het project. In samenwerking met een andere groep binnenlandse activisten hebben ze gelobbyd voor nieuwe overheidswetgeving die het gebruik van trawlers in de wateren van Sri Lanka verbiedt. In 2017 werd Sri Lanka een van de weinige Aziatische landen die een volledig verbod op trawlers uitvaardigde. De regering heeft daarnaast strengere regels ten aanzien van buitenlandse boten ingevoerd. Hoewel de implementatie van deze wetten niet van een leien dakje loopt, staat de nieuwe wetgeving de Sri Lankaanse regering in principe toe om de ecologische kaart te spelen bij het beteugelen van trawlers, waardoor het conflict ook verandert van een politieke naar een juridische kwestie.

Tegen alle verwachting in

Acht jaar na de start van het project leek het erop dat de meest gemarginaliseerde partij in een aanhoudend transnationaal visserijgeschil voorlopig het langste rietje had getrokken. Zelfs het zeer betrokken projectteam had dit resultaat niet voorzien. 'Het was erg hartverwarmend', zegt Scholtens, 'om dezelfde mensen te horen die hun slachtofferrol volledig hadden geïnternaliseerd, nu met enig vertrouwen te spreken over 'onze strijd' die heeft bijgedragen aan het veranderen van de situatie. Als echte wetenschapper blijft hij echter bescheiden over de rol die het onderzoek speelde bij het succes van de kleine vissers. Toch heeft het project onbetwist de basis gelegd: door openbare en politieke debatten te voeden met kennis en bewijs, en door de vissers te mobiliseren en ze te helpen om zich uit te spreken.

Tekst: Ellen Lammers
Foto credits: Joeri Scholtens