Over elkaars grenzen heen

Case

Over elkaars grenzen heen

Uitdagingen van transdisciplinair onderzoek

De maatschappelijke vraag naar gegrond beleid en beproefde beslissingen is toegenomen. Zo ook voor het grondwaterbeheer in deltagebieden aan de rand van de stad, zoals het deltagebied van de Indo-Ganges. Transdisciplinair onderzoek kan helpen om onderliggende feiten te verzamelen om de vele maatschappelijke uitdagingen aan te gaan. In de afgelopen vijf jaar heeft een team van onderzoekers en maatschappelijke organisaties hiertoe het impactgerichte project 'Shifting Grounds' uitgevoerd.

In 2013 werd dit project gezamenlijk opgezet met lokale belanghebbenden en de overheid. Het doel was om onderzoek, capaciteitsopbouw en ontwikkelingsactiviteiten te combineren om zo peri-urbane grondwaterproblemen in steden in Bangladesh en India aan te pakken. Aan het einde van dit transdisciplinaire project reflecteerden de onderzoekers en hun maatschappelijke partners hun ervaringen omtrent het mixen van real-world community development met wetenschappelijk onderzoek in de publicatie 'Crossing the frontiers'.

Peri-urbane uitdagingen

Peri-urbane gebieden zijn de omgevingen aan de rand van een stad, die vaak de dupe zijn van eventuele stadsuitbreiding. Ze bieden dan de broodnodige hulpbronnen, maar fungeren zelf als een afvalputje van het stedelijke afval. Het zijn gebieden in transitie die zowel kenmerken van stedelijke als landelijke omgevingen vertonen.

Peri-urbane gebieden kenmerken zich door veranderende patronen van gebruik van natuurlijke hulpbronnen, veroorzaakt door de herallocatie van land en watervoorraden. Het zijn institutioneel gezien complexe gebieden en er heerst een diversiteit aan sociale en economische belangen. Dit vormt een uitdaging voor het beheer en de toegang tot natuurlijke hulpbronnen. Lokale kennis van natuurlijke hulpbronnen is vaak noet om over naar huis te schrijven, dus er is behoefte aan capaciteitsopbouw om de belangen van de verschillende bewoners beter af te stemmen op overheidsinstellingen. Transdisciplinair onderzoek kan een goede aanpak zijn om op goede wijze met alle verschillende belangen om te gaan.

In steden als Khulna in Bangladesh en Kolkata in India heeft een snelle verstedelijking geleid tot een toenemende druk op grondwaterbronnen in peri-urbane gebieden. Een veranderend klimaat, minder oppervlaktewaterbronnen, veranderingen in landgebruik - in combinatie met ongelijke machtsstructuren, regels, normen en praktijken - vormen druk op grondwatertafels die al onder druk staan en leiden tot een ongecoördineerd overgebruik van ondergrondse waterbassins. Het gevolg is dat de meest kwetsbare groepen geen toegang hebben tot gedurende kritieke perioden, wat bijdraagt aan verdere armoede.

Transdisciplinair onderzoek en de Negotiated Approach

Het verschil tussen interdisciplinair en transdisciplinair onderzoek is deelname van   maatschappelijke belanghebbenden aan het onderzoek. Gevolg is een proces van wederzijds leren tussen wetenschappers uit verschillende disciplines en maatschappelijke actoren, allen gericht op het creëren van kennis die helpt bij het aangaan van grote maatschappelijke uitdagingen. De belangrijke uitdagingen die transdisciplinair onderzoek zelf tegenkomt, hebben doorgaans te maken met de vereiste vertegenwoordiging en participatie van de maatschappelijke actoren. Ofwel hun stralende afwezigheid.

In transdisciplinair onderzoek kan de keuze worden gemaakt voor een participatieve en gemeenschapsgerichte aanpak. De onderhandelingsmethode is een van de benaderingen die niet alleen gemeenschappen uitnodigt, maar ook lokale capaciteit opbouwt en gemeenschappen ondersteunt.

Het creëren van strategische en coördinerende platforms om de onderhandelingen tussen de verschillende maatschappelijke actoren in goede banen te leiden, bleek een kritieke succesfactor. En toegang tot kennisontwikkeling voor lokale platforms om continu te kunnen blijven leren ook. Het is dan wel van belang dat gemeenschapskennis wordt erkend, evenals robuuste en innovatieve wetenschap. Hoewel de Negotiated Approach is ontwikkeld door en gebruikt in verschillende gemeenschappen in het Zuiden, is het geen set tools of methoden die gemakkelijk kunnen worden nagebootst. Het gaat veeleer om een ​​reeks principes, vergezeld van een groot aantal potentieel nuttige instrumenten, ten behoeve van een participatief omgevingsbeleid.

Wist u dat? De Negotiated Approach is ontwikkeld door verschillende NGO's en wordt ondersteund en geleid door de Nederlandse NGO Both ENDS

Hoewel er veel gevestigde principes en werkwijzen bestaan ​​voor transdisciplinair onderzoek, is de toepassing ervan zelden gemakkelijk. De peri-urbane gebieden waar het project 'Shifting Grounds' zich op richtte, stonden bekend om en waren en in feite geselecteerd vanwege de moeilijke omstandigheden. Er werd waargenomen dat de huidige belanghebbenden het nauwelijks volhielden om de snel veranderende eisen en druk van hun verstedelijkende omgeving bij te houden. Zo resulteerde de reflectie op de transdisciplinaire onderzoekservaringen aan het einde van het project in de identificatie van verschillende compromissen en dilemma's, waarvan er hier een aantal wordt benoemd.

Trade-off tussen onderzoek en gemeenschapsontwikkeling: wie komt er eerst?

Onderzoekers en leden van de gemeenschap hebben waarschijnlijk verschillende behoeften en percepties. In het project Shifting Grounds concentreerden de onderzoekers zich op duurzaam grondwaterbeheer op de lange termijn, terwijl de lokale gemeenschap vooral te maken kreeg met acute drinkwaterproblemen die onmiddellijke oplossingen op korte termijn vereisten.

Leon Hermans, de projectleider van 'Shifting Grounds': 'We hebben deze uiteenlopende aanpakken geprobeerd om beide tegemoet te komen, door bewuste keuzes te maken en die zo duidelijk mogelijk over te brengen. Om te voldoen aan de korte termijn behoeften van de gemeenschap, moesten we extra middelen en ondersteuning mobiliseren, wat op verschillende manieren gebeurde voor Kolkata en Khulna: Bijvoorbeeld door trainingen en mapping rondom arseen in Kolkata, en het testen van boringen en verplaatste stortplaatslocaties voor Khulna. Dit stelde ons in staat om een concrete bijdrage aan de gemeenschap te leveren, hoewel natuurlijk nog steeds beperkt.'

Het tegemoetkomen aan kortetermijnbehoeften kan zelfs contraproductief zijn vanuit het perspectief van duurzaamheid op langere termijn
- Leon Hermans

Het tegemoetkomen aan kortetermijnbehoeften, en het tonen van korte-termijnresultaten, kan nodig zijn om enthousiasme en eigenaarschap voor zelfbestuur op te bouwen. Maar deze kortetermijnoplossingen kunnen zelfs contraproductief zijn vanuit een duurzaamheidsperspectief op langere termijn. Eenvoudig een afvalstortplaats verplaatsen of een andere openbare put boren, zijn hiervan duidelijke voorbeelden.

Onderzoek of betrokkenheid: wat eerst?

Een van de sentimenten bij de betrokken NGO's in Kolkata was,  dat de resultaten voor de gemeenschap beter zouden zijn geweest wanneer als eerste de onderzoeksactiviteiten waren ondernomen. Een dieper en meer gegrond begrip van sociale relaties en lokale allianties en netwerken had kunnen bijdragen aan een betereondersteuning van het onderhandelingsproces.

Tegelijkertijd gaven onderzoekers aan dat de relaties, die waren opgebouwd in de vroege stadia van het proces van onderhandelde benadering, van nut waren toen ze hun interviews, groepsdiscussies en surveys uitvoerden. Bovendien zouden belangrijke beperkingen of complicaties zijn gebleven, ongeacht met welke activiteit als eerste was gestart,. Lokale politiek blijft belangrijk, zowel in Kolkata als Khulna. Het was sowieso moeilijk geweest om die in kaart te brengen, zelfs als er vanaf het begin meer sociaal-economische achtergrondinformatie beschikbaar zou zijn geweest.

Als eerste aan de slag met de harde noten of de makkelijke vragen?

De Negotiated Approach heeft verscheidene doelen: eerlijk, duurzaam, inclusief, pro-armen, empowerment van gemeenschappen en zelfbestuur, en een zichzelf onderhoudend proces. De doelstellingen van het onderzoeksproject kwamen hier grofweg mee overeen. Die doelstellingen zijn echter niet noodzakelijkerwijs vereenigbaar of complementair. Afwegingen en keuzes zijn dus onvermijdelijk, en zeker binnen het tijdsbestek van een proces van vijf jaar. Zo kan het garanderen van ondersteuning voor een pro-arm en eerlijk proces in strijd zijn met inclusiviteit. Gegeven de beperkte middelen heeft heeft de lokale NGO Jagrata Juba Shangha (JJS) in Khulna de bewuste keuze gemaakt om zich te richten op de arme leden van de gemeenschap, en dus heeft het minder tijd en moeite gestoken om ook de machtige elites.

Wie wel en wie niet?

Misschien was de grootste uitdaging wel het omgaan met lokale machtsstructuren en de diversiteit van belangen en groepen die peri-urbane gebieden kenmerken. In beide dorpen werden sommige groepen uitgesloten vanwege beperkte middelen en beperkte tijd. Dit maakte keuzes noodzakelijk, zowel voor aandachtspunten als voor bepaalde groepen binnen de gemeenschap. Soms door 'zelfselectie', soms omdat middelen simpelweg niet toelaten om een ​​slecht gestructureerde groep aan te trekken, zoals de recente migranten in Khulna.

De machtiger groepen zijn mogelijk minder geneigd om deel te nemen aan een proces dat hun status-quo kan aantasten. De minst georganiseerde groepen daarentegen zijn het minst in staat om deel te nemen aan het proces, zelfs als ze het meest in nood zijn. Dit roept vragen op over hoe representatief de processen van de Negotiated Approach zijn, en hoe meer relevante groepen kunnen worden bereikt en gemobiliseerd. Het roept ook opnieuw de aandacht op biases die in onderzoeksactiviteiten kunnen sluipen en die niet altijd worden verantwoord in de rapporten en datasets. Biases in gegevensmonsters zullen waarschijnlijk wel voorkomen, maar worden niet gemakkelijk vermeld. En in sommige gevallen slagen onderzoekers er misschien zelfs niet in om te realiseren dat er biases in hun monsters zitten.

Conflict of harmonie als uitgangspunt?

Vooral in Kolkata, maar ook in Khulna, werd het vrij snel duidelijk dat enkele van de meest ernstige en diepgaande conflicten te moeilijk waren om aan te pakken. Drinkwaterproblemen kwamen naar voren als problemen met een wat lagere mate van conflict, waardoor dit een goede keuze bleek om de onderhandelingsmethode te starten. Tegelijkertijd liet dit de kwesties, die gepaard gingen met meer intense conflicten binnen de gemeenschappen, onaangeroerd. Voor een echte duurzame ontwikkeling op de lange termijn en zelfbestuur moeten deze grotere conflicten echter wel worden aangepakt. Als je dit doet bij het begin van een relatief beperkte interventie, riskeert je echter meer verstoring dan een bijdrage aan een oplossing.

De moeite waard

De belangrijkste les was om op de hoogte te zijn van deze verschillende compromissen, dilemma's en tegenstrijdige doelstellingen, om te erkennen dat het onmogelijk is om al deze doelstellingen tegelijk samen te realiseren. Het is van belang om bewust een balans te vinden tussen de verschillende succesfactoren. Dit betekent niet dat 'alles mogelijk is', maar dat het veiligstellen van minimumnormen over verschillende doelen wellicht meer kan helpen dan maximaal succes te behalen.

Ondanks alle leermomenten en lessen kijken alle onderzoekers en ontwikkelingsmedewerkers over het algemeen positief terug op hun ervaringen. Als ze opnieuw de kans zouden krijgen, zou iedereen besluiten opnieuw mee te doen. En we vermoeden dat hetzelfde sentiment bestaat binnen de gemeenschappen waarmee in Khulna en Kolkata is gewerkt. Aan het eind van de dag was het hard werken met veel beperkingen en geleerde lessen, maar het was allemaal de moeite waard.

Lees verder (in het Engels)


Auteurs: het Shifting Grounds projectteam

  • Sharlene Gomes, Leon Hermans, Wil Thissen - Delft University of Technology, Delft, the Netherlands
  • Vishal Narain - Management Development Institute, Gurgaon, India
  • Poulomi Banerjee SaciWATERs, Hyderabad, India
  • Rezaul Hasan, Mashfiqus Salehin, Shah Alam Khan - Bangladesh University of Engineering and Technology, Dhaka, Bangladesh
  • ATM Zakir Hossain, Kazi Faisal Islam, Sheikh Nazmul Huda - Jagrata Juba Shangha (JJS), Khulna, Bangladesh
  • Partha Sarathi Banerjee, Binoy Majumder, Soma Majumder - The Researcher, Kolkata, India
  • Remi Kempers - Both ENDS, Amsterdam, the Netherlands

The publication has been prepared as part of the project “Shifting Grounds: Institutional transformation, enhancing knowledge and capacity to manage groundwater security in peri-urban Ganges delta systems” All pictures used come from this publication.