Burgers putten kracht uit slim netwerk in Tanzania

Case

Burgers putten kracht uit slim netwerk in Tanzania

Betere dienstverlening met publiek zichtbare klachten

'Sema' betekent 'vertel' in het Kiswahili. Onder die naam brengen Yola Georgiadou, Juma Hemed Lungo en hun teams in Tanzania en Nederland een ‘human sensor web’ in stelling; een koppeling van sociale media, mobiele netwerken en geo-applicaties waardoor burgers de mogelijkheid krijgen om te vertellen welke publieke voorzieningen niet werken. SEMA is een afkorting van Sensors, Empowerment, and Accountability. Het onderzoek maakt deel uit van de WOTRO Integrated Programmes.

Daar sta je voor de derde dag op rij met je jerrycans bij de dorpspomp, maar geen druppel water. Of alleen vervuild water. Of vuil en veel te duur water. Vroeger klaagde je bij de dorpsoudste en moest je maar afwachten of de leveranciers ooit via de traditionele weg van ambtelijke bureaucratie ter verantwoording geroepen zouden worden. Dat moet beter, oordeelde de Wereldbank in 2004. In een rapport bepleitte de bank een 'korte route' waarin burgers direct maatschappelijke verantwoording zouden moeten kunnen eisen van leveranciers. Nu 79 procent van de bevolking in ontwikkelingslanden over een mobiele telefoon beschikt, ligt deze 'korte route' ook technisch binnen handbereik.

Zichtbare klachten

Een Human Sensor Web is een communicatienetwerk van (geo-) webapplicaties waaronder Google Maps, traditionele en nieuwe media, en burgers met hun mobiele telefoons, de 'human sensors'. De applicaties ontsluiten locaties van  publieke voorzieningen zoals water en gezondheidszorg. Als het voorzieningenniveau onder de maat is, kunnen burgers hun klacht doorgeven via hun mobiele telefoon. De beller doorloopt een digitaal menu, waarna de applicatie de klacht als een icoontje op de kaart toont, op de plek van de publieke voorziening. Het is nu voor iedereen zichtbaar als een leverancier in gebreke blijft. Het icoontje blijft staan totdat het probleem is opgelost.

Projectleider van het Human Sensor Web is Yola Georgiadou, hoogleraar bestuurlijke geo-informatica aan de Faculteit Geo-Informatica en Aardobservatie (ITC) van de Universiteit Twente. 

Webapplicatie Human Sensor Web

Hoeveel macht heeft de burger om een bedrijf zijn sociale verantwoordelijkheid te laten nemen?

Georgiadou: 'Dat is exact het doel van het SEMA-project; erachter komen of het human sensor web, water- en zorgleveranciers verantwoording kan laten afleggen. En vervolgens; welke factoren versterken de effectiviteit?'
'We hebben sterke aanwijzingen dat het zichtbaar maken van falen, bedrijven kan dwingen hun sociale verantwoordelijkheid te nemen. Een vergelijkbaar project, Twaweza is een goed voorbeeld. Een Tanzaniaanse NGO peilt wekelijks de waardering van publieke diensten bij panels van burgers via hun mobiele telefoon. De resultaten publiceren ze in begrijpelijke taal in de gewone media, zoals kranten en radiostations. Falend beleid wordt zo direct zichtbaar. Als gevolg van deze aanpak worden waterpompen vaker gerepareerd en exorbitante waterprijzen zijn genormaliseerd.'

Betrekken jullie ook de media in jullie strategie?

'Uiteraard. Er liggen veel kansen voor kruisbestuiving tussen traditionele en nieuwe media. Kranten pikken vaak discussies op van social media en versterken het proces door over de problemen te berichten.'
'Wat ons interesseert, is of dit voor alle soorten bedrijven op dezelfde manier geldt. Reageren commerciële bedrijven en staatsbedrijven anders op de tactiek van het aan de kaak stellen? En maakt het iets uit of ze wel of geen monopoliepositie hebben? Onze hypothese is dat hoe ‘platter’ een bedrijf, hoe meer het geneigd is om feedback van burgers te integreren in in- en externe verantwoordingsprocessen.'

Waar lopen jullie tegenaan bij het uitrollen van het human sensor web?

SEMA bord geplaatst bij waterpunt

'In een pilot op Zanzibar ontdekten we dat de eigenaren van de mobiele telefoon meestal mannen zijn terwijl degenen die het water bij de openbare waterpunten halen vrouwen zijn. Ook bleek de vraag-antwoordmodule van de applicatie niet te matchen met de breedsprakigheid van de Afrikanen. In plaats van een keuze te maken tussen één van de antwoorden 'nee' of 'vies' schrijven ze lange verhalen in de trant van "Gegroet, hoe gaat het vandaag met u? In het gebied, Mwembe Shauri, is geen water sinds vanmorgen 7 uur, we weten niet wat het probleem is.” Bovendien bleek het niet vanzelfsprekend om buiten de eigen leider om contact op te nemen met publieke instellingen. Tot slot bestond er groot wantrouwen tegen de autoriteiten op grond van eerdere ervaringen.'

'Het oplossen van deze problemen was een belangrijke drijfveer bij het formuleren van de onderzoeksvragen voor SEMA. Onderzoekers van de Universiteit Twente en de Universiteit van Dar es Salaam gaan zich hier samen met onze promotiestudenten de komende jaren op richten. Ook buigen ze zich over de hoofdvraag of burgers met een Human Sensor Web in staat zijn verantwoording af te dwingen van publieke dienstverleners.'

'We willen ook los komen van onze eigen aannames en verwachtingen. Bedrijven en overheden in ontwikkelingslanden leggen verantwoording af aan de eigen overheid en aan internationale ontwikkelingsbanken. Dat is complexer dan bij ons. Onderzoek hiernaar staat nog in de kinderschoenen dus we moeten veel zelf uitvinden.'

Met wie werken jullie samen in Tanzania? Hoe zijn jullie in contact gekomen met de ‘human sensors’?

'Ter voorbereiding op het projectvoorstel hebben we een aantal NGO's, commerciële bedrijven en overheden geraadpleegd in Tanzania. Via hen zijn we in contact gekomen met respondenten. Daarnaast zijn de Universiteit Twente en de Universiteit van Dar es Salaam zeer strategisch gepositioneerd in kennisnetwerken in Afrika op het gebied van water, gezondheidszorg, politicologie, ICT en ruimtelijke wetenschappen.'

Kan een platform als dit eenvoudig uitgerold worden naar andere regio’s? Of is voor elk land, met eigen aanbieders en problematiek, een uitgebreid verkennend traject nodig?

'Natuurlijk is de context heel belangrijk. Daarvan willen we ook de parameters begrijpen; welke aspecten in de communicatie zijn cruciaal en waarom; tussen mens en applicatie, tussen web en leverancier. Of en waar het Human Sensor Web effectief is, hangt af van de schaalbaarheid van de verschillende onderdelen; de problemen die spelen bij waterkwaliteit en gezondheidszorg, de deelname van respondenten, de medewerking van media en open source geografische webservices. We integreren daarom alle disciplines, van software engineering, geo-visualisering, sociologie en politicologie, tot bestuurskunde en het Geoweb.'

'Eén aspect dat de uitrolbaarheid bepaalt is bijvoorbeeld het gebruik van open source software. Omdat de nadruk ligt op participatie, gelijkheid, overleg en consensus, is alle software van het prototype human sensor web open source.  Het idee is lokale gemeenschappen bij de ontwikkeling en implementatie te betrekken en het gedrag van gebruikers, burgers én overheid, te bestuderen en met deze lessen de volgende versie beter te maken.'

'Voor de kick-off van het project hebben we een wedstrijd georganiseerd voor talentvolle en maatschappelijk geëngageerde programmeurs en jonge ICT ondernemers. Een groep jonge Tanzaniaanse programmeurs in Dar es Salaam kreeg de opdracht een tastbare bijdrage te bouwen voor het SEMA-project. Hiermee hebben we interessante contacten gelegd en het lokale netwerken versterkt. Wat ons betreft organiseert SEMA de komende vier jaar nog meer van dit soort events.'

Met welk resultaat bent u over vier jaar tevreden?

'Ons doel is dat het project leidt tot win-win partnerships met enerzijds organisaties in de gezondheidszorg en watersector en anderzijds gemeenschappen van burgers en hackers. Uiteindelijk hopen we natuurlijk dat onze onderzoeksresultaten invloed hebben op donoren, NGO's en VN-organisaties en op het beleid van de water- en gezondheidssector in Tanzania.'

Het Human Sensor Web online