Begrijpelijke informatie voor groenwerkers

Case

Begrijpelijke informatie voor groenwerkers

De rol van pictogrammen en een motiverend personage

In hoeverre dragen pictogrammen en een motiverend personage bij aan de waardering, onthoudbaarheid en overtuigingskracht van een folder over teken en Lyme voor laaggeletterde groenwerkers?

Groenwerkers, mensen die buiten in parken en plantsoenen werken, lopen een relatief hoog risico om door een teek gebeten te worden en de ziekte van Lyme op te lopen. Het is dan ook belangrijk dat deze groenwerkers goed geïnformeerd worden hoe ze een tekenbeet kunnen voorkomen en wat ze moeten doen wanneer ze toch gebeten zijn. De voorlichting aan groenwerkers vraagt extra aandacht, aangezien er binnen deze groep veel laaggeletterden zijn die moeite hebben met het lezen en begrijpen van informatie. Aan de Universiteit Twente is binnen het programma Begrijpelijke taal onderzocht waar een folder over teken en Lyme voor laaggeletterden aan moet voldoen. Bij dit onderzoek werd samengewerkt* met het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en Stigas, de Preventiedienst voor de agrarische en groene sectoren.

Een duidelijke en motiverende folder

De onderzoekers hebben een folder ontworpen die speciaal voor de laaggeletterde doelgroep begrijpelijk is gemaakt door bijvoorbeeld eenvoudige woorden te gebruiken, duidelijke kopjes, korte zinnen en een ruime en overzichtelijke lay-out. Naast deze maatregelen om de begrijpelijkheid te bevorderen, zijn twee extra aanpassingen onderzocht: het toevoegen van pictogrammen en het toevoegen van een fictieve persoon die tot de doelgroep behoort. Dit personage maakt duidelijk dat de informatie in de folder belangrijk is voor de doelgroep en dat de te nemen maatregelen makkelijk zijn.

Uit eerder wetenschappelijk onderzoek kan worden afgeleid dat beide toevoegingen gunstig kunnen zijn voor de waardering, de onthoudbaarheid en de overtuigingskracht van de informatie. Een vooronderzoek onder de doelgroep liet zien dat de pictogrammen in de tekenfolder duidelijk te begrijpen waren en dat de motiverende persoon gewaardeerd en geaccepteerd werd.

Folder met foto van groenmedewerker en pictogrammenFolder met foto van groenmedewerker en pictogrammen

Test onder groenwerkers

De vier varianten van de folder zijn getest in individuele sessies met 110 laaggeletterde groenwerkers, allen werkzaam bij een SW-bedrijf (Sociale Werkvoorziening). Deelnemers beantwoordden eerst wat algemene vragen, daarna lazen ze zelfstandig één van de varianten van de folder en vervolgens beantwoordden ze mondeling vragen over waardering, de onthouden informatie en over de intentie om maatregelen uit te folder op te volgen. Op basis van de antwoorden werd geanalyseerd in hoeverre het toevoegen van pictogrammen en een motiverende persoon leidden tot een betere waardering, onthoudbaarheid en overtuigingskracht van de informatie voor laaggeletterden.

Folder met foto van groenmedewerker, zonder pictogrammenFolder met foto van groenmedewerker, zonder pictogrammen

Hoge waardering

Alle varianten van de folder werden zeer goed gewaardeerd. Groenwerkers vonden de informatie gemakkelijk te lezen en goed te begrijpen. Verder was er een goede intentie om het geadviseerde gedrag op te volgen.

Het onderzoek laat geen toegevoegde waarde zien van een motiverend personage en pictogrammen.

Anders dan verwacht, bleken de pictogrammen en het motiverende personage geen positieve effecten te hebben. De groenwerkers onthielden de varianten zonder motiverend personage zelfs beter dan mét een personage. Het maakte daarbij niet uit of er wel of geen pictogrammen aanwezig zijn.

Een personage dat meer doet dan motiveren

Waarom onthouden groenwerkers de informatie beter in de versie zonder personage? Mogelijk leidt de extra informatie in de folder tot een hogere cognitieve belasting, wat minder gunstig is voor de laaggeletterde doelgroep. De onderzoekers hebben er bewust voor gekozen om in dit onderzoek het personage vooral een motiverende functie te geven. In vervolgonderzoek zou gekeken kunnen worden of een personage ook een meer inhoudelijke rol kan hebben. Hij kan dan informatie verstrekken die niet meer op een andere manier in de folder terug hoeft te komen en daardoor ook geen extra cognitieve belasting veroorzaakt, zoals bijvoorbeeld ‘Ik draag altijd een lange broek en doe sokken over mijn broek heen om me goed tegen teken te beschermen’. De doelgroep zou het personage dan wel deskundig genoeg moeten vinden om de informatie te accepteren. De onderzoekers verwachten dat in die situatie beter een expert opgevoerd kan worden, aangezien de laaggeletterde doelgroep vrij veel belang lijkt te hechten aan wat deskundigen of hoger geplaatsten zeggen.

 

Folder zonder foto, mét pictogrammenFolder zonder foto, mét pictogrammen

Pictogrammen zonder tekst

Hoe kan verklaard worden dat de pictogrammen geen enkel effect hadden? De pictogrammen zijn vooraf getest en waren voor de doelgroep duidelijk te begrijpen. Wellicht was de tekst al zo eenvoudig dat de pictogrammen die toegevoegd werden aan die tekst geen extra waarde meer konden hebben. Een idee voor vervolgonderzoek zou kunnen zijn om pictogrammen aan te bieden zonder tekst of met minder tekst erbij en te onderzoeken of laaggeletterden een goed pictogram sneller of beter kunnen verwerken dan eenvoudige tekst.

 

Folder zonder foto, zonder pictogrammenFolder zonder foto, zonder pictogrammen

Meer onderzoek naar toegankelijke informatie voor laaggeletterden

Dit onderzoek heeft laten zien dat het goed werkt om informatie speciaal voor laaggeletterden te schrijven en te ontwerpen. De toegevoegde waarde van pictogrammen en motiverende personages is echter niet gebleken. Vervolgonderzoek kan meer inzicht geven in de omstandigheden waarin pictogrammen en personages de begrijpelijkheid en overtuigingskracht zouden kunnen verhogen.

* Joyce Karreman, Nienke van Norel (beiden Universiteit Twente), Desirée Beaujean en Ellen Uiters (beiden RIVM).