Aquaponics

Case

Aquaponics

Succesvolle bedrijvigheid gecombineerd met voedselzekerheid

Aquaponics is een innovatieve voedselproductiemethode waarbij vis- en groenteteelt worden geïntegreerd. Het voedingrijke water uit vistanks wordt gebruikt om groenten te verbouwen.Doordat de wortels van de onder water staan, reinigen ze dit direct. Het circulaire systeem gebruikt minder water in vergelijking tot regen- en geïrrigeerde landbouw en heeft als bijkomend voordeel dat het niet afhankelijk is van de vruchtbaarheid van de grond.

Foto: https://knowledge4food.net/aquaponics-combining-profitbale-business-models-and-increasing-food-security

Aquaponics is zeer geschikt voor Ethiopië, waar land en water schaars is. Bouke Kappers van TGS Business & Development Initiatives, de private partner in het project: 'Tijdens het droge seizoen zijn groenten niet beschikbaar of komen van ver. Met aquaponics kun je het hele jaar door groente produceren. Bovendien is de introductie van vis een geweldige aanvulling op het voedselaanbod.' Aquaponics is echter (nog) geen gangbare manier van boeren, vanwege de hoge complexiteit en hogere kosten.'

Lessons learned

Het onderzoeksproject ‘Sustainable integrated fish-vegetable production in Ethiopia’ is afgerond in 2018. Het doel van het project was om de voedselzekerheid van rurale huishoudens in Ethiopië te verbeteren door hen te voorzien van een betaalbaar en winstgevend aquaponics-systeem. Voor hen kan dat een manier zijn om voedingsrijk voedsel te produceren en een duurzaam verdienmodel te ontwikkelen. Het onderzoeksprojectrichtte zich op twee verschillende locaties met verschillende doelgroepen: in Shewa Robit was het project gericht op vrouwelijke ondernemers en in Hawassa op arme, ondernemende families.

Een hoog kennisniveau in Shewa Robit

Wat het programma in Shewa Robit waarschijnlijk het meest succesvol heeft gemaakt, is de manier waarop de ondernemers zijn geselecteerd. De vrouwelijke ondernemers zijn uitgekozen door de lokale universiteit en de lokale overheid. 'De gemeenschap kon beslissen wie ze wilden helpen en steunden de vrouwen.' Bovendien was de lokale kennis van groenteboeren vrij hoog. 'Als die kennis er niet is, moet je helemaal opnieuw beginnen. Maar vaak is er al veel kennis. Aquaponics is nieuw, maar groenteteelt niet.' In Shewa Robit waren zowel vis als groenten erg duur. 'Het is belangrijk om te kijken naar de economische situatie, maar ook naar de beschikbaarheid van land en water, om te voorspellen of aquaponics een goed alternatief kan zijn voor het verbouwen van groenten.'

Een aantal vrouwelijke ondernemers was echt gemotiveerd om er een succes van te maken

De grootste uitdaging, die enigszins was onderschat aan het begin van het onderzoeksproject, was de afwezigheid van een waardeketen. 'Er was geen visvoer beschikbaar en ook voedingsstoffen waren moeilijk te vinden. Dus moest er een hele waardeketen worden ontwikkeld. '

Hydroponics bleek aantrekkelijker in Hawassa

Foto: https://knowledge4food.net/aquaponics-combining-profitbale-business-models-and-increasing-food-security

In Hawassa, dat dichtbij een meer is gelegen, was vis overvloedig verkrijgbaar en tamelijk goedkoop. 'We zijn meteen begonnen met aquaponics, terwijl het achteraf gezien veel verstandiger was geweest om voor een eenvoudigere optie te kiezen. De vis zorgde niet voor winst en bleek vooral veel gedoe. Dat is ook de reden waarom sommige boeren in Hawassa zijn overgestapt op hydrocultuur.'

Multi-stakeholder co-creatie

Het onderzoeksproject was een samenwerking tussen de Addis Ababa UniversityWageningen University, de NGO Great Commission Ministry en TGS Business & Development als private partner. Volgens Kappers was het zowel interessant als een uitdaging om gezamenlijk aan het onderzoeksproject te werken. Bij het starten van een multi-actor onderzoeksaanpak, beveelt hij aan om regelmatig de verwachtingen van alle partners te verduidelijken om ervoor te zorgen dat je weet waar iedereen staat en wat hun rollen is, maar ook om ervoor te zorgen dat je steeds op dezelfde manier blijft denken.

Foto: https://knowledge4food.net/aquaponics-combining-profitbale-business-models-and-increasing-food-security

Het proces van co-creatie met meerdere belanghebbenden was ook een eyeopener voor de private partner. Een aquaponics-systeem kostte aanvankelijk 600 tot 700 euro, wat onbetaalbaar bleek voor een gemiddeld Ethiopisch huishouden. Het was een uitdaging om ervoor te zorgen dat het systeem bereikbaar zou zijn voor de onderkant van de samenleving. Tegenwoordig probeert TGS grootschalige en kleinschalige zakelijke kansen te combineren om sociale impact te garanderen.

Een ander voordeel van de multi-stakeholder setting was dat je in het werken met lokale partners de cultuur van het werkveld begrijpt. Wanneer je met vrouwelijke ondernemers in een door mannen gedomineerde omgeving werkt, moet je hen ondersteunen om geaccepteerd te worden op de markt. 'Dat is iets waar ik niet eerder aan had gedacht; hoe je deze genderrollen kunt ontwikkelen. Als je gaat samenwerken met vrouwelijke ondernemers, betekent dit niet dat je zomaar gendergerelateerde kwesties hebt opgelost. '

Research uptake

De vrouwelijke ondernemers werken nog steeds actief met hun aquaponics-systemen en zijn zelfs van plan hun productie te kunnen verhogen. In de rest van Ethiopië gebeurt er niet veel op het gebied van aquaponics. 'De voortgang is traag, maar het feit dat er al een waardeketen is, is natuurlijk handig. Nu kan iedereen die geld heeft en een visvijver wil beginnen, ook visvoer kopen.'De aquacultuursector begint te groeien.'

'Wetenschap moet van invloed zijn op de praktijk. Als we daar niet aan werken, hebben we de verkeerde richting gekozen als wetenschappers. We hebben geprobeerd onze kennis beschikbaar te maken voor Ethiopische ondernemers door een website over aquaponics te bouwen, zowel in het Engels als in het Amhaars (de lokale taal) '. Op de website zijn video's te vinden, die uitleggen wat aquaponics is, informatie over het starten van een aquaponics-systeem en handleidingen over het beheren van een aquaponics-bedrijf. De site is nog steeds actief en wordt bezocht door geïnteresseerde ondernemers. 'Ik krijg nog steeds af en toe adviesaanvragen.'

Uitbreiden samen met lokale partners

Foto: https://knowledge4food.net/aquaponics-combining-profitbale-business-models-and-increasing-food-security

Na het onderzoeksproject breidde TGS zijn activiteiten uit en is nu actief in hydrocultuur, aquaponics en druppelirrigatie in meer dan tien landen. In al deze landen werken ze samen met lokale zakenpartners, bijvoorbeeld in vluchtelingenkampen in Palestina. 'Een interessant inzicht van het onderzoek was dat de op-een-na goedkoopste optie het beste presteerde.' Er wordt gestart met de verkoop van het systeem aan gezinnen in vluchtelingenkampen, zodat mensen op een paar vierkante meter hun eigen groenten kunnen verbouwen. 'Een systeem van 4 m2 kan 80 - 100 kroppen sla per maand produceren. De initiële investeringen kunnen zo in de eerste paar maanden worden terugverdiend.'

Het aquaponics onderzoeksproject

Het Food & Business Research - Fast Track Global Challenges Program (GCP) onderzoeksproject‘Sustainable integrated fish-vegetable production in Ethiopia’  is afgerond in 2018. Het project had als doel de voedselzekerheid van landelijke huishoudens in Ethiopië te verbeteren door huishoudens een betaalbare en winstgevende woning te bieden aquaponics-systeem om nutriënt-rijk voedsel te genereren en door duurzame bedrijfsmodellen te ontwikkelen om inkomsten te genereren. Het was het eerste GCP-project dat werd afgerond en heeft opmerkelijke resultaten geboekt op het gebied van voedsel- en voedingszekerheid.

Dit artikel is in langere vorm gepubliceerd op de website van het Food & Business Knowledge Platform.

Foto: Flickr - U.S. Department of Agriculture