Toepassing van psychologische kennis kan NWO beter maken

sgw-banner.jpg

Hoe moet het? Hoe kan het beter? Dat helpen vaststellen is de kerntaak van de zes adviestafels die NWO-SGW nu ruim een jaar geleden instelde.

Een expert op het gebied van beslissingen: interessant voor een instituut dat beslissingen over schaars onderzoeksgeld als core business heeft. Lotte van Dillen is voorzitter van de NWO-adviestafel Gedrag en Onderwijs. Samen met medevoorzitter Loes Keijsers vertelt ze over chaos ondanks goede bedoelingen, luxeproblemen én oplossingen. Het laatste van zes duo-interviews met alle voorzitters van de adviestafels van NWO-SGW.

Hoe moet het? Hoe kan het beter? Dat helpen vaststellen is een van de kerntaken van de zes adviestafels die NWO-SGW nu ruim een jaar geleden instelde. Zo'n taak is de duovoorzitters van de tafel Gedrag en Onderwijs op het lijf geschreven, want die sluit naadloos aan op hun onderzoek.

Eenmaal overweldigd kun je niet goed kiezen

Zo onderzoekt Lotte van Dillen aan de Universiteit Leiden de invloed van emoties op beslissingen en de rol van aandacht hierin. Financieel beslisgedrag is onderdeel van haar werk. 'Hoe maken mensen met schulden en een hele rits aan andere problemen hun keuzes? Problemen beperken je mentale capaciteit, dat maakt verstandig oordelen en kiezen moeilijker.'

Verstandig kiezen eenvoudiger maken, zou veel mensen helpen. Ook commissieleden die voor NWO moeten kiezen welke onderzoeksvoorstellen geld krijgen. Van Dillen: 'Ze worden overweldigd door werkdruk en steeds meer criteria en richtlijnen waarop ze moeten letten bij het beoordelen. Wat gebeurt er dan? Je valt terug op een simpele keuze op gevoel, je neemt een olifantenpaadje. En dat terwijl we met al die criteria en richtlijnen tóch niet alles kunnen dichttimmeren. Ik wilde deelnemen aan deze tafel omdat we veel psychologische theorie niet toepassen op onszelf. Dat kan beter.'

Drijfveer: de maatschappij mooier maken

Hoe iets moet en hoe iets beter kan, is ook een rode draad in het werk van Loes Keijsers, hoogleraar pedagogiek aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Voor haar lopende Vidi-onderzoek onderzocht ze de vraag hoe je eigenlijk pubers moet opvoeden. 'Wij dachten dat steun geven − bijvoorbeeld door samen iets leuks te doen, een goed gesprek te voeren of te helpen met huiswerk − een universeel en belangrijk ingrediënt zou zijn. Maar wat bleek? Bij een op de drie gezinnen werkte het juist averechts. Deze kinderen voelden zich juist slechter op dagen dat hun ouders hen meer steunden.

Loes Keijsers

Ik heb geleerd dat geen enkel goed wetenschappelijk programma zonder fundamentele basis kan.

Loes Keijsers

Hoe het dan moet, dat opvoeden, verschilt blijkbaar per gezin. Sindsdien werkt Keijsers aan bijvoorbeeld e-health-applicaties om de veerkracht van met name kwetsbare jongeren te bevorderen. Ze is betrokken bij de Grow-it-App die jongeren met onder meer een serious game steun biedt de corona-lockdowns. 'Vanuit theoretische kennis werk ik aan producten en platformen die veilig en kosteneffectief zijn. De middelen in de wetenschap zijn beperkt, de maatschappij kan het geld maar één keer uitgeven. Aan onze adviestafel zie je veel wetenschappers die met die middelen een mooiere maatschappij willen helpen maken, met minder depressie, kansenongelijkheid en gezondere leefstijl.'

Fundamenteel onderzoek loopt over in toepassingen

De kwestie over fundamenteel versus toegepast onderzoek speelt bij deze tafel minder dan bij de andere. Keijsers: 'Ik heb geleerd dat geen enkel goed wetenschappelijk programma zonder fundamentele basis kan. En fundamentele wetenschappers zijn gebaat bij mensen die hun theorie kunnen vertalen naar maatschappelijk nut. In ons vak zijn fundamenteel en maatschappelijk relevant onderzoek niet zo sterk gescheiden, want je moet je theorie toch onderzoeken met echte mensen, gevoelens, gedachten en echt gedrag.'

Lotte van Dillen

Wij stellen voor om eerst anonieme onderzoeksvoorstellen te bekijken, daarna pas het cv

Lotte van Dillen

Neem een onderzoek van Van Dillen, naar smaakverwerking terwijl je wordt afgeleid door een mentale taak. 'Dat is een fundamentele vraag, maar het antwoord is meteen relevant voor de samenleving. Wij hebben bij driekwart van onze eetmomenten afleiding van tv of andere media, daardoor proeven we minder wat we eten en voelen we minder voldoening. Dat leidt tot overconsumptie.'

Luxeprobleem: te veel talent

Deze tafel breekt zich het hoofd over de grote problemen die onze maatschappij heeft en de talenten die er zijn om ze te helpen oplossen. Keijsers: 'Wij discussiëren over hoe je de beperkte middelen het beste kunt verdelen. Moeten ze naar de belangrijkste vragen, of naar de beste mensen?' Van Dillen: 'De commissie Rinnooy Kan die NWO recent evalueerde, adviseert om subsidiemogelijkheden open te gooien voor meer mensen, ongeacht senioriteit. Wij stellen voor om eerst anonieme onderzoeksvoorstellen te bekijken, daarna pas het cv. Dat is eerlijker en transparanter dan het olifantenpaadje via iemands cv.'

Keijsers: 'Voor veel problemen bestaat geen simpele, lineaire oplossing. Mij helpt het dat ik de complexiteit achter het systeem nu beter begrijp. Met goede bedoelingen is met ingewikkelde richtlijnen soms chaos veroorzaakt. Zoals de in deze interviewserie eerder genoemde inbeddingsgarantie die jonge wetenschappers vastigheid moest bieden. Die leidde er juist toe dat ze hun baan verloren. We hebben een luxeprobleem: we komen om in het talent. Een bruisende, sterke generatie wetenschappers is opgestaan, creatief en met grote communicatievaardigheden. Maar er is niet voor iedereen plek.'

Rijk resultaat

Met mooie brainstormtechniek werkt deze tafel zich online naast en met de andere tafels naar een mooier systeem om wetenschap te laten bloeien. Keijsers: 'We haalden een rijk resultaat uit een sessie met vrij associëren met post-its, daarna elkaar daarover bevragen en uiteindelijke weer convergeren tot clusters van oplossingsrichtingen. Bijvoorbeeld om de balans tussen excellentie en impact te optimaliseren. Een mooi uitgangspunt. Ik hoop dat we op die manier niet blijven hangen in proefballonnetjes, maar samen van het olifantenpaadje een snelweg kunnen maken.'

Tekst: Rianne Lindhout

Meer informatie

Zes adviestafels van elk twaalf wetenschappers adviseren sinds voorjaar 2020 het NWO-domeinbestuur Sociale en Geesteswetenschappen. Elke tafel heeft twee voorzitters, die Rianne Lindhout per duo interviewt over hun aanpak en ambities. Eerder verschenen gesprekken met duovoorzitters van de andere adviestafels staan op de de NWO-site.

Samenstelling tafel Gedrag en Onderwijs