NWO financiert drie NWA-onderzoeken naar toezichthouden in een veranderende maatschappij

NWA-beeld-Programmapagina-Vernieuwing van Toezicht

Binnen de Nationale Wetenschapsagenda (NWA) honoreert NWO drie aanvragen die nieuwe inzichten gaan geven in het vernieuwen van onafhankelijk, publiek toezicht. De drie projecten bestaan uit onderzoek en praktijkverbetering en richten zich op de ontwikkeling van wendbaar, responsief en innovatief publiek toezicht. Het totale programma omvat 4,31 miljoen euro en is tot stand gekomen dankzij initiatief en steun van de 21 rijksinspecties en markttoezichthouders.

Onderzoeksprogramma Vernieuwing van Toezicht

Onafhankelijk publiek toezicht raakt de kern van onze rechtsstaat. Toezichthouders oefenen dit toezicht in Nederland uit. Complexiteit in de economie, globalisering, innovatie, verandering in wetgeving, internationale ketens: het zijn factoren die toezichthouders voor nieuwe vraagstukken stellen. Bovendien is de maatschappelijke positie en legitimiteit van toezichthouders niet meer zo vanzelfsprekend als in het verleden en verlegt de aandacht zich van wet- en regelgeving naar het waarborgen van publieke belangen en bijdragen aan maatschappelijke meerwaarde. De drie onderzoeksprojecten richten zich op vraagstukken en oplossingen op het gebied van:

  • legitimiteit en gezag,
  • kwaliteit en professionaliteit en
  • de maatschappelijke verantwoording en publieke waarde van toezicht.

Kennis voor de maatschappij

Aan de onderzoeken nemen 21 toezichthouders deel als maatschappelijke partners, het werk van deze toezichthouders heeft betrekking op uiteenlopende economische en maatschappelijke sectoren. Er wordt nadrukkelijk ingezet op een overstijgende benadering, met betrokkenheid van zoveel mogelijk toezichthouders in de consortia. De drie onderzoeksprojecten gaan bovendien samenwerken aan het opzetten van een syntheseproject dat gericht is op het samenbrengen en toepassen van de opgedane kennis en inzichten.

Projecten

De gezaghebbende reputatie van inspectiediensten in turbulente tijden
Prof. dr. J.G. (Judith) van Erp, hoogleraar Publieke Instituties, Universiteit Utrecht
Het gezag van inspecties is essentieel voor de aanvaarding van beslissingen door ondertoezichtstaanden en burgers. Deze autoriteit staat ter discussie door mediatisering en polarisatie. Inspecties ontlenen hun gezag vooral aan technisch-rationele oordeelsvorming. In dit onderzoeksproject onderzoeken we hoe inspecties hun reputatie kunnen baseren op effectiviteit, empathie en rechtvaardigheid naast deskundigheid.

Methoden en modaliteiten voor extern en intern toezicht op organisatorische netwerken gericht op complexe maatschappelijke kwesties (EISON)
Prof. dr. P.N. (Patrick) Kenis, hoogleraar Public Governance, Tilburg University
Veel maatschappelijke vraagstukken vereisen samenwerking in organisatienetwerken. Het bestaande toezicht is niet geschikt voor netwerken. Dit onderzoek richt zich op het ontwikkelen van innovatieve toezichtarrangementen voor organisatienetwerken in de domeinen zorg, sociaal wonen, onderwijs en veiligheid. De kennis uit dit onderzoek wordt vertaald in een toolbox en een onderwijsmodule.

Reflexieve regulering met behulp van narratieve methoden van dienstverlening aan kwetsbare personen (de RUN-studie)
Prof. dr. A.M. (Anne Margriet) Pot, hoogleraar Toezicht op persoonsgerichte en geïntegreerde langdurige zorg, Erasmus Universiteit Rotterdam.
Burgers hebben steeds meer zeggenschap in de samenleving en kwaliteit van de dienstverlening die zij ontvangen. Dienstverleners en toezichthouders dienen te luisteren naar ervaringen van gebruikers, naast die van familieleden en professionals. Dit project ontwikkelt een nieuwe vorm van toezicht om persoonsgerichte geïntegreerde dienstverlening te bevorderen op basis van gebruikerservaringen.

Totstandkoming van het programma

Dit NWA-onderzoek is tot stand gekomen als samenwerking van de Inspectieraad, de 21 toezichthouders en de ministeries van Infrastructuur en Waterstaat, Justitie en Veiligheid, Defensie, Financiën, Economische Zaken en Klimaat, Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Landbouw, Natuur en Voedselveiligheid en Buitenlandse Zaken. Bij de totstandkoming van het programma heeft NWO nauw samengewerkt met de Inspectieraad als representant van de toezichthouders.

Over de Nationale Wetenschapsagenda

NWO voert de NWA uit in opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) . Het doel van de NWA is om met kennis een positieve, structurele bijdrage te leveren aan de maatschappij van morgen, door vandaag bruggen te slaan en met elkaar voor wetenschappelijke doorbraken en maatschappelijke impact te zorgen. Hieraan wordt onder andere invulling gegeven via thematische programmering in samenwerking met overheden. Het doel van de thematische NWA-programma’s is om antwoorden te vinden op actuele maatschappelijke vragen. Al het onderzoek is interdisciplinair opgezet en betrekt zowel de gehele breedte van de kennisketen als relevante maatschappelijke partners.