De aanzuigende werking van een welvaartsstaat is een mythe

mobilewelfare aangepast.jpg

Trekt de goedkope en goede kinderopvang een Marokkaans of Italiaans gezin naar Scandinavië? Welnee. Groot Europees onderzoek toont robuust aan: de aanzuigende werking op immigranten van welvaartsstaten in West-Europa is een mythe.

Ten eerste migreren de meeste mensen als jongvolwassenen en denken ze nog niet aan regelingen rond kinderen. Ze willen gewoon werken. Ten tweede: van regelingen in het nieuwe land zijn migranten nauwelijks tot niet op de hoogte. Pas als ze tien jaar later, inmiddels met gezin, gaan afwegen of ze zullen teruggaan, nemen ze daarin bijvoorbeeld de kwaliteit van het onderwijs mee.

Migranten verliezen ook iets

Dit alles blijkt uit het onderzoek Mobile Welfare, European welfare systems in times of mobility, gefinancierd binnen het NORFACE-onderzoeksprogramma Welfare State Futures. Hoogleraar migratie en levensloop Helga de Valk leidde drie jaar lang een team van Europese onderzoekers.

De Valk: 'Wij keken niet alleen naar aspecten van een welvaartsstaat, maar ook naar informele welvaartregelingen, zoals de vanzelfsprekendheid om bij je ouders te kunnen wonen als je je baan kwijtraakt. Het hele welvaartssysteem.' Die nieuwe invalshoek leverde een derde demper van de vermeende aanzuigende werking van een westerse welvaartsstaat: door te emigreren, verliezen mensen ook iets. De Valk: 'Informele regelingen zoals oppas door oma en terugvallen op familie als je je werk verliest, zijn ze kwijt. En die regelingen zijn mensen ook veel waard.'

Data-analyses en interviews

De bevindingen zijn robuust, want de onderzoekers benaderden de achtergrond van migratie met meerdere methoden, die elk tot dezelfde conclusies leidden. Zo analyseerden ze grote Europese databestanden. Ook interviewden ze in zeven Europese landen migranten van binnen en buiten de EU én niet-migranten. Ten slotte deden ze in drie landen een zogeheten vignetstudie onder masterstudenten, om hun migratieplannen te onderzoeken.

De Valk: 'Dan blijkt bijvoorbeeld dat niet-migranten ook bijna niets weten van de regelingen in hun eigen land. Een Nederlandse student weet vrijwel niets over WW-recht of kinderopvangtoeslagen. Dat zoek je pas uit als je ermee te maken krijgt.'

Nog een mythe: grootschalig misbruik

Migranten maken vaak zelfs helemaal geen gebruik van hun rechten. De Valk: 'Als ze hun baan verliezen, gaan ze vaak terug naar het land van herkomst, in plaats van aanspraak te maken op bijvoorbeeld een WW-uitkering.'

Het verhaal over Oost-Europeanen die hier een paar maanden komen werken om dan een uitkering te vangen, is zwaar overdreven, zegt De Valk. 'Het kán niet eens, op de manier waarop de media het voorspiegelden. Zo moet je voor aanspraak op veel voorzieningen eerst aardig wat arbeidsjaren hebben opgebouwd. Ik zeg niet dat misbruik helemaal niet voorkomt, maar in de praktijk staat de migratiebeslissing vrijwel los van het niveau aan welvaartsvoorzieningen in het land van bestemming.'

Meer informatie

Het project ‘Mobile Welfare, European welfare systems in times of mobility’ werd gefinancierd binnen het NORFACE-onderzoeksprogramma Welfare State Futures. NORFACE (New Opportunities for Research Funding Agency Cooperation in Europe) is een samenwerkingsverband van nationale onderzoeksfinanciers uit twintig Europese landen op het terrein van de maatschappij- en gedragswetenschappen.

Helga de Valk is themaleider van de onderzoeksgroep Migration & Migrants van het NIDI-KNAW. Daarnaast is ze honorair hoogleraar migratie en de levensloop bij de Rijksuniversiteit Groningen. Ze was met wetenschappers uit Oxford, Warschau en Lissabon projectleider van het onderzoek Mobile Welfare, European welfare systems in times of mobility.