FAQ

Waarom open access?

Openheid en vrije toegang zijn essentiële en universele waarden in wetenschappelijk onderzoek. Alleen op die manier kunnen resultaten van wetenschappelijk onderzoek geïnterpreteerd, gecontroleerd en gebruikt worden. De missie van NWO is om onderzoek van wereldklasse te steunen die wetenschappelijke en maatschappelijke impact heeft. In het huidige digitale tijdperk betekent dit dat resultaten van onderzoek (zowel publicaties als onderzoeksdata) vrij via het internet toegankelijk zijn. NWO streeft al ruim tien jaar naar open access van onderzoeksresultaten die voortkomen uit NWO-financiering. Ook voor de Nederlandse regering is het sinds 2014 een beleidsprioriteit, die nadrukkelijk de ambitie heeft om in 2020 100% van het publiek gefinancierde onderzoek open access te maken.

Wie is cOAlition S en wat is Plan S?

cOAlition S is een internationaal samenwerkingsverband van momenteel ruim 20 onderzoeksfinanciers in en buiten Europa. Zij streven er met Plan S naar om de transitie naar open access tot wetenschappelijke publicaties te versnellen. Kern van Plan S is dat alle publicaties die voortkomen uit financiering van Calls van de aangesloten financiers, die verschijnen vanaf 2021, vrij toegankelijk zijn. De algemene principes van Plan S werden in september 2018 gepubliceerd. In november 2018 volgde een implementatieplan en is een wereldwijd consultatieproces gestart. Daarop zijn meer dan 600 reacties ontvangen uit meer dan 40 landen. De grootste consultatie die ooit over een open access policy is gehouden. Behalve steun klonk in de reacties ook kritiek op Plan S, vooral het tempo waarmee het werd ingevoerd. Alle 600 reacties (die overigens ook openbaar gemaakt zullen worden) zijn nauwkeurig bestudeerd en gewogen. Vandaag is de definitieve versie van Plan S gepubliceerd samen met een document waarin wordt toegelicht welke wijzigingen er zijn doorgevoerd op de ontvangen feedback en waarom.

Wat betekent de definitieve versie van Plan S voor door NWO gefinancierde onderzoekers?

NWO zal een zorgvuldig implementatietraject volgen en daarbij gebruik maken van de ruimere overgangsperiode die in de finale versie van het plan is aangekondigd. Dit betekent dat Plan S van toepassing wordt op publicaties die voortkomen uit onderzoeksprojecten die gehonoreerd worden op basis van calls die NWO vanaf 1-1-2021 zal openstellen. Artikelen die uit deze projecten voortkomen dienen vanaf dan direct op het moment van publicatie open access beschikbaar te zijn. Er wordt geen embargotermijn geaccepteerd. Voor andere publicatievormen zoals wetenschappelijke monografieën zal Coalitie S voor het eind van 2021 een apart plan ontwikkelen.

Open access kan onder Plan S op drie manieren bereikt worden:

  1. door publicatie van artikelen in een open access journal of / platform (de gouden route)
  2. door onmiddellijke (zonder embargo) archivering van de publicatie in een institutionele of disciplinaire repository (de groene route).
  3. door publicatie in een tijdschrift waarvoor een transformatieve overeenkomst (transformative agreement) bestaat tussen universiteiten en uitgevers. De VSNU heeft een reeks van dergelijke overeenkomsten gesloten met grote uitgevers waarmee Nederlandse onderzoekers gratis of tegen gereduceerd tarief open access kunnen publiceren.

In alle gevallen dient het auteursrecht bij de auteur of diens instelling te blijven. Dit kan niet worden overgedragen en moet een CC BY licentie worden toegepast, dan wel via CC ND indien daar goede redenen voor zijn.

Hoe goed is Nederland en NWO voorbereid op Plan S?

Daarover zijn verschillende dingen te zeggen:

  • Plan S komt in grote lijnen overeen met het open access beleid dat NWO al sinds 2015 voert. Daarin bestaat al de verplichting dat alle publicaties voortkomend uit NWO-financiering onmiddellijk open access gemaakt moeten worden. NWO heeft daarbij een voorkeur voor de gouden route maar staat ook zelf-archivering (groen) toe. Als gevolg van de succesvolle onderhandelingen die de Nederlandse universiteiten in VSNU-verband met de grote uitgevers sinds 2014 voert, is de verwachting dat implementatie van Plan S in Nederland eenvoudiger zal zijn dan in de meeste andere landen. Geen enkel land in de wereld heeft zo’n groot aantal transformatieve overeenkomsten als Nederland. Een groot deel van de Nederlandse wetenschappelijke output wordt daarmee al succesvol open access gepubliceerd. In 2018 waren al ruim 60% van de artikelen die voortkwamen uit NWO-financiering open access beschikbaar.
  • NWO vergoedt al sinds 2009 de kosten verbonden aan het publiceren in volledig gouden open access tijdschriften. Vanaf 2018 gebeurt dat niet meer via een apart open access fonds maar is het voor onderzoekers mogelijk deze kosten direct op te voeren op de begroting van onderzoeksprojecten als onderdeel van hun aanvraag.
  • NWO heeft afgelopen jaren verschillende belangrijke open access infrastructuren en initiatieven ondersteund, zoals OAPEN (een repository voor Open Access monografieën) en alternatieve open access publicatiemodellen (zoals SciPost). NWO zal dat in de komende periode blijven doen, ook in samenwerking met Coalitie S en in het bijzonder in die wetenschapsgebieden waar nog onvoldoende open access opties bestaan.
  • Alle Nederlandse universiteiten beschikken over kwalitatief hoogwaardige institutionele repositories waarin publicaties op een duurzame wijze open access gemaakt kunnen worden. Er bestaat een groot aantal disciplinaire repositories, zoals Arxiv waar behalve preprints ook gepeerreviewde artikelen kunnen worden gedeponeerd. Waar dergelijke repositories ontbreken kan een algemene repository als ZENODO uitkomst bieden.

In 2024 zal cOAlition S een tussentijdse evaluatie uitvoeren om te bezien of eventueel aanpassingen nodig zijn. In de komende maanden zal NWO Plan S verankeren in het eigen open access beleid door aanpassing van de subsidievoorwaarden en callteksten. Daarbij zal NWO de stakeholders in Nederland betrekken. NWO zal in het verband met coalitie S blijven streven naar uitbereiding van de coalitie.