Waardeloos

Credits: Van Santen & Bolleurs

Tekst: Gaby van Caulil

Wie mag zich tot nu toe de meest verwaarloosde wetenschapper noemen? Misschien wel de Oostenrijkse monnik Gregor Mendel. Hij beschreef al in 1866 de genetische wetmatigheden, maar ze werden pas na 34 jaar ‘ontdekt’. Of is het Alfred Wegener? Hij bewees met fossielen en stenen dat de continenten zich langzaam van elkaar verwijderen. Maar andere wetenschappers zagen er niets in en verwierpen zijn theorie. Het verhaal van Rosalind Franklin is nog tragischer: zij maakte de röntgendiffractiefoto’s van DNA waar Watson & Crick in het geniep mee aan de haal gingen. Ze overleed voordat de Nobelprijs werd toegekend.

De bejegening van onze eigen Wouter Buikhuijsen is ook niet mis. Hij wilde eind jaren zeventig de aanleg voor criminaliteit bestuderen. Daarop werd hij kapot geschreven, bedreigd en door de universiteit op een zijspoor gezet. Toch kwam nog tijdens zijn leven de rehabilitatie, in 2010 door de Universiteit Leiden. De Griek Aristarchus, die driehon­derd jaar voor Christus al door had dat planeten om de zon draaien, moest iets langer wachten op wetenschappelijke erkenning: een slordige tweeduizend jaar.

Maar de meest navrante ontkenning moet wel die van de Hongaarse arts Ignaz Semmelweis zijn. In de negentiende eeuw overleed tot een derde van de vrouwen aan de mysterieuze kraamkoorts. Door de statistieken in een Weense kraamkliniek te bestuderen, leerde Semmelweis dat de afdeling waar studenten en artsen werkten veel dodelijker was dan die waar kraamvrouwen de bevalling begeleidden. Die artsen en studenten deden ‘s ochtends autopsies en ‘s middags bevallingen. Semmelweis ontdekte dat de vrouwen ziek werden door ‘deeltjes’ van de lijken uit de autopsieruimte. Daarop introduceerde hij het handen wassen in bleekwater bij de ingang van de kraamafde­ling, waarna de sterftegraad daalde van twintig naar drie procent.

Naar een heldenstatus kon Semmelweis wel fluiten, in feite had hij aangetoond dat de dood van duizenden vrouwen veroorzaakt was door het medisch personeel. Na zijn vertrek stapte de Weense kliniek direct af van zijn ‘gekke ideeën’. Het sterftecijfer steeg met een factor zes. Ook lukte het Semmelweis niet om andere ziekenhuizen te overtuigen. Handen wassen werd géén routine. Daarbovenop had Semmelweis een hekel aan schrijven. Het causale verband is dan ook nooit in een fatsoenlijk wetenschappelijk artikel vervat en via de gangbare kanalen verspreid. De academische erkenning kwam pas dertig jaar na zijn dood én die van vele jonge moeders.


Artikel waardeloos

NWO-tijdschrift over wetenschap

Met het NWO-tijdschrift Onderzoek duiden we de de ontwikkelingen, wensen én andere geluiden in het wetenschappelijk veld. Het wordt gratis toegezonden aan onder andere onderzoekers, beleidsmakers, journalisten en andere relaties van NWO.