Neutrino's vangen

In de Middellandse Zee wordt een netwerk van bollen opgehangen dat onzichtbare neutrino’s moet detecteren. Volg KM3NeT van de tekentafels bij Nikhef in Amsterdam naar de diepzee bij Toulon, Frankrijk.

Tekst: Martijn van Calmthout

 

Maart 2015

Op tafel de eerste prototypes voor de kunststof drager van het binnenwerk voor honderden waterdichte en drukbestendige glazen bollen vol lichtdetectoren.

neutrino's

Zomer 2017

Technici werken aan de assemblage van een detectielijn met achttien hermetische glazen domes, elk met 35 fotobuizen, speciale elektronica en aansluitbussen.

neutrino's

Winter 2018

Een Frans deployment-team wacht bij Toulon op kalme zee. Op het dek vier KM3NeT-lijnen van tweehonderd meter lang, rond een door Nikhef en NIOZ ontworpen afzinkspoel.

neutrino's

Februari 2019

Een lijn hangt klaar aan de scheepslier voor afzinken naar 2400 meter diepte. Beneden zal een onbemande duikboot de voedingen en glasvezelkabels aansluiten.

neutrino's

Spooktelescoop

Spookdeeltjes bestuderen, daar draait het om in het KM3NeT-project in de Middellandse Zee. Natuurkun­digen bouwen op 2400 meter diepte aan een reusachtige neutrinodetector die een kubieke kilometer pikdonker zeewater afspeurt op veelzeggen­de lichtflitsen. Op verschillende locaties bij Frankrijk en Italië worden lijnen van honderden meters lang vastgezet op de zeebodem met daaraan op gezette afstanden glazen bollen vol lichtdetectoren. Alle bollen samen vormen een meetnetwerk, waarmee nu en dan het spoor van een neutrino uit de kosmos kan worden vastgelegd. Het geobserveerde watervolume is groot genoeg om te kunnen aanwijzen waar ongeveer het spookdeeltje vandaan moet zijn gekomen, waarmee KM3NeT dus ook een telescoop kan heten.

Met partners uit elf landen ontwerpt en construeert Nikhef sinds 2006 de lijnen en de detectorbollen die eraan zijn bevestigd. Vanaf een schip worden de om een metersgrote spoel gewikkelde strengen naar de bodem afgezonken, waarna de lijn door de weer opstijgende spoel geleidelijk wordt afgewikkeld. Onbemande duikboten brengen de aansluitingen met de controlekamer op de wal tot stand. KM3NeT heeft straks 345 strengen op de zeebodem, die samen een groot deel van de hemel kunnen observeren. Van de 420 nu voltooide domes werden er 218 in Amsterdam met de hand geassembleerd en nog zo’n tachtig zijn in de maak. De Nederlandse groep zal ook nauw betrokken zijn bij de analyse van de meetgegevens, die meer zicht geven op de bronnen van neutrino’s in het universum. Vooral van multimessenger-astronomie wordt veel verwacht. De combinatie van astronomi­sche telescoopwaarnemingen met neutrinosporen én zwaartekrachtsgolven geeft vermoedelijk veel dieper inzicht in de heftigste processen in het universum: van neutronensterbotsingen tot allesverslindende zwarte gaten.

Lees het volledige artikel (pdf)


artikel neutrino's

NWO-tijdschrift over wetenschap

Met het NWO-tijdschrift Onderzoek duiden we de de ontwikkelingen, wensen én andere geluiden in het wetenschappelijk veld. Het wordt gratis toegezonden aan onder andere onderzoekers, beleidsmakers, journalisten en andere relaties van NWO.