Nieuw talent voor Nederland

Gevluchte wetenschappers

Alle projectleiders van door NWO of ZonMw gefinancierd onderzoek krijgen de mogelijkheid om wetenschappers met een vluchtelingenstatus een aanstelling van een jaar aan te bieden. Op 2 juni was de aftrap van deze pilot. Valt het plan in goede aarde?

Tekst: Malou van Hintum, beeld: Harry Meijer

Zo'n eerste stap maakt de volgende makkelijker

Ahmad al Hosain (credits: Robert Goddyn)Ahmad al Hosain (credits: Robert Goddyn)

Ahmad al Hosain, Syrisch hoogleraar Arabische letterkunde en cultuur, zegt volmondig ‘ja’ op de vraag of hijzelf een jaarcontract aan een Nederlandse universiteit zou willen hebben. ’Natuurlijk! Het is een kans. Zo’n eerste stap maakt de volgende gemakkelijker.’ Voordat hij in 2011 Syrië ontvluchtte, was hij decaan aan de universiteit van Damascus, publiceerde hij korte verhalen en kritieken en was hij een Bekende Syriër, als presentator van een wekelijks cultureel televisieprogramma. Maar toen brak de oorlog uit en stond hij op een dag aan een bureau van de Intergemeentelijke Sociale Dienst Bollenstreek. Gevlucht en op zoek naar werk. ‘Al Hosain, fabriekswerk’ schreven ze achter zijn naam, zonder zijn cv te lezen.

‘Ik respecteer ieders werk, daar gaat het niet om, maar fabriekswerk is mijn leven niet’,  zegt hij. ‘Ik was professor, ik had vijftien boeken geschreven, ik had thuis een bibliotheek van meer dan vierduizend boeken. Ik wás iemand in Syrië, ik kon iets betekenen voor mijn land.’ Maar in Nederland zat niemand op zijn kennis te wachten. ‘Ik zat hier alleen maar op de bank, in de ogen van mijn kinderen was ik niets waard.’

Al Hosain schreef tot nu toe ruim twintig sollicitatiebrieven naar Nederlandse universiteiten, zonder succes. Wel werkte hij wekelijks als vrijwilliger met studenten Arabisch aan de Leidse universiteit, nadat hij zelf een Leidse arabist had benaderd.Ook was hij examinator Arabische taal voor tolken en adviseur bij War Child: ‘Daar hielp ik bij het ontwikkelen van een programma voor onderwijs in de Arabische taal aan kinderen in asielzoekerscentra die afkomstig zijn uit Libanon, Jordanië en Zuid-Soedan.’ Inmiddels heeft hij Harmonie Taal En Cultuur opgezet, een bureau voor inburgeringscursussen met meer dan 25 vestigingen en 70 medewerkers.

Ook kreeg hij een jaarcontract van de Vrije Universiteit in Brussel om onderzoek te doen. Al Hosain gebruikte dat contract om zijn onderzoek te beginnen naar Syrische romans die verschenen zijn sinds de revolutie daar. Het jaar is nu bijna om.

Springplank

Met de 750.000 euro van de NWO-pilot kunnen acht tot vijftien wetenschappers met een vluchtelingenstatus een jaar meedraaien in een onderzoeksgroep van een door NWO gefinancierde wetenschapper. Mede-initiatiefnemer Behnam

Behnam Taebi (Marcel Krijger)Behnam Taebi (Marcel Krijger)

Taebi, techniekfilosoof aan de TU Delft, lid van De Jonge Akademie en oud-bestuurslid van de Stichting voor Vluchteling-Studenten UAF, benadrukt dat het idee – ontstaan in samenspraak tussen NWO, De Jonge Akademie en UAF – een tweeledig doel heeft: ‘Aan de ene kant willen we gevluchte wetenschappers op weg helpen. En aan de andere kant willen we als samenleving hun talenten kunnen benutten.’ De NWO-pilot is zowel bedoeld voor senior als voor junior wetenschappers (masterstudenten en promovendi). In het jaar kunnen ze behalve nieuwe collega’s ook de wetenschappelijke cultuur in Nederland leren kennen, zegt Taebi.

‘Het is hopelijk een springplank naar de Nederlandse wetenschap. Ze bouwen een relevant netwerk op, en het is natuurlijk belangrijk dat je op je cv kunt laten zien dat je door NWO gefinancierd onderzoek hebt gedaan. Ik ben ervan overtuigd dat het mensen helpt én dat we zo capaciteit mobiliseren voor de Nederlandse wetenschap.’ Aan de Nederlandse universiteiten is het plan verwelkomd, zegt hij. ‘Het ligt goed op bestuurlijk niveau. De universiteiten hebben goede ervaringen met UAF-studenten, en we ontvangen positieve reacties van collega-wetenschappers. De mate waarin universiteiten deze pilot ondersteunen zal cruciaal zijn. Niet alleen voor dat ene jaar, maar zeker ook voor daarna.’

Refugee Academy

Dat langetermijnperspectief is precies wat VU-hoogleraar Diversiteit en integratie Halleh Ghorashi graag wil benadrukken. In februari 2018 kreeg ze een Vici-beurs voor haar onderzoek naar de rol die de sociale wetenschappen kunnen spelen bij het opnemen van vluchtelingen in de samenleving van hun nieuwe thuisland.

Je eerste jaren in Nederland boks je tegen een muur van onmogelijkheden op

Halleh Ghorashi  (credits: Yvonne Compier)Halleh Ghorashi (credits: Yvonne Compier)

‘Ik vind dit plan echt héél belangrijk, maar er moet ook worden nagedacht over hoe je op lange termijn inclusie aan de universiteiten mogelijk kunt maken,’ zegt ze. ‘De timing is heel goed. Wie nu uit het niets interesse toont voor het NWO-plan, komt te laat. De financiering moet aansluiten bij een investering die al is gedaan, dan pas kun je op de lange termijn iets bereiken. Het geld hoort niet terecht te komen bij universiteiten die voor een jaar wel een hulpje kunnen gebruiken.’

In juni vorig jaar werd aan de VU de Refugee Academy gelanceerd, een initiatief van Ghorashi. ‘Daar willen we wetenschappelijke kennis, professionele kennis en ervaringskennis van vluchtelingen bij elkaar brengen. Het is een ontmoetingsplek om mensen te verbinden, maar binnen de Academy hebben we ook onderzoek gedaan naar maatschappelijke initiatieven voor vluchtelingen.’

Anders gekleurd talent

Zelf vluchtte Ghorashi dertig jaar geleden vanuit Iran naar Nederland. Ze weet nog precies hoeveel tijd en energie het haar kostte om tegelijkertijd te studeren én twee talen te leren, Nederlands en Engels. Goed Nederlands spreken moet, zegt ze. Je komt er aan de universiteit niet met Engels alleen. Tegelijk moeten organisaties ook veranderen om de nieuwkomers echt te kunnen opnemen. ‘Een verzorgingsstaat zoals Nederland is gericht op het wegwerken van achterstanden. Op zich heel mooi, maar daardoor zien mensen niet wat je wél kunt, en alleen maar wat je – nog – niet perfect kunt, zoals Nederlands of Engels spreken.’ Daar komt nog iets bij, is haar ervaring. ‘Als je een beetje anders bent dan de gemiddelde Nederlander, wordt dat anders-zijn meteen gezien als een gebrek. “Anders” is in Nederland altijd “minder”, zeker als je niet-westers bent.’ Wat ook niet helpt, is dat het Nederlandse systeem met al zijn bureaucratische regels tamelijk inflexibel is. Ghorashi: ‘Daarom is een extra stimulans – in dit geval voor universiteiten – essentieel, net als reflectie binnen organisaties. Dat zijn voorwaarden om inclusie van talent met een andere kleur mogelijk te maken. Want nu boks je je eerste jaren in Nederland tegen een muur van onmogelijkheden op.’

Hoogopgeleide Landelijk plan

Arabist Al Hosain kan uit eigen ervaring bevestigen dat Nederland geen gemakkelijk land is om te integreren. Al Hosain heeft al diverse ministeries aangeschreven met ideeën voor hoe de talenten van vluchtelingen beter kunnen worden benut, maar een reactie bleef tot nu toe uit. ‘Ook van de gemeenten horen we niets, behalve dat we kunnen gaan schoonmaken. Ze hebben echt geen idee hoe ze hun voordeel met ons kunnen doen. Er zou een landelijk plan moeten zijn voor hoogopgeleide vluchtelingen die al wat ouder zijn. Wij zijn geen economische vluchtelingen die hier komen voor eten en een uitkering. Wij zijn oorlogsvluchtelingen en wij willen werk!’

Al Hosains vlammende woorden sluiten goed aan bij een observatie van de inmiddels overleden oud-premier Ruud Lubbers, die Taebi zich herinnert (hij zat vijf jaar met hem in het bestuur van de organisatie voor vluchtelingstudenten): ‘Lubbers benadrukte dat je hoogopgeleide vluchtelingen in staat moet stellen hun maatschappelijke verantwoordelijkheid te vervullen. Dat willen ze graag. Ze hebben een enorme gedrevenheid die je in goede banen moet leiden. Als dat lukt ontstaat voor de betreffende wetenschapper én voor de samenleving een win-winsituatie.’ Het is precies wat Taebi van de NWO-pilot hoopt en verwacht.


Meedoen?

Projectleiders van door NWO of ZonMw gefinancierd onderzoek kunnen tot 13 september 2018 een aanvraag indienen om gedurende een jaar een wetenschapper met vluchtelingenstatus toe te voegen aan hun onderzoeksgroep. Kandidaten kunnen via de NWO-site een interesseformulier invullen.


Download (pdf)