Facelift vijftigjarige telescoop Westerbork

In september vierde de sterrenwacht van Westerbork zijn vijftigste verjaardag. Om die mijlpaal te vieren, kreeg de telescoop een facelift. Daarmee kan hij nog lang van grote waarde zijn voor de sterrenkunde.

Tekst: Mariette Huisjes, beeld: ASTRON

De Westerbork Synthese Radio Telescoop wordt beheerd door NWO-instituut ASTRON. Hij bestaat uit veertien losse, schotelvormige antennes met een doorsnede van 25 meter, naast elkaar opgesteld over een kleine drie kilometer in de bossen van Drenthe. Twaalf van deze antennes zijn nu voorzien van een nieuw type ontvanger, Apertif geheten. Apertif zal continu met hoge snelheid opnames maken van het heelal. Dankzij deze upgrade kunnen de antennes bijna veertig maal zo veel van het heelal ‘zien’ als voorheen en zullen ze nog heel wat generaties sterrenkundigen van dienst zijn.

De vernieuwde telescoop zal een groot gedeelte van het heelal boven het noordelijk halfrond in kaart brengen, en in groter detail inzoomen op kleinere delen van het heelal. Zo kan hij nieuw licht werpen op gaswolken in sterrenstelsels en een scherp beeld geven van hoe sterrenstelsels zich vormen en ontwikkelen, ook zeer zwakke stelsels die moeilijk te detecteren zijn. De verjongde radiotelescoop zal ook zoeken naar de krachtigste explosies in het heelal: zeer felle lichtflitsen die miljarden lichtjaren hebben gereisd voor ze op aarde te zien zijn en waarvan de oorsprong tot nu toe een mysterie is.

Koningin Juliana vliegt aan om de radiotelescoop officieel te openen in 1970.  Door de jaren heen waren talloze teams verantwoordelijk voor het dag en nacht in bedrijf houden van de radiotelescoop, zoals dit vrolijke Digital Continuum Backend Team in 1983.

Credits: HH / HENK BLANSJAAR

De befaamde Leidse sterrenkundige Jan Hendrik Oort was de stuwende kracht achter de bouw van de radio-telescoop. In Drenthe, omdat daar weinig straling was.

Scene uit de film De ontdekking van de hemel.

De radiotelescoop speelt een sleutelrol in De ontdekking van de hemel. In de film naar Harry Mulisch' roman fietst Quinten Quist langs de telescoop (2000).

Op 13 september vierde een internationaal gezelschap van 200 genodigden het vijftigjarig bestaan van de sterrenwacht en de ingebruikname van Apertif.

Download