Het nieuwe roken

Van zitten word je ziek, hoor je de laatste tijd vaak. Het wordt zelfs ‘het nieuwe roken’ genoemd. Is dat terecht?

Tekst: Elly Posthumus

Uren per dag zitten? Dat is funest voor je gezondheid. Tenminste, dat hoor en lees je sinds een paar jaar overal in de media. Veel zitten zou zelfs de kans op vroegtijdig overlijden aanzienlijk vergroten. Als je zoals zoveel Nederlanders een kantoorbaan hebt, waarbij je elke dag toch al snel een flink aantal uren achter je bureau zit, klinkt al dit slechte zitnieuws behoorlijk dreigend. Maar kloppen die berichten wel? 

Onzeker over zitten

‘We weten helemaal nog niet of zitten zo slecht voor je is’, nuanceert Mai Chin A Paw. Ze is hoogleraar sociale geneeskunde bij het Amsterdam UMC en doet onderzoek naar bewegen en zitten. ‘Voor de mogelijk ongezonde effecten van veel zitten bestaat nog geen overtuigend wetenschappelijk bewijs. Ook is niet bekend wat er nu precies in je lichaam gebeurt dat slecht zou kunnen zijn.’ Er zijn al wel de nodige onderzoeken gedaan naar zitten en bewegen. In een aantal van die studies komt inderdaad een  verband naar voren tussen veel zitten en allerlei aandoeningen. Denk daarbij onder meer aan diabetes en hartziekten. Maar in andere onderzoeken worden juist weer geen verbanden gevonden.

Het probleem is dat je niet kunt zeggen of het bij gevonden gezondheidsproblemen aan het zitten zelf ligt, of aan het gebrek aan intensieve lichaamsbeweging. Want iemand die veel zit, kan daarnaast ook veel sporten. Of juist niet. Het is lastig om zitten en bewegen los te koppelen van elkaar. Om echt iets te kunnen vertellen over het effect van zitten, zou je eigenlijk twee groepen mensen gedurende een lange tijd een  beweeg- en zitpatroon op moeten leggen. De ene groep moet veel zitten, de andere groep juist weinig. Beide moeten dan wél evenveel bewegen. Je moet ze vervolgens jarenlang volgen, gezondheids metingen doen en bekijken wat de precieze invloed van zitten is, los van matig intensieve  beweging (waarbij je hartslag en je ademhaling maar een beetje sneller gaan dan normaal, bijvoorbeeld bij tuinieren of wandelen). Zulk onderzoek is in de praktijk nogal lastig.

Staan heeft weinig zin

Als zitten op zichzelf een boosdoener is, dan verwacht je dat regelmatig staan een positief effect op je gezondheid heeft. Want staan is tenslotte iets anders dan zitten. Maar elk uur het zitten onderbreken met staan blijkt weinig uit te halen. Chin A Paw ontdekte dat in haar eigen onderzoek. Ze liet jonge, gezonde volwassenen twee  dagen lang stilzitten. Eén groep onderbrak het zitten de tweede dag met elk uur acht minuten staan. Een tweede groep fietste die dag elk uur acht minuten met matige intensiviteit. Het bewegen had zin: het zorgde voor een betere suikerstofwisseling, iets wat de kans verkleint op  diabetes. Maar, zegt Chin A Paw, ‘het zitten onderbreken met staan had geen enkele zin.’ Je bureaustoel af en toe verruilen voor het stabureau op je werk? Dat kun je dus net zo goed laten, als je het om gezondheidsredenen doet tenminste. Zo’n bureau kan je misschien wél helpen als je soms even van houding wilt wisselen, of als je wat extra rond wilt lopen. Maar blijf er vooral niet te lang staan. ‘Van langdurig staan krijg je juist weer rugklachten en spataderen’, waarschuwt Chin A Paw. ‘Een fietsbureau zou een veel beter idee zijn.’ Dan beweeg je namelijk. En daarvan weten we wél zeker dat het goed is voor je lijf.

Niet te compenseren?

Veel mensen denken dat langdurig zitten zo ongezond is, dat je de negatieve effecten niet kunt compenseren door te sporten of op een andere manier actief te zijn. Zelfs het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu stelt op de eigen website dat er aanwijzingen zijn dat veel zitten kan leiden tot bijvoorbeeld overgewicht, diabetes type 2 en vervroegde sterfte, zelfs als je wel voldoende sport of beweegt. Er zijn nu al mensen die dit als smoes gebruiken om het bezoek aan de sportschool dan maar helemaal over te slaan. Het heeft toch geen zin, omdat ze verder de hele dag zitten. ‘Dat is een gevaarlijke conclusie’, waarschuwt Chin A Paw. ‘Bij mensen die gemiddeld een uur of meer per dag intensief bewegen, zie je totaal geen relatie meer tussen zitten en bijvoorbeeld hart- en vaatziekten of sterfte’, weet zij. Anders gezegd: als je elke dag een uur van en naar je werk fietst, in een goed tempo, en in het weekend ook nog wat sport, lijkt het weinig meer uit te maken als je daarnaast ook acht uur per dag op je stoel zit. Het ziet er dus naar uit dat niet het zitten mensen parten speelt, maar eerder een gebrek aan beweging. Chin A Paw:  ‘Bewegen is voor iedereen altijd goed.’

Bewegen is medicijn

Het slechte nieuws: de meerderheid van de bevolking beweegt te weinig, naar welke leeftijdsgroep je ook kijkt. Het gaat daarbij niet eens per se om sporten. Onze maatschappij is zo ingericht dat je onbewust tot zo min mogelijk actie wordt verleid. Wie loopt er nou nog naar de brievenbus? Je stuurt toch gewoon een e-mail? Allerlei  apparaten hebben een afstandsbediening. En als je ergens omhoog moet, gaan er liften en roltrappen.

Staan is ook niet goed: daar krijg je spataderen van

De trap is meestal goed verstopt in een of ander onaanlokkelijk, muffig trappenhuis. Met de fiets naar de supermarkt? Waar laat je al die boodschappen dan? ‘En dat terwijl bewegen een gratis medicijn is voor weet ik veel hoeveel aandoeningen’, verzucht Chin A Paw. Het is goed voor je bloedsomloop, je hart wordt sterker, je bloedvaten komen in een  veel betere conditie, je spieren en botten worden steviger en het is goed
voor je afweersysteem. Om maar een paar voordelen te noemen. Ook je humeur en je zelfvertrouwen hebben er baat bij. En ja, dat werkt ook gewoon als je naast je actieve leven veel zit. Want veel zitten is niet erg, weinig bewegen wel. Hup, in de benen!

Maar 21 minuten

Volgens de bewegingsrichtlijnen  van de Gezondheidsraad moeten volwassenen 150 minuten per week op zijn minst matig intensief bewegen, verdeeld over meerdere dagen. Dat komt neer op ruim 21 minuten per dag. Langer, vaker en intensiever bewegen is nog beter. Nog niet de helft van ons haalt het in de norm beschreven minimum. Dat kan dus beter. Om aan die 21 minuten per dag te komen, hoef je niet eens naar de sportschool. Want activiteiten als tuinieren en de ramen lappen, tellen al als matig intensieve beweging.  Ook sportievere activiteiten zoals wandelen of fietsen naar station en supermarkt mag je meerekenen. Op het gebied van woon-werkverkeer  is nog veel te winnen. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) berekende dat ruim 49 procent  van de Nederlanders ervoor kiest zich gemotoriseerd te verplaatsen als de afstand tussen huis en baan 3,7 tot vijf kilometer bedraagt. Zo’n 37 procent pakt de auto, drie procent rijdt met iemand mee, vier procent neemt de bus, tram of metro en  vier procent de brom- of snorfiets. Als al die mensen de fiets pakken, net als de 49,9 procent die dat nu  al doet, dan levert dat per dag per persoon al snel twintig minuten extra beweging op.

De zittende Hollander

De gemiddelde Nederlander zit volgens cijfers van het CBS zo’n 8,7 uur per dag. Met een beetje kantoorbaan kom je daar zelfs al snel overheen. Want je zit niet alleen op je bureaustoel, maar waarschijnlijk ook nog in de trein of auto, of thuis tijdens het eten, tv-kijken of het lezen van een goed boek. Mensen met een kantoorbaan zitten daardoor gemiddeld 10,1 uur op een werkdag.

Nog meer zitfeiten:

  • Vrouwen zitten gemiddeld langer dan mannen.
  • Lageropgeleide mensen zitten minder dan hogeropgeleiden.
  • In het weekend zitten we allemaal minder lang dan door de week.
  • Zitten hangt samen met tv-kijken, roken, gamen, smartphonegebruik, stress en snackgedrag.
  • Van alle inwoners van de Europese Unie zitten Nederlanders het meest.

(beeldcredits: Ryan McVay/Getty Images, Sabine Joosten/HH (36-37), Jim Wilson/The New York Times/HH, Agor/Getty Images)

Download


Screenshot magazine-artikel. Klik en download het volledige artikel (pdf)