Economisch nieuws: gevangen in dubbele asymmetrie

21 februari 2020

Negatief economisch nieuws haalt vaker de krant dan positief nieuws én heeft meer invloed op de publieke opinie. Deze dubbele asymmetrie heeft vergaande gevolgen, bijvoorbeeld voor beleidsmakers met ambitieuze plannen.

'Dat negativiteit als zó'n rode draad door alles heen loopt, heeft me wel verbaasd', zegt communicatiewetenschapper Alyt Damstra (Universiteit van Amsterdam). Haar automatische inhoudsanalyse van al het economisch nieuws tussen 2002 en 2015 − 127.120 artikelen uit acht kranten − laat zien dat negatieve economisch ontwikkelingen tot veel meer berichtgeving leiden dan positieve ontwikkelingen.

Positief nieuws doet niets

Vervolgens onderzocht ze middels een grote panel-enquête uit 2015 het mediagebruik en de opinies van ruim drieduizend Nederlanders. Daaruit bleek dat negatieve berichtgeving over economie of beleid leidt tot pessimisme: economische verwachtingen van mensen worden somberder en steun voor de regering neemt af. Positieve berichtgeving daarentegen, heeft geen effect op publieke opinie.  

Damstra vermoedt dat beleidsmakers deze dubbele asymmetrie wel aanvoelen en dat dit een remmende werking heeft op ingrijpende beleidsmaatregelen. 'De hypotheekrenteaftrek afbouwen bijvoorbeeld, was lang een heet hangijzer. Het feit dat negatieve berichten over dalende koopkracht meer electoraal effect hebben dan positieve artikelen over een inclusievere huizenmarkt, maakt verantwoordelijkheid nemen risicovol. Bij de stikstofcrisis en klimaatverandering zie je hetzelfde: politici zeggen liever niet dat we minder moeten vliegen.'

Haast onmogelijk voor journalisten

In een interviewstudie legde Damstra deze bevindingen aan economisch journalisten voor. 'Voor journalisten is het haast onmogelijk om die dynamiek van negativiteit te doorbreken. De vraag naar duiding en informatie is nu eenmaal hoger wanneer het economisch slecht gaat. Daar komt bij dat positieve trends zich vaak heel geleidelijk voltrekken, terwijl negatieve ontwikkelingen schoksgewijs plaatsvinden. Denk aan faillissementen en ontslagen. Daarmee sluiten ze beter aan op de cyclus van nieuws maken, waarin het onverwachte meer nieuwswaarde heeft.'

De vraag is in hoeverre de bevindingen specifiek zijn voor economisch nieuws. Damstra denkt van niet: 'De dynamiek tussen werkelijkheid, berichtgeving en publieke opinie laat zich heel goed onderzoeken binnen het economische, vooral omdat er veel data voorhanden zijn. Consumentenvertrouwen wordt al decennialang maandelijks gemeten, dat kun je naast berichtgeving en harde economische cijfers leggen. Maar ik denk dat negativiteit bij ander nieuws precies zo werkt.'

Meer informatie

Alyt Damstra promoveert 21 februari op het proefschrift Economic news. How it's made and how it matters. Ze deed haar onderzoek binnen Vidi-project 016.145.369 onder leiding van Rens Vliegenthart, hoogleraar Media en Samenleving bij de afdeling communicatiewetenschap aan de Universiteit van Amsterdam. 

Lees ook


Bron: NWO