Groen licht voor elf publiek-private LIFT-onderzoeksprojecten

23 januari 2020

Elf publiek-private consortia gaan dit jaar van start met onderzoek dat impact heeft op het bedrijfsleven. De consortia gaan onder meer een nieuwe therapie voor kanker onderzoeken, veiligere en gezondere suikers maken, en het broeikasgas methaan in een nuttige grondstof omzetten. De projecten zijn toegekend binnen het ENW PPS-fonds en passen bij de topsectoren Chemie, Agri&Food, en ICT. In totaal is er circa 3 miljoen euro beschikbaar voor deze samenwerkingen tussen onderzoekers en bedrijfsleven.

Overzicht van de LIFT-toekenningen (in alfabetische volgorde):

Carb2Bio
Hoofdaanvrager: Dr. Thomas Boltje, Radboud Universiteit
Consortium: Radboud Universiteit en Royal Cosun
De Radboud Universiteit en Koninklijke Cosun zullen gezamenlijk onderzoek doen naar bouwstenen in de afvalstromen uit biomassa om deze vervolgens in te zetten als nieuwe chemische verbindingen voor industriële applicaties. Met dit doel zullen de onderzoekers nieuwe chemische reacties ontwikkelen om suikerbietpulp te verwerken. Met de beoogde methode zal elk deel van de suikerbiet optimaal benut worden en blijft er minder afval over wat een positief effect heeft op het milieu. Bovendien zullen de producten voortkomen uit het restproduct van een hernieuwbare grondstof en mogelijk petrochemische producten vervangen.

Complexe voeding suikers
Hoofdaanvrager: Dr. Thomas Boltje, Radboud Universiteit
Consortium: Radboud Universiteit en FrieslandCampina

De Radboud Universiteit en FrieslandCampina slaan de handen ineen om complexe mengsels van suikers gebruikt als voedselingrediënten te karakteriseren. Met dit doel zullen de onderzoekers nieuwe methodes ontwikkelen om deze suikers te isoleren en analyseren, maar ook na te maken. Uiteindelijk zal dit onderzoek leiden tot nog veiligere en gezondere suikers voor gebruik als voedselingrediënten.

Resistentie zit vanbinnen: Tomaat resistentie tegen plaaginsecten dankzij plantenstoffen in het floëem
Hoofdaanvrager: Dr. Petra Bleeker,UvA
Consortium: UvA, Enza Zaden Research & Development B.V.

Tomaat is een van de voornaamste groentegewassen, maar door plaaginsecten zoals de witte vlieg, welke virussen overdagen van plant-op-plant, kunnen hele oogsten verloren gaan. Er zijn wilde soorten die resistent zijn tegen plaaginsecten. Tijdens cultivatie van het gewas zijn deze eigenschappen verloren gegaan omdat er actief werd geselecteerd op andere belangrijke eigenschappen. Er wordt al succesvol onderzoek gedaan naar plantenstoffen geproduceerd in klierhaartjes op de groene delen van tomatenplanten en hoe deze insectresistentie verbeteren. De metabolieten aanwezig in het vaatsysteem van planten zijn daarentegen onderbelicht gebleven, en dat terwijl witte vlieg rechtstreeks van het floëem drinkt. Planten blijken een grote verscheidenheid aan stoffen te vervoeren in het floëem. Identificatie van metabolieten met een negatief effect op de ontwikkeling van plaaginsecten kunnen helpen uiteindelijk resistentere tomatenrassen te ontwikkelen.

Een routekaart voor de toepassing van lignine
Hoofdaanvrager: Prof.dr. Pieter Bruijnincx, UU
Consortium: Universiteit Utrecht, BASF

Een circulaire economie heeft niet-eetbare biomassa nodig als duurzame bron van koolstof voor de productie van de materialen die we elke dag gebruiken. Lignine is een component van deze tweedegeneratie biomassa met veel potentie voor verwaarding, maar ook met veel technische uitdagingen om daar te komen. In dit project gaan we op zoek naar de relatie tussen de complexe structuur van lignine en de geschiktheid voor verschillende materiaaltoepassingen om zo tot een rationele, voorspellende keuze voor de beste toepassing te komen.

Licht laten schijnen op serum antilichamen
Hoofdaanvrager: Prof. Albert Heck, UU
Consortium: Utrecht University, MSVision (NL), Genentech (USA) and Roche (Germany)

In ons bloed bevinden zich vele antilichamen die ons beschermen tegen ziekten. Na een infectie neemt de concentratie van sommige van deze antilichamen enorm toe, omdat ze direct betrokken zijn bij het aanpakken van de ziekte. In dit voorstel willen we onze kennis van deze patiënt specifieke antilichamen vergroten, door ze direct uit serum te zuiveren en te karakteriseren. Om het karakteriseren van serum antilichamen mogelijk te maken gaan we nieuwe massaspectrometrische methoden implementeren, waarbij we gebruik maken van elektronen en infrarood en ultraviolet licht.

Zelflerende software maakt treinonderhoud efficiënter
Hoofdaanvrager: Dr. Herke van Hoof, UvA
Consortium: UvA, Nationale Spoorwegen, Hogeschool Utrecht

In dit project wordt onderzocht hoe technieken uit de kunstmatige intelligentie gebruikt kunnen worden om rangeerbewegingen van treinen beter te plannen. Deze technieken kunnen voor complexere problemen toch snel een plan maken. Verder wordt onderzocht hoe deze technieken rekening kunnen houden met de voorkeuren van menselijke planners en hoe de plannen, indien nodig, efficiënt kunnen worden aangepast. Verwacht wordt dat het gebruik van kunstmatige intelligentie ertoe zal leiden dat de capaciteit van rangeerterreinen verhoogd wordt en meer treinen dus sneller geparkeerd en onderhouden kunnen worden.

Stimulatie van het immuunsysteem met bacterie blaasjes als nieuwe therapie voor kanker
Hoofdaanvrager: Prof. dr. Yvette van Kooyk, AUMC
Consortium: AUMC en Abera Bioscience AB

Bacteriën scheiden kleine blaasjes af (OMVs, voor Outer Membrane Vesicles) die van buiten sterk lijken op de bacteriën zelf. Deze blaasjes wekken sterke immuunreacties op maar zijn ongevaarlijk want ze kunnen zich niet vermenigvuldigen in de gastheer. Om deze redenen worden ze toegepast als vaccin om bepaalde infectieziekten zoals meningitis te voorkomen. Kankercellen ontregelen het immuunsysteem zodat ze ongestoord kunnen delen. In dit project willen we OMVs van een ongevaarlijke bacterie koppelen aan eiwitten die alleen op het oppervlak van kankercellen
voorkomen. Dit therapeutische vaccin willen we testen en uiteindelijk toepassen om het immuunsysteem te activeren tegen tumorcellen.

Het broeikasgas methaan als grondstof voor de chemie
Hoofdaanvrager: Dr. Chris Slootweg, UvA
Consortium: Universiteit van Amsterdam, Shell

Afval is grondstof is tegenwoordig een bekend idee, maar laten we dan ook daadwerkelijk chemie daarvoor ontwikkelen want dat wordt de crux voor het realiseren van een circulaire economie. De onderzoekers in dit project gaan een fundamenteel nieuwe, door licht gedreven, methode ontwikkelen om het broeikasgas methaan in nuttige producten om te kunnen zetten. Hiermee helpt dit project de impact van methaan op het milieu te verminderen en zal het efficiënte gebruik van methaan als grondstof voor de chemische industrie bevorderen alsmede bijdragen aan het veiligstellen van onze duurzame toekomst.

Katalytisch Hydrogeneren Zonder Kleurtje
Hoofdaanvrager: Prof. dr. ir. Bert Weckhuysen, UU
Consortium: Universiteit Utrecht, Croda & VibSpec & BASF Nederland

Isostearinezuur wordt gebruikt in onder meer cosmetica, voedingsmiddelen en smeeroliën. De commerciële productie ervan gebeurt door het hydrogeneren van het vetzuur isoleine, dat gemaakt kan worden uit plantaardige oliën. Hierbij wordt gebruik gemaakt van een combinatie van vaste katalysatormaterialen, dat naast de hydrogeneringsreactie ook ongewenste kleur- en geurcomponenten verwijdert. Deze componenten beïnvloeden op een negatieve wijze de eigenschappen van het eindproduct. In dit onderzoekswerk gaan we op zoek naar een nieuwe hydrogeneringskatalysator, die selectief isostearinezuur maakt in hoge zuiverheid. We gaan op zoek naar het beste katalysatormateriaal met de juiste balans aan actieve plaatsen met zowel zure als metaaleigenschappen.

Generatie van nieuwe kandidaat geneesmiddel structuren met behulp van multi-objectief optimalisatie en model foutschatting – EXPLORE
Hoofdaanvrager: Prof. Gerard van Westen, LEI
Consortium: Universiteit Leiden en Galapagos NV

Het vinden van nieuwe geneesmiddelen is een uiterst complex, tijdrovend, en duur proces. Nieuwe computer modellen die gebruik maken van machine learning  kunnen hierin vooruitgang brengen. De Universiteit Leiden en geneesmiddelenontwikkelaar Galapagos gaan, om de best mogelijke werkzame stoffen te vinden, software ontwikkelen die moleculen kan genereren door tegelijkertijd te optimaliseren op meerdere eigenschappen (bijvoorbeeld goede biologische activiteit, oplosbaarheid, en metabolische stabiliteit). Deze software zal de betrouwbaarheid van de voorspellingen meenemen, om zo de “design-make-test” cycle te sturen. De toepassing van deze technieken in de praktijk, zowel in een academische als industriële setting, zal bijdragen aan de success en de toepasbaarheid van de software. Het verwachte eindresultaat is een nieuw computer programma dat bijdraagt aan een beter en sneller ontwerpproces voor nieuwe geneesmiddelen.

Proteoform-resolved pharmacokinetics of biopharmaceuticals
Hoofdaanvrager: Prof. dr. Manfred Wuhrer, LUMC
Consortium: LUMC, Roche Diagnostics GmbH

Hedendaagse medicijnen zijn vaak eiwitten die toegediend worden in de bloedbaan. Na toediening ondergaan deze eiwitten veranderingen. Zo kan er bijvoorbeeld iets van de eiwitten afgeknipt worden, of er komen juist modificaties op te zitten. Het LUMC gaat in samenwerking met twee internationale bedrijven (Roche en Sciex) methodes opzetten om de veranderingen van toegediende eiwitten in kaart te brengen. Verder gaan wij onderzoeken welke invloed deze veranderingen op de levensduur van het medicijn hebben, maar ook op de activiteit. Dit project zal bijdragen aan kwaliteitscontroles, verbeterde toepasbaarheid van medicatie en draagt daarnaast bij aan de ontwikkeling van nieuwe medicijnen.

Over LIFT

Het Launchpad for Innovative Future Technology (LIFT) is één van de publiek-private samenwerkingsvormen binnen het ENW PPS-Fonds. LIFT is bedoeld voor publiek-private samenwerking tussen tenminste één bedrijf en tenminste één kennisinstelling. Aanvragers dienen in één keer een volledig projectvoorstel in, maar een LIFT-project kan in een of twee fases worden uitgevoerd en gefinancierd. In de eerste fase is de cash-bedrijfsbijdrage lager dan in de tweede fase. De totale projectgrootte ligt tussen 150.000 euro en 300.000 euro. Het gezamenlijke bedrijfsleven betaalt 20 %,  NWO 80 %. De financieringsvorm LIFT was binnen het ENW PPS-fonds beschikbaar voor nieuwe initiatieven die passen binnen de roadmaps van de Topsectoren Chemie, Energie, Agri&Food en ICT in het KIC 2018-2019. Er zal in het KIC 2020-2023 geen nieuwe ronde meer binnen het ENW PPS-fonds geopend worden.

Meer informatie over het ENW PPS-fonds is te vinden op http://www.nwo.nl/enwppsfonds en over het de mogelijkheden van PPS in het KIC 2020-2023 op http://www.nwo.nl/kic.

Bron: NWO