Elf publiek-private onderzoeksprojecten van start via KIEM

9 januari 2020

NWO heeft elf projecten gehonoreerd in het programma KIEM (Kennis Innovatie Mapping) binnen het ENW-PPS fonds. De onderwerpen variëren van onderzoek naar kleine eiwitten voor kankervaccins tot hulpstoffen voor het tegengaan van watervervuiling met pesticiden. Met een KIEM-beurs van €20.000-€50.000 kunnen onderzoekers een samenwerkingsverband opzetten tussen kennisinstellingen en private partijen.

De projecten dragen bij aan de Kennis- en Innovatieagenda 2018-2019 van de topsectoren Agri & Food, Chemie, Energie, HTSM of ICT. De volgende consortia hebben financiering ontvangen (op alfabetische volgorde van de hoofdaanvrager):

Objectieve waarneming van teamdynamiek en communicatie met behulp van sensor-based social analytics
Dr. Martin Atzmueller, dr. Travis Wiltshire, beiden UvT
Prestaties van teams worden slechts gedeeltelijk bepaald door de kwaliteiten van individuen. Een belangrijkere component in de mate van succes is hoe deze individuen met elkaar samenwerken en communiceren. Echter zijn deze teamdynamiek en communicatie tot op heden ongrijpbaar en niet objectief waarneembaar. Met sensor-based social analytics maken wij deze elementen meetbaar, transparant en feitelijk. We stellen vast wat de onderliggende factoren zijn die leiden tot een optimale teamdynamiek en optimale communicatie. Bruikbaar en laagdrempelig, zodat het voor iedereen inzichtelijk wordt hoe dynamiek en communicatie binnen teams te verbeteren om daarmee het optimale resultaat te behalen.

Consortiumpartner: Bricklayers

Het produceren van meer natuurlijke zoetstoffen met minder calorieën
Dr. Luisa Bortesi, UM
Stevia planten produceren een mengsel van moleculen die 300 keer zoeter zijn dan suiker, maar die niet calorisch zijn. Hierdoor kunnen ze het ontstaan van obesitas en diabetes verminderen. De huidige landbouwproductie van Stevia is onvoldoende om aan de wereldwijde vraag te voldoen en de klassieke veredelingsprogramma’s zijn vrij traag. Luisa Bortesi van de Universiteit Maastricht en Lommerse Breeding B.V. zullen samenwerken om voor het eerst CRISPR / Cas9- gelieerde genoombewerking in Stevia te realiseren. Het uitvoeren van deze technologie in Stevia heeft de potentie om de veredeling te versnellen en te leiden tot een efficiëntere ontwikkeling van verbeterde rassen.

Consortiumpartner: Lommerse Breeding BV

Hulpstoffen voor het tegengaan van watervervuiling met pesticiden
Prof.dr. Daniel Bonn, UvA
Pesticiden worden in de vorm van druppels op gewassen gespoten; hoe voorkomen we dat ze omliggende gebieden vervuilen? Een veelbelovende methode is het toevoegen van een milieuvriendelijke hulpstof die de druppelgrootte van het spuitmiddel beïnvloedt, net als de kans dat het blijft zitten op het gewas. Dit onderzoek is een samenwerking tussen de Universiteit van Amsterdam (Daniel Bonn, Institute of Physics) met de industriële partner GreenA (Maarten Klein, CEO) en heeft tot doel een belangrijke technische barrière weg te nemen om de hulpstof wereldwijd te kunnen inzetten.

Consortiumpartner: GreenA B.V. - Amsterdam

Waarde uit afval: van oude plastics naar nieuwe bouwstenen
Prof.dr. Pieter Bruijnincx, UU
Voor het creëren van circulaire waardeketens is het noodzakelijk dat plastics die gebruikt worden in verpakkingen en consumentengoederen uiteindelijk chemisch kunnen worden gerecycled. Een uitdaging bij chemisch recycling, het omzetten van een polymeer naar zijn originele bouwstenen, is dat kostenrestricties het moeilijk maken om veel waarde toe te kunnen voegen in zo’n proces. In dit project is het doel om monomeren met een hogere toegevoegde waarde te maken, bouwstenen die weer kunnen worden hergebruikt in polymeren als performanceverbeteraar. Hiermee bieden we een aantrekkelijk, circulair alternatief voor een bouwsteen die nu alleen nog via fossiele routes beschikbaar is.

Consortiumpartner: CiorC

Micro de Laval nozzle
Prof.dr. Han Gardeniers, UT
In dit project gaan we speciaal gevormde micro-nozzles maken voor gebruik in de Amsterdam Piezo Valve en een Massa Spectrometer voor chirale moleculen. Met behulp van lithografie en ion-etching technieken, beschikbaar in MESA+/Nanolab, gaan we rechthoekige de Laval micro-nozzles maken. Met deze speciale micro-nozzles kunnen we supersone expansies van moleculen maken waarbij de vorm van de gasjet optimaal gematched is aan de stralingsbundel van een laser of een synchrotron. Op deze manier kunnen moleculaire samples worden gevormd met minimale sample hoeveelheid en optimale dichtheid voor uiterst gevoelige (chirale) moleculaire analyses in Fysica, (Analytische) Chemie, Optica, Medische en Farmaceutische toepassingen.

Consortiumpartner: MassSpecpecD BV, Enschede

Controle over temperatuur op de (sub)micrometerschaal
Dr. Robin Geitenbeek, prof.dr.ir. Bert Weckhuysen, beiden UU
Kleine dingen kunnen grote gevolgen hebben, vooral in het actieve onderzoeksveld naar nanomaterialen. De prestaties van nanomaterialen en de invloed van de directe omgeving zijn echter moeilijk te meten. Temperatuur is hier een relevant voorbeeld van met gevolgen voor bijvoorbeeld productopbrengst en - selectiviteit in katalytische reacties. Om hier grip op te krijgen is een drieledig project opgezet; door middel van microreactoren (DENSsolutions) kan temperatuur gecontroleerd worden op de (sub)micrometerschaal, in kaart gebracht worden door luminescentiethermometrie in combinatie met confocaalmicroscopie (Robin Geitenbeek) en vervolgens kan deze kennis worden toegepast voor onderzoek naar katalysatoren en chemische processen (Bert Weckhuysen) waar temperatuur op deze schaal cruciaal is.

Consortiumpartner: DENSsolutions B.V.

Nanobodies om kanker vaccins te maken
Dr. Joke den Haan, AUMC
Het afweersysteem kan kanker cellen aanvallen als het op de juiste manier geactiveerd wordt. Antigen presenterende cellen nemen vaccins op en stimuleren afweercellen. We willen nanobodies, kleine eiwitten, maken die heel specifiek en sterk aan antigen presenterende cellen van het afweersysteen kunnen binden. Deze nanobodies kunnen we dan inbouwen in nieuwe nanovaccines voor kanker. Met behulp van de nanobodies worden de vaccins veel beter opgenomen door de antigen presenterende cellen, waardoor er een sterke afweer respons tegen kanker opgewekt kan worden.

Consortiumpartner: QVQ

Insecten als vismeel vervanger in aquacultuur feed: Een veilige en duurzame mogelijkheid voor de toekomst?
Dr. Olga Haenen HAS, dr. Johan Schrama, WUR
In insectenmeel, een duurzaam alternatief voor vismeel in aquacultuurvoer, kunnen diverse schadelijke bacteriën aanwezig zijn. Hier wordt de overdracht onderzocht van deze bacteriën via insectenmeel in voer aan kweekgarnalen en of toevoeging van kruiden de gezondheid van garnalen positief beïnvloedt. Vibrio spp., aquacultuur ziektekiemen, worden ingezet. De gezondheid van de garnalen wordt getest door het meten van het gedrag, overleving, groei en de bacterieflora. Tevens worden er toekomstscenario’s geschetst en doorgerekend voor de aquacultuursector om grip te krijgen waarom insect-houdend voer tot nu toe niet méér wordt gebruikt. De kennis uit dit project wordt gedeeld met de partners, de sector, de overheid en derden middels een symposium en een artikel.

Consortiumpartner: NGN – New Generation Nutrition

Multi-component werkstoffen voor volgende generatie energiewinningssystemen
Dr. ir. Matteo Pini, TUD
In de industrie bestaan grote aantallen stromen restenergie die niet worden benut. Deze stromen kunnen voor een deel worden omgezet in elektriciteit. Apparaten voor deze omzetting gebruiken vooralsnog pure organische stoffen als werkstof. Mengsels van organische stoffen kunnen echter voordelen opleveren, zoals een verbeterde en goedkopere omzetting naar elektriciteit, waardoor het interessanter wordt voor de industrie om dit soort apparatuur in te zetten. In dit project wordt onderzocht wat het effect is van het gebruik van mengsels in plaats van pure stoffen als werkmedium op het ontwerp van de apparatuur in het algemeen en op het ontwerp van de turbine en compressor componenten hiervan.

Consortiumpartner: Asimptote BV

Verbeter de schimmelfabriek!
Dr. Arthur Ram, LEI
Draadvormende schimmels zoals Aspergillus niger produceren een grote verscheidenheid aan eiwitten. In de industrie wordt deze schimmel dan ook als natuurlijke fabriek gebruikt om eiwitten te produceren. Het gaat dan om eiwitten met een industriële toepassing (bv. het toevoegen van vet- of eiwit afbrekende enzymen (lipases of proteases) aan wasmiddelen of enzymen die in de zuivelindusdtrie worden gebruikt (chymosine). Dit project is erop gericht om Aspergillus stammen zo te verbeteren dat ze vooral het eiwit gaan produceren waar we in geïnteresseerd zijn en zo min mogelijk andere eiwitten om zo de ideale schimmelfabriek voor de productie van dat specifieke eiwit te ontwikkelen.

Consortiumpartner: Dutch DNA Biotech BV

Een nieuwe stap naar een medicijn tegen de ziekte van Parkinson
Prof.dr. Floris Rutjes RU, dr. Samantha Hughes HAN
Tientallen jaren onderzoek laten zien dat de complexiteit van neurodegeneratieve ziekten ongeëvenaard is. Efficiënte nieuwe moleculaire benaderingen zijn hard nodig om beter te begrijpen hoe de ziekten zich ontwikkelen en te genezen zijn. Dit project heeft als doel om stoffen die zijn ontdekt in immunologisch onderzoek nu in te zetten voor onderzoek naar de ziekte van Parkinson. De moleculen worden getest op hun eigenschappen in een celsysteem en in complexe wormmodellen die de situatie in de patiënt benadert. Dit zal leiden tot nieuwe inzichten en mogelijk nieuwe behandelmethoden. Het onderzoek zal verder bijdragen aan een reductie in het gebruik van proefdieren.

Consortiumpartner: COILED Therapeutics BV

Bron: NWO