Nationale nachtvlindernacht

2 september 2019

In het weekend van 30 en 31 augustus 2019 werd de Nationale Nachtvlindernacht gehouden. Op meer dan 100 plekken in Nederland keken onderzoekers welke nachtvlindersoorten er voorkomen.

Wist u dat er meer dan 2000 soorten nachtvlinders in ons land rondfladderen? In bijzondere kleuren zoals roze, geel en mintgroen. En soms met aparte namen zoals de weeskinderen en de huismoeder. Nachtvlinders worden ook wel motten genoemd wat is afgeleid van het Engelse moth (De Vlinderstichting, 2017, www.vlinderstichting.nl, 28 augustus 2019).

Astrid Groot is professor populatie- en evolutiebiologie van de Universiteit van Amsterdam en groepsleider van de onderzoeksgroep 'Sexual Communication' aan het Max Planck Institute for Chemical Ecology. Astrid Groot ontving een NWO-subsidie om seksuele aantrekkingskracht in soortvorming bij nachtvlinders te onderzoeken.

Seksuele aantrekkingskracht is de eerste stap om te bepalen wie met wie samengaat. De evolutie van seksuele communicatie speelt dus een centrale rol in het proces van soortvorming, schrijft de onderzoeksgroep op haar website.

Hoe communiceren nachtvlinders?

Er is echter zeer weinig bekend over de oorzaken van aanvankelijke divergentie tussen populaties bij het vinden van parende partners. Kan variatie in seksuele aantrekking leiden tot het ontstaan van nieuwe soorten? Of volgt dergelijke variatie nadat soorten zijn ontstaan doordat ze zich aangepast hebben aan ecologische factoren, zoals nieuwe voedselplanten bijvoorbeeld? Nachtvlinders zijn ideale dieren om deze onderzoeksvraag te beantwoorden. Ze communiceren vrijwel uitsluitend via feromonen. De feromooncomponenten zijn zeer goed gedefinieerd (Groot et al., 2016, Max Planck Institute for Chemical Ecology, www.ice.mpg.de).

Een 'sexy geur'

Een feromoon is een signaalmolecuul. Het woord 'feromoon' stamt uit het Grieks en betekent "drager van opwinding". De vrouwtjes lokken mannetjes door het uitscheiden van seksferomoon uit hun seksferomoonklier. Zodra het licht aangaat stoppen vrouwtjes met dit lokgedrag. Gelukkig zijn geurstoffen goed te verkrijgen en haar 'sexy geur' is gemakkelijk na te maken in een rubber dopje. Mannetjes worden hierdoor aangetrokken. De opgewonden mannetjes zijn te herkennen aan hun uitgeperste penseelstaartje, waaruit ook een 'sexy geur' komt. 

 

Waarschijnlijk wordt de mannetjesgeur gebruikt door het vrouwtje om te bepalen of ze met dit mannetje wil paren, hoewel we nog niet precies weten of en hoe dat precies gebeurt. Als dit hele ritueel leidt tot een paring, dan duurt deze paring zo'n twee uur. In deze tijd maakt het mannetje een spermapakketje in het vrouwtje aan dat zo'n vijf tot tien procent van zijn lichaamsgewicht bedraagt. Mannetjes en vrouwtjes kunnen dan ook maar één keer per nacht paren. Het is daarom voor beide seksen belangrijk om de juiste paringspartner uit te kiezen (Groot, 2019, UvA, www.uva.nl).

Hoe zien we eigenlijk het verschil tussen een dag- en nachtvlinder? De Vlinderstichting geeft antwoord op deze vraag.

Bron: NWO