Grensverleggende wetenschap krijgt vorm dankzij Spinozapremie en Stevinpremie

2 oktober 2019

Zes toponderzoekers ontvingen vandaag de NWO-Spinozapremie en de -Stevinpremie uit handen van minister Van Engelshoven van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap in de Koninklijke Schouwburg in Den Haag. De premies zijn de hoogste onderscheiding in de Nederlandse wetenschap.

V.l.n.r.: Ronald Hanson, Bas van Bavel, Yvette van Kooyk, Amina Helmi, Andrea Evers en Jack Pronk (credits: Bram Saeys)V.l.n.r.: Ronald Hanson, Bas van Bavel, Yvette van Kooyk, Amina Helmi, Andrea Evers en Jack Pronk (credits: Bram Saeys)

Historicus Bas van Bavel, gezondheidspsycholoog Andrea Evers, medisch bioloog Yvette van Kooyk, quantumfysicus Ronald Hanson, sterrenkundige Amina Helmi en microbioloog Jack Pronk presenteerden tijdens de feestelijke uitreiking hun plannen met de onderzoekspremie van 2,5 miljoen euro per persoon.

Baanbrekend onderzoek

Dankzij de NWO-premies kunnen de laureaten baanbrekend onderzoek verrichten. Ronald Hanson bevestigt dat de premie veel kansen biedt: ‘Quantumtechnologie ontwikkelt zich razendsnel en deze financiering is een enorme hulp en stimulans om een grote rol in het internationale speelveld in te nemen.’ Ook medisch bioloog Yvette van Kooyk voorspelt baanbrekende stappen in haar onderzoek: ‘Door het bestuderen van suikers hebben wij een nieuwe manier gevonden om de afweer te remmen of activeren. Met een juiste versuikering van allergenen kunnen we een vaccin tegen allergie lanceren die het immuunsysteem afremt, en voor kanker een therapie die de afweer aanzwengelt. Ook zullen analyses van suikerpatronen in tumorbiopten gaan bijdragen aan een betere diagnose bij kanker.’ Dat de wetenschap zich snel ontwikkelt bevestigt Jack Pronk: ‘Het is de afgelopen jaren zo snel gegaan met de ontwikkeling van de gereedschapskist voor moleculaire genetica dat er talloze nieuwe mogelijkheden zijn voor grensverleggend onderzoek aan gist en andere micro-organismen. Experimenten waar we vijf jaar geleden niet eens aan zouden zijn begonnen, zijn nu bijvoorbeeld mogelijk door CRISPR-Cas.’

Inspelen op actuele vraagstukken

Gezondheidspsycholoog Andrea Evers verbindt in haar onderzoek gedragswetenschappen en geneeskunde waarmee ze een verschil kan maken voor de gezondheid van mensen. Hiervoor zet ze de Stevinpremie in: ‘Ik wil interdisciplinair onderzoek stimuleren, waarbij ik me hard blijf maken voor klinische toepassingen. Ook ben ik ervan overtuigd dat we vooral impact kunnen genereren door met andere partijen buiten de wetenschap samen te werken.’ Historicus Bas van Bavel wil met behulp van zijn premie de ontwikkeling van welvaart verder onderzoeken en dit in context van de huidige samenleving plaatsen: ‘Ik wil de institutionele pijlers van welvaart onderzoeken en kijken welke coördinatiesystemen door samenlevingen in het verleden zijn gebruikt, hoe die zich ontwikkelden en hoe ze bijdroegen aan de realisatie van een "good society" die brede welvaart bood, ook om ons inspiratie te bieden om de uitdagingen aan te gaan waar we ons met de huidige samenleving voor geplaatst zien.’ Amina Helmi speelt op haar beurt in op twee actuele vragen in de astronomie: hoe is de Melkweg ontstaan en wat is donkere materie? 'ESA's Gaia missie heeft mysterieuze breuken in de slierten van opgeslokte stelsels rond de Melkweg ontsluierd, die wellicht veroorzaakt zijn door klonten donkere materie. Om deze spannende waarnemingen juist te interpreteren en om de aard van de donkere materie te bepalen, zijn nieuwe modellen en data hard nodig.'

Direct naar de Spinozalaureaten van 2019


Direct naar de Stevinlaureaten van 2019


Spinozalaureaten

Credits: Bram SaeysCredits: Bram Saeys

Bas van Bavel

Historicus Bas van Bavel is een van ’s werelds grootste experts op het gebied van sociaal-economische geschiedenis. Zijn spraakmakende boek “De onzichtbare hand – hoe markteconomieën opkomen en neergaan” biedt een geheel nieuwe visie op de rol van de markteconomie in onze samenleving. Als hoogleraar Transities van Economie en Samenleving aan de Universiteit Utrecht doet hij grensverleggend onderzoek naar sleutelfactoren achter een veerkrachtige samenleving.


Credits: Bram SaeysCredits: Bram Saeys

Yvette van Kooyk

Medisch bioloog Yvette van Kooyk ontrafelde de manier waarop het immuunsysteem ontregeld raakt bij het ontstaan van kanker, auto-immuunziekten en infectieziekten zoals hiv/aids. Zij ontdekte dat bepaalde suikermoleculen, zogenoemde glycanen, de communicatie tussen cellen van het immuunsysteem kunnen stimuleren of juist remmen. Ze ontwikkelt nano-medicijnen die het immuunsysteem ondersteunen bij het gevecht tegen kanker en andere ziekten. Zij geldt als wereld-expert op dit terrein. Zij is hoogleraar en afdelingshoofd Moleculaire Celbiologie en Immunologie bij Amsterdam UMC, locatie VUmc.


Credits: Bram SaeysCredits: Bram Saeys

Ronald Hanson

Ronald Hanson, hoogleraar Quantumfysica aan de Technische Universiteit Delft en wetenschappelijk directeur van QuTech, is een wereldleider op het gebied van quantumnetwerken. In meerdere opzienbarende experimenten wist hij afzonderlijke deeltjes zodanig aan elkaar te koppelen dat ze zich gedroegen als één deeltje, ook al zaten ze meer dan een kilometer uit elkaar. Deze zogeheten verstrengeling is een belangrijke voorwaarde voor de werking van toekomstige quantumnetwerken, die niet te kraken of af te luisteren zijn.


Credits: Bram Saeys

Amina Helmi

Amina Helmi is hoogleraar Dynamica, structuur en vorming van de Melkweg aan het Kapteyn Instituut van de Rijksuniversiteit Groningen. Met haar theorieën, modellen en experimenten heeft ze onze kennis over de vorm, structuur en geschiedenis van de Melkweg en nabijgelegen sterrenstelsels sterk vergroot. Helmi’s visie en leiderschap waren cruciaal voor de realisatie van de Europese ruimtetelescoop Gaia, die sinds 2013 de beweging en samenstelling van meer dan een miljard individuele sterren bestudeert.


Stevinlaureaten

Credits: Bram Saeys

Andrea Evers

Gezondheidspsycholoog Andrea Evers leidt een innovatief, grensoverschrijdend onderzoeksprogramma naar de invloed van psychologische factoren op lichamelijke klachten en aandoeningen Zij verwierf wereldfaam met haar onderzoek naar placebo-effecten en hun tegenhangers, nocebo-effecten. Haar onderzoek heeft verreikende gevolgen voor de praktijk van hulpverleners; daarnaast ontwikkelt zij E-health toepassingen en zelfhulptools voor patiënten. Zij is een uitmuntend, bevlogen onderzoeker en een geboren communicator, die haar kennis deelt via talloze publicaties, lezingen en frequente optredens in de media.


Credits: Bram SaeysCredits: Bram Saeys

Jack Pronk

Jack Pronk is hoogleraar Industriële Microbiologie aan de Technische Universiteit Delft. Hij is een verbinder die fundamentele wetenschappelijke kennis over de werking van gisten en schimmels vertaalt in een breed scala aan toepassingen met een grote impact op de maatschappij. Zijn werk leidde er onder andere toe dat bakkersgist nu wordt gebruikt om op grote schaal ethanol te maken uit niet-eetbare plantenresten. Hij is een veelgevraagd spreker, en een bevlogen en veelvuldig bekroond docent die nieuwe generaties onderzoekers inspireert.


Bron: NWO