Vier toekenningen in programma Living labs in the Dutch delta

16 juli 2019

Er gaan vier onderzoeksprojecten van start binnen het programma Living labs in the Dutch delta. Deze gaan over grootschalige, op natuur-gebaseerde ingrepen in het kust- en rivierengebied: de Zandmotor en Hondsbossche Duinen, de Hedwige-Prosper polder en de Grensmaas. De projecten ontwikkelen kennis die bijdraagt aan de verbetering van de waterveiligheid en de veerkracht van het watersysteem. Het programma is een samenwerking tussen fundamenteel en praktijkgericht onderzoek, ontwikkeld door NWO, Nationaal Regieorgaan Praktijkgericht Onderzoek SIA en diverse publieke en private partners binnen het Nationaal Kennis- en Innovatieprogramma Water en Klimaat NKWK.

Als een laaggelegen delta moet Nederland zich voorbereiden op de mogelijke gevolgen van zeespiegelstijging, bodemdaling, klimaatverandering en de toenemende menselijke druk. Dit programma draagt hieraan bij door kennisontwikkeling via een gezamenlijke inspanning van onderzoekers, overheid en private sector. Het PPS-programma is onderdeel van het NWO-werkprogramma 2018-2019 voor de Topsector Water & Maritiem. Het Nationaal Regieorgaan Praktijkgericht Onderzoek SIA financiert de deelname van hogescholen in ieder onderzoeksproject. Het inhoudelijke kader van het programma is ontwikkeld in samenwerking met het Nationaal Kennis- en Innovatieprogramma Water en Klimaat (NKWK). Diverse partijen uit dit netwerk hebben financieel bijgedragen aan het programma:  
Delta Programma; Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit; Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat; Rijkswaterstaat; STOWA; Boskalis; Van Oord; een consortium van de ingenieursbureaus (Arcadis, HKV, LievenseCSO, Royal HaskoningDHV, Svasek en Witteveen+Bos).

Beoordelingsprocedure

Na een vooraanmelding en een gezamenlijke workshop heeft de beoordelingscommissie twaalf uitgewerkte projectvoorstellen beoordeeld. Op basis van het advies van de beoordelingscommissie heeft het bestuur van NWO-domein Exacte en Natuurwetenschappen besloten vier projecten toe te kennen met een gezamenlijke waarde van 4,6 miljoen.

Projecten

Uitgangspunt voor de projecten is gebruik maken van sedimenten en natuurlijke dynamiek ter verbetering van overstromingsveiligheid en ruimtelijke kwaliteit. De fysieke locaties dienen als een Living Lab waar onderzoekers van universiteiten, hogescholen en toegepaste kennisinstellingen samenwerken met bedrijven en overheidsinstanties op het grensvlak van geowetenschappen, ecologie en de gerelateerde sociale en economische aspecten. In de vier projecten zijn tien verschillende kennisinstellingen en 26 publieke en private partners betrokken. In totaal elf Aio kandidaten, drie postdoc onderzoekers, twaalf hogeschool onderzoekers en twee onderzoekers van Deltares gaan aan het werk.

C-SCAPE: Zandige klimaatadaptatie maatregelen voor duurzame kustontwikkeling
Prof. dr. ir. S.G.J. Aarninkhof, TUD
Mede-aanvragers:
Prof.dr. P.M. van Bodegom LU, prof.dr.ir. T. van der Heide NIOZ, dr. J. Stronkhorst Hogeschool Zeeland, dr. M. Haasnoot Deltares
Partners:
Provincie Noord-Holland, Staatsbosbeheer, Zeeuwse Kustgemeentes, Waterschap Scheldestromen, Rijkswaterstaat, Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier, OBN, Van Oord, Witteveen+Bos, Natuurmonumenten, Svasek, WWF
Zandsuppleties op de kust zijn onmisbaar als natuurlijke maatregel tegen overstromingen. Tegelijkertijd bieden ze unieke kansen voor natuur en maatschappij. Door klimaatverandering is een sterke toename van het jaarlijkse suppletievolume voorzien. C-SCAPE wil de kennis en instrumenten ontwikkelen die deze schaalsprong mogelijk maken. Hiervoor wordt een Living Lab ingericht rond twee recente, grootschalige kustversterkingsprojecten (Zandmotor, Hondsbossche Duinen). Op deze unieke locaties verrijken we bestaande meetreeksen met aanvullende metingen, die inzicht geven in de morfologische, ecologische en socio-economische effecten van grootschalige suppleties. Hierdoor kunnen toekomstige klimaatadaptatie maatregelen beter ontworpen en geëvalueerd worden.

De Hedwige-Prosperpolder als experiment voor toekomstig kustbeheer in Nederland
Prof. dr. P.M.J. Herman, TUD
Mede-aanvragers:
Prof.dr.ir. S.G.J. Aarninkhof TUD, dr. J.M. van Loon-Steensma WUR, prof. dr. T. Bouma NIOZ, dr. T. Terpstra Hogeschool Zeeland
Partners:
Provincie Zeeland, Waterschap Scheldestromen, Rijkswaterstaat, STOWA, SVASEK, HKV, Ecoshape, WEnR
De Hedwige-Prosperpolder wordt ontpolderd voor natuurbehoud. Dat heeft verzet opgeroepen, maar kan Nederland ook veel leren over innovatief kustbeheer. Schorren beschermen dijken tegen doorbraak; als het toch misgaat, beperken ze de omvang van de dijkbreuk. Dijken verleggen om schorren te laten groeien, kan wellicht kustveiligheid verhogen. In dit project onderzoeken wij technisch hoe schorren dijkbreuken beperken, hoe dijkverlegging schorontwikkeling kan bevorderen, en hoe dijken aan een begroeid voorland kunnen worden aangepast. We volgen of deze nieuwe inzichten helpen de bevolking met het nieuwe landschap te verzoenen.

Grenzen verleggen bij de Grensmaas
Dr. A.P. Richter, WUR
Mede-aanvragers:
Prof. dr. T. Filatova UT, dr. G.B.M. Pedroli WUR, dr. R.H.J. Erkens MU, dr. E.T.H.M. Peeters WUR, dr. R.E. Roggema Hanze hogeschool Groningen
Partners:
Provincie Limburg, Globe Netherlands Foundation, Storyconnect, Indymo, Grensmaas Consortium, Cascade
Het is vrijwel onmogelijk om drie vliegen in een klap te slaan. Toch probeert het project Grensmaas, het grootste rivierverruimingsproject van Nederland, dit. Zand- en grindwinning dragen bij aan (i) economische winst voor bedrijven, (ii) natuurontwikkeling en (iii) het helpt om omliggende dorpen tegen overstromingen te beschermen. Een mooie visie, maar zullen deze plannen ook veerkracht tonen in een onzekere toekomst? Een economische crisis ligt op de loer, draagvlak bij burgers blijkt wankel, en het klimaat verandert. Dit project analyseert hoe de Grensmaas en vergelijkbare projecten met ecologische, sociale en economische verrassingen omgaan.

ReAShore: Zorgen voor vitale zandige kustversterkingen
Prof. dr. K.M. Wijnberg, UT
Mede-aanvragers:
Dr. M.F. Brugnach UT, dr. J. Limpens WUR, dr. ir. R. van Etteger, dr. ir. T. Terpstra Hogeschool Zeeland
Partners:
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier, Rijkswaterstaat, Bureau Arens, HKV, H+N+S, Royal HaskoningDHV
Grootschalige zandige kustversterkingen zoals de Zandmotor en de Hondsbossche Duinen combineren kustveiligheid en ruimtelijke kwaliteit. Dit project onderzoekt hoe deze twee doelen ook op lange termijn goed samengaan. We bestuderen de wederzijdse beïnvloeding van enerzijds gebruik en beheer van deze door de mens aangelegde kusten en anderzijds de natuurlijke landschapsvormende processen als zandtransport, plantengroei en duinontwikkeling. De resultaten vormen input voor de ontwikkeling van een ontwerptool. Die wordt ingezet om samen met gebruikers en belanghebbenden te komen tot ontwerpen en gebruiks- en beheerscenario’s die de lange termijn doelen voor kustveiligheid en ruimtelijke kwaliteit optimaal bedienen.

Bron: NWO