Toekenningen NWO Open Competitie – SGW

19 juli 2019

NWO-domein Sociale en Geesteswetenschappen heeft aan 41 onderzoekers financiering toegekend vanuit de NWO Open Competitie - SGW. Deze financiering geeft hen de kans onderzoek te verrichten naar een onderwerp van eigen keuze, zónder thematische randvoorwaarden.

Elke aanvraag kon een budget van maximaal 750.000 euro bevatten. NWO ontving van 279 onderzoekers vooraanmeldingen. Daarvan hebben 138 aanvragers een volledige aanvraag ingediend. Uiteindelijk krijgen 41 projectvoorstellen financiering.

Over NWO Open Competitie - SGW

De Open Competitie van SGW heeft als doel om excellent vrij, nieuwsgierigheidsgedreven onderzoek te bevorderen met een primair sociaalwetenschappelijke of geesteswetenschappelijke onderzoeksvraag en probleemstelling. Onderzoekers kunnen financiering aanvragen voor verschillende typen onderzoek: kleine of grote onderzoeksprojecten, voor individuele projecten of voor onderzoeksgroepen. Het onderzoek kan een disciplinair, interdisciplinair of domeinoverstijgend karakter hebben en kan gericht zijn op internationale samenwerking tussen onderzoekers en/of onderzoeksgroepen.

Overzicht van toegekende financieringen (op alfabetische volgorde van de hoofdaanvrager):

Wanneer gevangenschap verder gaat dan opsluiting
Prof. dr. Henk Aarts (UU) - Prison and Autonomy: Implicit psychological markers of the sense of agency in detention
Leven in de gevangenis betekent grote beperkingen in persoonlijke autonomie. Deze beperkingen kunnen onbedoelde negatieve bijeffecten hebben voor de zelfredzaamheid van gedetineerden, en indirect bijdragen aan verhoogd risico op recidive. Dit project onderzoekt de psychologische basis voor deze relatie tussen autonomie en zelfredzaamheid met kennis uit de sociaal-cognitieve neurowetenschappen.

De relatie tussen sociale pijn en prosociale vs. antisociale reacties
Prof. dr. Ilja van Beest (UvT) - Physiostracism: Using Physiology to Predict Prosocial and Antisocial Responses to Ostracism
Reacties op buitensluiten volgen een tijdspad. Eerst ervaren mensen sociale pijn. Vervolgens reageren mensen door middel van pro-sociaal of antisociaal gedrag. Het huidige onderzoek beantwoordt de vraag hoe het mogelijk is dat sociale pijn deze tegengestelde reacties kan veroorzaken.

TransLatin: The transnationale impact van Latijns toneel uit de vroegmoderne Nederlanden, een kwalitatieve en digitale analyse
Prof. dr. Jan Bloemendal (KNAW/Huygens)
In de Renaissance en daarna ging literatuur over grenzen heen en vooral toneelschrijvers uit verschillende landen beïnvloedden elkaar omdat hun stukken, vooral ook Latijnse, overal werden gelezen en opgevoerd. De Nederlanden speelden daar een belangrijke rol in. Dit project zoekt uit hoe dat gebeurde met historisch onderzoek en moderne computertechnieken.

Generationele verschillen in de determinanten van partijkeuze
Prof. dr. Wouter van der Brug (UvA) - Generational differences in determinants of party choice
Wij onderzoeken generatieverschillen in de wijze waarop kiezers hun stemkeuze bepalen. We verwachten dat de ‘nieuwe politieke kwesties’, zoals rond migratie of de opwarming van de aarde, bij jonge generaties het zwaarst wegen. Dit verklaart onder andere waarom jongeren oververtegenwoordigd zijn bij de aanhang van groene en radicaalrechtse partijen.

Conceptualiseren, meten en voorspellen van relaties met leeftijdgenoten van jong volwassenen
Prof. dr. Toon Cillessen (RU) - Conceptualizing, Measuring, and Predicting Peer Relationships in Emerging Adulthood
Dit project onderzoekt de relaties met leeftijdgenoten van jong volwassenen op school, werk, in vriendschappen en de liefde, en online. Hoe beïnvloeden deze relaties hun gezondheid en welzijn? Hoe werken jong volwassenen samen en lossen zij problemen op? En hoe is dit gerelateerd aan hun gedrag als kinderen en adolescenten?

Omgaan met droogte. Een milieuhistorische benadering van drinkwatertekort en aanpassing aan klimaatverandering in Nederland, 1550-1850
Prof. dr. Petra van Dam (VU) - Coping with drought. An environmental history of drinking water shortages and climate adaptation in the Netherlands, 1550-1850
Wereldwijd dreigen tekorten aan drinkwater te ontstaan als gevolg van door de mens veroorzaakte klimaatverandering. Kleinere klimaatveranderingen zorgden eerder ook al voor droge perioden. Dit milieuhistorische project onderzoekt hoe mensen zich aanpasten aan schaarste van drinkwater in tijden van droogte in Nederland tussen 1550 en 1850.

Voorbij de angst voor de dood: Eudaimonisch entertainment als terror management
Prof. dr. Enny Das (RU) - Beyond a Fear of Death: Exploring the Terror Management Potential of Eudaimonic Entertainment
Mensen denken niet graag aan de dood. Doodgaan is hun meest fundamentele angst. Toch zijn ze dol op films waarin mensen lijden en doodgaan. Dit voorstel onderzoekt of mensen tragisch entertainment gebruiken om hun doodsangst tijdelijk te onderdrukken, of om deze te accepteren en er bovenuit te stijgen.

Afschrikking versus rechtvaardige bejegening. Het succesvol terugdringen van recidive
Dr. Anja Dirkzwager (Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving, NSCR) - Deterrence versus procedural justice. Successfully reducing reoffending
Het strafrechtelijk system veronderstelt doorgaans dat criminelen minder recidiveren als zij (a) straffen als zwaar(der) ervaren, en (b) zich eerlijk(er) en respectvol(er) behandeld voelen. Of deze veronderstellingen kloppen, is verassend genoeg nog niet goed onderzocht. Dit project onderzoekt daarom deze ideeën bij gedetineerden met behulp van een uniek longitudinaal onderzoeksdesign.

Betere keuzes voor betere ouderenzorg
Prof. dr. Eddy van Doorslaer (EUR) - Optimizing long-term care provision
Kies je als oudere voor zorg thuis of in een verpleeghuis? Maakt het dan uit welke aanbieder je kiest? En hoe komt dat? Deze vragen beantwoorden we door onderzoek naar recente beleidsveranderingen. Zo helpen we ouderen én beleidsmakers keuzes te maken om het ouderenzorgbudget beter te besteden.

SPIN-OUT: Het voorspellen en voorkomen van vicieuze cirkels op het gebied van negatieve houdingen over andere groepen
Prof. dr. Andreas Flache (RUG) - SPIN-OUT: Predicting and preventing a SPiral of mutually reINforcing negative OUTgroup attitudes (spin-out) in multi-ethnic classrooms.
Toenemende etnische diversiteit van de samenleving leidt tot de zorg dat er een vicieuze cirkel kan ontstaan waarin negatieve houdingen over andere groepen elkaar versterken. SPIN-OUT onderzoekt dit met computermodellen en data over etnisch diverse schoolklassen. Doel is tot aanbevelingen te komen hoe vicieuze cirkels door schoolbeleid kunnen worden voorkomen.

Transparantie als transformationeel in globaal bestuur? De casus klimaatverandering
Dr. Aarti Gupta (WUR) - Assessing the Transformative Effects of Transparency in Global Governance: The Case of Climate Change
Het klimaatakkoord van Parijs vraagt landen transparantie te bieden over hun klimaatbeleid. Aangenomen wordt dat transparantie verantwoording beter mogelijk maakt, vertrouwen tussen landen vergroot, en daarmee ambitieus klimaatbeleid stimuleert. Maar is dat wel zo: heeft transparantie die potentie, en zo ja, onder welke condities? TRANSGOV analyseert deze urgente vraag.

Het tolerante Holland?
Prof. dr. Manon van der Heijden (UL) & prof. dr. Leo Lucassen (IISG/OGC) - Tolerant migrant cities? The case of Holland 1600-1900
Nederland is het toonbeeld van tolerantie. In de Gouden Eeuw verwelkomden wij toch vele migranten zonder noemenswaardige conflicten? De vraag is of dit klopt, want we weten nog weinig van de positie van migranten in de rechtspraak of conflicten tussen migranten en autochtonen tussen 1600-1900. Daarin brengt dit onderzoek verandering.

Efficiënte methoden voor beslissingsproblemen met schaalvoordelen in de kosten
Prof. dr. ir. Dick den Hertog (UvT) - A new method for hard concave minimization problems based on a robust counterpart reformulation
Diverse kostencomponenten in supply‐chains (en vele andere toepassingen) vertonen schaalvoordelen: bijvoorbeeld voorraadkosten per eenheid worden lager naarmate de voorraad hoger is. Dergelijke schaalvoordelen maken het wiskundig optimaliseren zeer lastig. Dit project ontwikkelt nieuwe optimalisatietechnieken voor grootschalige beslissingsproblemen met schaalvoordelen. Een van de toepassingen is de supply‐chain van World Food Programme.

Verklaring van regelovertreding in de chemische industrie: een longitudinale benadering
Prof. dr. mr. Wim Huisman (VU) - Explaining longitudinal patterns of corporate misconduct in major hazard corporations
Regelovertreding door chemische bedrijven kunnen ernstige gevolgen hebben. Inzicht in patronen van regelovertreding en achterliggende oorzaken kunnen handhavende instanties helpen hun schaarse middelen zo goed mogelijk in te zetten. Deze studie zal longitudinale patronen van regelovertreding door chemische bedrijven inzichtelijk maken en verklaringen vinden voor verschillen in die patronen.

Is AI slimmer dan wij? De impact van AI op kennis
Prof. dr. Marleen Huysman (VU) - Knowledge work in the age of AI (AI-KNOW)
Omdat nieuwe generaties AI-technologieën meer autonoom zijn van de kennisdomeinen waarvoor ze zijn ontworpen, bestaat er het risico dat AI-technologieën menselijke expertise ondermijnen. Wij volgen AI van ontwikkeling in het lab tot gebruik op de werkvloer om te komen tot een samenwerkingsmethode voor het ontwikkelen van AI dat kenniswerk versterkt.

Bang om te eten
Prof. dr. Anita Jansen (UM) - Fear and avoidance in Anorexia Nervosa
Anorexia nervosa is een zeer ernstige ziekte en behandelingen zijn nog maar weinig succesvol. Meer inzicht in hoe patiënten met anorexia nervosa angst aanleren, vermijden en afleren kan wellicht leiden tot betere behandelingen.

De last van infectieziekten. Sterfte van kinderen en volwassenen door infectieziekten in Amsterdam, 1854-1926
Prof. dr. Angélique Janssens (RU) & prof. dr. Jacco Wallinga (LUMC) - The burden of infectious diseases. Child and adult mortality from infectious diseases in Amsterdam, 1854-1926
Welke ziekten gingen er rond in het Amsterdam van de 19de en begin 20ste eeuw? In deze periode werd reeds veel vooruitgang geboekt in het bestrijden van sterfte aan infectieziekten. In dit onderzoek laten we zien hoe dat werd bereikt en welke groepen daarvan vooral profiteerden.

Een plek onder de zon op je oude dag? De risico’s en voordelen van pensioenmigratie
Prof. dr. Matthijs Kalmijn (UvA) - A Place to Grow Old? The Risks and Rewards of Retirement Migration
Emigreren op hoge leeftijd. Het is een stap die steeds meer ouderen overwegen. Een ander klimaat en cultuur maken deze stap aantrekkelijk maar ook niet zonder risico’s voor welzijn. In dit project volgen wij Nederlanders in verschillende Zuid-Europese landen hoe zij integreren en het verlangde ‘goede leven’ opbouwen.

‘Het Delen van Emoties’
Prof. dr. Sander Koole (VU) - The Rhythm of Relating: How Emotional Sharing Emerges From Interpersonal Synchrony in Movement, Physiological and Neural Activations
Als mensen over hun gevoelens praten, vertonen ze vaak dezelfde ritmes in hun bewegingen, hartslag en zelfs hersenactiviteit. Dit project onderzoekt hoe dergelijke ritmes mensen kunnen helpen om hun emoties beter onder controle te krijgen. De resultaten kunnen bijdragen aan het effectiever maken van psychotherapie en het verbeteren van communicatie.

Neurobiologische mechanismen van beat perceptie
Prof. dr. Sonja Kotz (UM) - Motor-auditory oscillatory coupling in human beat and rhythm perception
In het voorgestelde onderzoeksproject willen we de hypothese onderzoeken dat interactie tussen motorische- en auditieve hersensystemen essentieel is voor muzikale ‘beat’ perceptie. Dit heeft mogelijke implicaties voor taalontwikkeling. Verder willen we kijken hoe een nieuw ritmisch percept ontstaat in het brein en wat de invloed van o.a. het hartritme hierop is.

Opschaling van duurzame voedselproductie in Brazilië
Dr. Myanna Lahsen (WUR) - Transformations to sustainable food production in the Brazilian Cerrado: The cultural politics and potential of scaling up biodiversity-sustaining agriculture
Dit onderzoek analyseert materiële, informationele, politieke en sociaal-culturele factoren die verschillende landbouwsystemen bevorderen, met als doel het identificeren van kansen en uitdagingen voor het opschalen van duurzamere landbouwproductie. Deze kennis stuurt vervolgens de co-creatie van gewenste trajecten naar duurzaamheidsgerichte scenario’s in de Braziliaanse savanne.

Koloniale normstelling – Corruptie en verschil in de geschiedenis van koloniale rijken en postkoloniale naties
Prof. dr. Susan Legêne (VU) - Colonial Normativity. Corruption and difference in colonial and postcolonial histories of empire and nations
Hedendaagse corruptie wordt vaak in verband gebracht met de geschiedenis van koloniale staatsvorming, maar hoe ze samenhangen is nooit systematisch onderzocht. Dit programma vergelijkt de rol van corruptie in de geschiedenis van Nederlandse en Indonesische staatsvorming, gericht op drie momenten, rond 1900, 1945 en 1970, waarop deze geschiedenissen elkaar raken.

De verklaring van verschillen in scheidingskansen tussen gemeenten: Wat is de rol van individuele en gemeentelijke kenmerken?
Prof. dr. Aat  Liefbroer (NIDI) - Explaining differences in union dissolution between municipalities: the role of compositional, contextual and cross-level effects
De kans op scheiding varieert sterk tussen gemeenten. Op Urk is de kans op scheiding 5 keer kleiner dan in Heerlen. In dit onderzoek wordt nagegaan hoe dat komt. Ligt het aan de mensen? Ligt het aan de omstandigheden in de gemeente? Of is het een samenspel van beide?

Dynamisch clusteren voor identificatie van business modellen en voor financiële stabiliteit
Prof. dr. André Lucas (VU) - Dynamic clustering for business model identification and financial stability
Verhoogt de kwetsbaarheid van het financiële systeem door niet‐standaard monetair beleid van centrale banken (lage rentes, opkoopprogramma’s) doordat banken in meer soortgelijke business modellen worden gedwongen? Dit voorstel ontwikkelt nieuwe statistische methoden voor de beantwoording van deze vraag in een continu wijzigende omgeving waarop instellingen kunnen reageren.

Oost-Afrika’s vroege taalgeschiedenis
Prof. dr. Maarten Mous (UL) - Unravelling East Africa’s Early Linguistic History
Door uit te zoeken welke talen verwant zijn, welke met elkaar in contact zijn geweest en of er aanwijzingen zijn voor verdwenen taalgroepen achterhalen we de talige geschiedenis van Oost-Afrika als basis voor een vergelijking met archeologie en genetica.

Elke zin laat een wereld verschijnen
Dr. Reinhard Muskens (UvA) - A Sentence Uttered Makes a World Appear---Natural Language Interpretation as Abductive Model Generation
Wie een zin hoort kan zich een voorstelling maken van de inhoud. “De kat zit op de mat” is eerst een reeks woorden, daarna mogelijk een mentaal beeld. Maar hoe werkt dat eigenlijk? Ons onderzoek gebruikt logische en computationele middelen om hier een antwoord op te geven.

Het garanderen van de effectiviteit van de rol van de rechter in het juridische regime van de oceanen: het uitzetten van een koers tussen rechterlijke terughoudendheid en rechterlijk activisme
Prof. dr. Alex Oude Elferink (UU) - Safeguarding the effectiveness of the judiciary’s role in legal regime for the oceans: charting a course between judicial restraint and judicial activism
Gerechtshoven zijn in principe alleen bevoegd om geschillen te beslechten met instemming van de betrokken Staten. Dit kan de toegang tot gerechtshoven onder het VN Zeerechtverdrag aanzienlijk beperken. Vele geschillen hebben ook betrekking op andere rechtsregels. Het huidige project wil hvaststellen hoe effectief om te gaan met deze problematiek.

The different costs of motherhood
Prof. dr. Erik Plug (UvA) - The different costs of motherhood
Door middel van natuurlijke experimenten beantwoorden we vier verschillende vragen over de (economische) gevolgen van moederschap. (i) Leidt een vroege moederwens tot latere loonverschillen? (ii) In hoeverre schaadt moederschap de carrière van homosexuele en heterosexuele vrouwen? (iii) Zullen vrouwen minder snel scheiden vanwege kinderen? (iv) In hoeverre profiteren kinderen van goed moederschap.

Het begin van de Nederlandse veeteelt: ouderdom, karakter en impact
Prof. dr. Daan Raemaekers (RUG) - The Beginning of Dutch Animal Husbandry: Chronology, Nature, and Impact
Het begin van veeteelt is van groot belang voor de cultuur en natuur van Europa. In dit project wordt het begin van de veeteelt in Nederland onderzocht met verschillende nieuwe technieken. Dat leidt tot een beter begrip van de wijze waarop prehistorische mensen omgingen met hun vee.

Een snelle brein-metaboloom methode om gevaren van Nieuwe Psychoactieve Stoffen (NPS) te classificeren
Prof. dr. Johannes Ramaekers (UM) - A targeted imaging-metabolomics approach to classify harms of novel psychoactive substances (NPS)
NPS zijn niet-gereguleerde drugs die traditionele drugs nabootsen. NPS bedreigen de volksgezondheid omdat evaluaties van gezondheidsrisico's traag zijn. Dit onderzoek ontwikkeld een methode die met behulp van beeldvormende technieken en het menselijke metaboloom een snelle classificatie en voorspelling van de invloed van NPS op het brein mogelijk maakt.

Spreken zonder te praten
Prof. dr. Nicolas Ramsey (UMC) - Speak without talking
Voor mensen die niet kunnen praten door verlamming is een alternatieve manier van communiceren erg belangrijk. In dit project wordt onderzocht of in het hoofd gesproken woorden direct vanaf de hersenen kunnen worden uitgelezen. De bevindingen kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van hersen implantaten die hersengolven omzetten in spraak.

Waarom we geloven dat haaien gevaarlijk zijn
Dr. ing. Robert van Rooij (UvA) - From Learning to Meaning: A new approach to Generic Sentences and Implicit Biases
We accepteren generieke zinnen als ‘Haaien zijn gevaarlijk’, hoewel haaien zelden mensen aanvallen.Het is belangrijk te begrijpen waarom dit zo is, want stereotypes worden uitgedrukt door vergelijkbare zinnen: ‘Meisjes zijn slecht in rekenen’. Wij willen de acceptatie van zulke generaliserende zinnen begrijpen in termen van hoe verwachtingen worden geleerd.

Decoding Descartes
Prof. dr. Han van Ruler (EUR) - Decoding Descartes
Decoding Descartes ontrafelt het werk van de grondlegger van moderne filosofie en wetenschap René Descartes (1596–1650) in antwoord op hedendaagse impasses in filosofie, psychologie en neurowetenschappen. Descartes’ werk en briefwisseling blijken nog uitermate relevant voor het hedendaagse debat, niet alleen in de geesteswetenschappen maar ook in de neurowetenschappen.

Wat is ziek, wat is gezond? Ziekte en gezondheid als praktische begrippen
Prof. dr. Maartje Schermer (ErasmusMC) - Health and disease as practical concepts: a pragmatist approach to conceptualization of health and disease
Wetenschappelijke, technologische en maatschappelijke ontwikkelingen veranderen onze kijk op ziekte en gezondheid. Deze begrippen betekenen verschillende dingen voor verschillende betrokkenen en in verschillende contexten. Dit project ontwikkelt een nieuwe, pragmatische benadering voor het definiëren van ‘ziekte’ en ‘gezondheid’, rekening houdend met de rol van deze begrippen in diverse gezondheid-gerelateerde praktijken.

Schuld of Boete: Richtlijnen voor Financiële Markten
Prof. dr. Eric Schliesser (UvA) - A New Normative Framework for Financial Debt
De maatschappij is doordrenkt van financiële schulden. Het is onduidelijk hoe moreel daar mee om te gaan als schulden niet terugbetaald kunnen worden of schadelijke neveneffecten veroorzaken. Dit project ontwikkelt praktische normatieve richtlijnen, die beleidsmakers, crediteuren, en debiteuren moeten helpen schuld te reguleren en beheersen.

Understanding standardization of Dutch through 17th-century newspapers
Prof. dr. Nicolien van der Sijs (Meertens) - Spread the new(s). Understanding standardization of Dutch through 17th-century newspapers
Hoe zijn de normen en regels voor het zich ontwikkelende Standaardnederlands in de 17e eeuw verbreid en hoe raakten ze algemeen aanvaard? Dit project onderzoekt deze vragen aan de hand van een 17e-eeuws krantencorpus van 17 miljoen woorden dat onlangs via crowdsourcing beschikbaar is gekomen.

Mensenrechten inroepen, mensenrechten maken: de bijdrage van irreguliere migranten aan internationale rechten van de mens
Prof. mr. Thomas Spijkerboer (VU) - Claim Making as Rights Making: Irregular Migrants Reshaping International Human Rights Law
Dit project brengt in kaart hoe irreguliere migranten een rol spleen bij de ontwikkeling van internationale mensenrechten door daar formeel en informeel een beroep op te doen. Het onderzoek combineert politieke theorie over het inroepen van mensenrechten en internationale rechten van de mens.

De creatieve ambtenaar: observaties, verklaringen en consequenties
Prof. dr. Sandra van Thiel (RU) - The creative public servant: observations, explanations and consequences
Publieke uitvoeringsorganisaties worden geacht creatief en innovatief te zijn, om hun dienstverlening te verbeteren. In de publieke sector is creativiteit niet altijd mogelijk of zelfs wenselijk, bijvoorbeeld vanwege het belang van rechtsgelijkheid. Hoe kunnen medewerkers van uitvoeringsorganisaties toch creatief zijn of worden, en wanneer leidt dat tot innovaties?

Terugkeer van de Medici? De mondiale opkomst van privé-musea voor hedendaagse kunst
Dr. Olav Velthuis (UvA)
Privémusea voor hedendaagse kunst hebben in het nieuwe millennium een snelle opmars gemaakt. Dit project probeert die opmars te verklaren en de impact ervan in kaart te brengen: wat voegen privémusea toe aan het bestaande museumlandschap? In hoeverre zijn privé-musea mede de waarde van hedendaagse kunst gaan bepalen?

Regulering van de uitstoot van broeikasgassen uit landbouw
Prof. dr. Jonathan Verschuuren (TU) - Reducing greenhouse gas emissions from agriculture: the role of emissions trading
De doelstellingen van het Klimaatakkoord van Parijs kunnen alleen worden gerealiseerd als ook broeikasgas emissies uit de landbouw worden teruggebracht en meer koolstof wordt vastgelegd op landbouwgrond. In dit project wordt, o.a. door een rechtsvergelijkende studie, onderzocht hoe het Europese systeem van emissiehandel kan worden aangepast zodat dit wordt gestimuleerd.

Betwist Gevoel van Thuishoren: Betekenis van ‘Thuis’ voor Arabische LHBT-vluchtelingen in Amsterdam
Prof. dr. Berteke Waaldijk (UU)
Arabische LHBT-vluchtelingen in Amsterdam kunnen zich gedwongen voelen te kiezen tussen twee onverenigbare vormen van zich thuisvoelen in schijnbaar tegengestelde culturen: progressieve Europese cultuur en traditionele Arabische cultuur. Toch is er weinig bekend over hun echte levenservaringen met hun ‘thuizen’. Kunnen we opnieuw van hen leren wat ‘thuisvoelen’ kan betekenen?

Meer informatie

Bekijk voor meer informatie de programmapagina.

Bron: NWO