4,4 miljoen euro voor vernieuwend en urgent onderzoek via ENW-KLEIN

3 juli 2019

Het Bestuur van het NWO-domein Exacte en Natuurwetenschappen heeft tien aanvragen in de Open Competitie ENW-KLEIN gehonoreerd. De onderwerpen variëren van de studie naar mathematische optimalisatiemethodes tot onderzoek naar de oorsprong van hormoonwerking in planten. KLEIN-subsidies zijn bedoeld voor vernieuwend, fundamenteel onderzoek van hoge kwaliteit en/of wetenschappelijke urgentie. Additioneel zijn vier aanvragen van nieuwe vaste-stafleden en tenure trackers gehonoreerd via een voorkeursbehandeling, die bedoeld is om het verwerven van middelen voor startende onderzoekers te vereenvoudigen.

De volgende aanvragen zijn gehonoreerd

(in alfabetische volgorde van auteur):

Quantum Hall physics in a Weyl superconductor
Prof. dr. Carlo Beenakker (LEI)
In sommige materialen bewegen elektronen zich alsof ze geen massa hebben. Men spreekt van "Weyldeeltjes", naar de natuurkundige die een eeuw geleden als eerste de mogelijkheid van massaloze deeltjes heeft voorspeld. In dit project wordt onderzocht hoe Weyl-deeltjes door de combinatie van supergeleiding en een magnetisch veld kunnen bijdragen tot het transport van lading en energie. Het magnetische veld dringt de supergeleider binnen in de vorm van dunne draden en de verwachting is dat deze draden ideale geleiders zijn van warmte en elektriciteit.

Mechanics of Moist Brushes
Dr. Sissi de Beer (UT)
Met coatings die gemaakt zijn van zachte nanoscopische haartjes kunnen we nieuwe geavanceerde functies aan materialen geven. Zo zouden we bijvoorbeeld in de toekomst met deze coatings kunnen meten of verpakt voedsel bedorven is. Voor het ontwerpen van deze coatings is het belangrijk te snappen hoe de coatings zich gedragen bij indrukken en buigen onder verschillende omstandigheden, zoals luchtvochtigheid. Dit bepaalt namelijk de gebruikservaring. De onderzoekster gaat moleculaire dynamica simulaties combineren met experimenten om een fundamenteel begrip te krijgen van de hardheid van de coatings in vochtige lucht en daarmee een cruciale stap maken in de ontwikkeling van deze functionele coatings.

Colluding price algorithms
Dr. Arnoud den Boer (UvA)
Steeds meer verkoopprijzen worden tegenwoordig bepaald door zelflerende prijsalgoritmes. Die algoritmes zijn in principe ontworpen om met elkaar te concurreren. Maar zouden ze ook kunnen leren dat gezamenlijk de prijzen kunstmatig hooghouden uiteindelijk meer winst oplevert? In dit onderzoeksproject laten we zien dat dit inderdaad mogelijk is, en dat mededingingswetgeving aangepast moet worden om kartelvorming door algoritmes tegen te kunnen gaan.

Spelen celwand-loze cellen een rol in chronische Tuberculose infecties??
Dr. Dennis Claessen (LEI)
Tuberculose is een van de meest dodelijke ziekten ter wereld waarvoor nog steeds geen effectieve behandeling beschikbaar is. De vraag hoe de veroorzakende bacterie langdurig kan overleven in ons lichaam is nog onduidelijk. Er zijn sterke aanwijzingen dat het verlies van de celwand hier een belangrijke rol in kan spelen. Omdat de celwand een belangrijk herkenningspunt is voor ons afweersysteem zou het verlies hiervan de bacterie in staat stellen om de afweer te omzeilen in een vorm die ook nog eens ongevoelig is voor de belangrijkste antibiotica die normaliter gebruikt worden voor bestrijding van deze dodelijke ziekte.

How animal-mediated mutualistic microbiomes modulate the environmental sensitivity of savanna carbon dynamics
Prof. dr. Hans Cornelissen (VU)
Afrikaanse savannes zijn belangrijk voor de mondiale koolstofkringloop en dus voor het wereldklimaat. Veranderingen in klimaat (vooral neerslag) en landgebruik (o.a. afbranden, illegale jacht) bedreigen het functioneren van dit ecosysteem. Dit project gaat onderzoeken hoe symbioses tussen micro-organismen en hun gastheren (schimmels en bacteriën in de magen van grote grazers, resp. in termietennesten) de gevoeligheid van de koolstofkringloop in savannes voor zulke veranderingen beïnvloeden. De hypothese is dat de afbraak van plantenmateriaal in de magen van grazers en in termietennesten sterk gebufferd wordt tegen variatie in het buitenmilieu. Maar dan moeten deze symbioses zelf wel kunnen voortbestaan in de toekomstige savanne.

Anatomical and functional dissection of cerebellar vermis-fastigial nucleus module in delay eyeblink conditioning
Dr. Zhenyu Gao (Erasmus MC)
Een van de belangrijkste vraagstukken binnen de neurowetenschappen is hoe ons brein sensorische input vanuit het lichaam ontvangt, verwerkt en vervolgens daarmee de juiste motorische output produceert. Deze studie zal Pavloviaanse 'eyeblink' conditionering gebruiken: een ideaal gedragsmodel om de cerebellaire mechanismen betrokken bij sensorimotor-leren te bestuderen. De onderzoekers zullen de precieze rol van een voorheen verwaarloosde cerebellaire route betrokken bij 'eyeblink' conditionering uitzoeken in dit project. Als dit doel is bereikt, zullen deze resultaten een nieuwe cerebellaire route onthullen die betrokken is bij het leren en het uitvoeren van een goed omschreven cerebellaire leertaak, en daarmee mogelijk belangrijke nieuwe informatie toevoegen aan het conceptuele kader van sensorimotor-leren in het cerebellum.

Cellular decision-making in the control of small GTPases: GTP hydrolysis vs. Ubiquitylation
Dr. Peter Hordijk (AMC)
Ook in cellen worden keuzes gemaakt en beslissingen genomen. Dit project bestudeert cellen uit de bloedvatwand die kiezen tussen twee verschillende manieren om kleine regeleiwitten, RhoGTPases, aan te sturen. Dit is van belang omdat deze eiwitten de contacten tussen de endotheelcellen controleren en uiteindelijk de vorming, doorlaatbaarheid en de juiste werking van bloedvaten bepalen. Dit onderwerp is niet eerder bestudeerd en zal dan ook nieuwe ideeën en modellen opleveren over hoe, waar en wanneer cellen moleculaire keuzes maken en wat de effecten van die keuzes zijn op hun functioneren.

All together now: molecular mechanism of the myelin inhibitors at the membrane
Dr. Bert Janssen (UU)
Communicatie en interactie tussen cellen in ons lichaam is belangrijk voor de werking en vorming van weefsels. De onderzoekers gaan de details van een signaleringssysteem ophelderen dat betrokken is bij de werking van ons brein. Dit zal mogelijk aanknopingspunten opleveren om herstel van het zenuwstelsel te bevorderen.

Mathematical Optimization Methods in Extremal Geometry
Dr. Fernando Mário de Oliveira Filho (TUD)
Wat is de beste manier om sinaasappels in een krat te doen? In de wiskunde staat deze vraag bekend als het bolstapelingsprobleem: hoeveel ruimte kunnen we vullen met niet-overlappende bollen die allemaal even groot zijn? Enerzijds zoekt men naar constructies die ondergrenzen verschaffen; anderzijds zoekt men naar bovengrenzen of obstructies. Het doel van dit project is om geometrische problemen zoals het bolstapelingsprobleem te bestuderen en optimalisatiemethodes te gebruiken om betere bovengrenzen voor zulke geometrische constructies te verkrijgen. Op deze manier gebruikt men rekenkracht, via optimalisatie, bij wiskundige problemen, op dezelfde manier als rekenkracht wordt gebruikt in andere gebieden zoals logistiek.

Turbulentie beheersen: de sleutel tot realiseerbare kernfusie
Dr. Josefine Proll (TU/e)
Energie uit kernfusie: CO2-vrij, veilig en onuitputtelijk, maar extreem moeilijk te verwezenlijken. Grootste probleem: turbulentie, die warmte uit de reactor afvoert. Computermodellen die gebruik maken van geavanceerde supercomputers, wijzen nu de weg naar een reactorontwerp waarin deze turbulentie niet optreedt. Zo kunnen fusiereactoren kleiner en efficiënter worden. En bovenal: realiseerbaar.

Optical control over the blinking behaviour of colloidal quantum dots
Dr. Freddy Rabouw (UU)
Quantum dots zijn nanokristallen die allerlei felle kleuren fluorescentielicht kunnen uitzenden. De fluorescentie is echter niet stabiel, maar knippert schijnbaar willekeurig aan en uit. Dit is ongewenst voor veel toepassingen van quantum dots, bijvoorbeeld in televisies. Het is daarentegen nuttig in andere situaties, bijvoorbeeld voor gebruik van quantum dots voor microscopie in biomedisch onderzoek. Dit project heeft als doel om controle te krijgen over het willekeurige aan–uit knipperen van de fluorescentie van quantum dots. De onderzoekers zullen hiertoe nieuwe technieken ontwikkelen waarbij meerdere lasers tegelijkertijd de quantum dots beschijnen.

Beïnvloeden geobiologische processen de vorming van carbonaat moleculen bij lage temperatuur?
Dr. Mónica Sánchez-Román (VU)
Carbonaat mineralen komen veelvuldig voor op Aarde, maar worden ook op Mars en in meteorieten gevonden. De chemie van anorganisch gevormde carbonaten is een afspiegeling van milieuomstandigheden tijdens de groei. Echter, micro-organismen produceren soms carbonaten die substantieel afwijken van deze chemische context, waardoor deze carbonaten een biologische vingerafdruk vormen. De onderzoekers gaan op zoek naar potentiële biologische vingerafdrukken in carbonaten op basis van de chemische samenstelling met als doel het mogelijk aantonen van microbiële activiteit op de vroege Aarde en Mars.

Hormoon-archeologie: op zoek naar de oorsprong van hormoonwerking in planten
Prof. dr. Dolf Weijers (WUR)
De reacties van cellen op hormonen in planten, mensen en dieren zijn vaak ingewikkeld, omdat er veel eiwitten bij betrokken zijn, die vaak verschillen tussen cellen en weefsels. Door het gebruik van verschillende eiwitten in de hormoonreactie kan hetzelfde hormoon unieke en andere reacties aanschakelen in verschillende cellen en weefsels. Deze complexiteit is tijdens de evolutie ontstaan uit eenvoudiger hormoonreacties, maar het is vaak onbekend hoe de reactie op een hormoon is ontstaan, en waardoor complexiteit is geëvolueerd. Dit project gaat in stokoude algen op zoek naar de oorsprong van de complexe reactie op het plantenhormoon auxine.

The Mahler measure: a lasting symphony
Prof. dr. Wadim Zudilin (RUN)
Het project behandelt aloude problemen met betrekking tot een van de basisconcepten van de getaltheorie, namelijk de hoogte. Het karakteriseert de "grootte" van algebraïsche getallen en functies. De voorgestelde onderzoeksrichtingen, in alle verscheidenheid en diepgang, zijn niet alleen centrale problemen in de getaltheorie, maar vormen ook een unieke wiskunde omgeving waarin de kracht van verschillende gebieden van de wiskunde, zoals onder andere algebraïsche meetkunde, K-theorie, mathematische fysica, waarschijnlijkheidsrekening, speciale functies, en computationele wiskunde zullen worden gecombineerd.

Over NWO Open Competitie ENW - KLEIN

KLEIN-subsidies zijn bedoeld voor het uitvoeren van nieuwsgierigheidsgedreven, ongebonden fundamenteel onderzoek van hoge kwaliteit en/of wetenschappelijke urgentie. De KLEIN-subsidie biedt onderzoekers de mogelijkheid om creatieve, risicovolle ideeën uit te werken en wetenschappelijke vernieuwingen tot stand te brengen die de basis kunnen vormen voor de onderzoeksthema’s van de toekomst. Er zijn drie categorieën KLEIN-subsidies: KLEIN-1 (1 wetenschappelijke positie), KLEIN-2 (2 wetenschappelijke posities in samenwerking) en KLEIN-0 (investeringen) die in onderlinge competitie beoordeeld worden.

Om het verwerven van middelen voor startende onderzoekers (nieuwe vaste-stafleden en tenure trackers) te vereenvoudigen, kunnen zij eenmalig aanspraak maken op een voorkeursbehandeling. Dit geldt alleen voor KLEIN-1 aanvragen.

U kunt doorlopend aanvragen indienen binnen de NWO Open Competitie ENW - KLEIN.

Contact

Voor meer informatie over de NWO Open Competitie ENW - KLEIN kunt u contact opnemen met Margot Snel, enw-klein@nwo.nl, 070 344 07 58.

Bron: NWO