Financiering voor 18 nieuwe promovendi in de geesteswetenschappen

20 juni 2019

Van Culturele identiteit in online Nederlandse jeugdcultuur en vroege taalontwikkeling bij zwangerschapsdiabetes, tot het Babylonische sociaaleconomische landschap in het eerste millennium v. Chr.: 18 talentvolle aankomende onderzoekers gaan de komende tijd met financiering uit het programma Promoties in de geesteswetenschappen onderzoek verrichten. Financiers zijn het Programmabureau Duurzame Geesteswetenschappen en het NWO-domein Sociale en Geesteswetenschappen.

In totaal is met deze toekenningsronde ruim 3,3 miljoen euro gemoeid.

De promotietrajecten zijn geselecteerd uit de universiteiten die betrokken zijn bij het proces Duurzame Geesteswetenschappen. Het doel van Promoties in de geesteswetenschappen is om de aanwas en doorstroom van jong talent in de geesteswetenschappen een impuls te geven. Per gehonoreerd project wordt een matchingsbijdrage van ten minste 20 procent geleverd door de instelling die de aanvraag heeft ingediend.

Het besluitnemend orgaan, bestaande uit prof. dr. Frits van Oostrom (voorzitter Programmabureau Duurzame Geesteswetenschappen) en prof. dr. Wim van den Doel (bestuursvoorzitter NWO-domein Sociale en Geesteswetenschappen), heeft op advies van de beoordelingscommissie de volgende projecten geselecteerd.

De volgorde is alfabetisch op naam van de aanvragers, de projecttitel is indicatief.

De ‘black box’ openbreken: hoe kunst vorm geeft aan de implicaties van technologische surveillance
Aanvrager: Prof. dr. R.L. Buikema - UU
Kandidaat: R.L.L. Wevers

Het groeiende belang van technologische surveillance wordt momenteel gethematiseerd in een grote hoeveelheid hedendaagse kunsttentoonstellingen in Europa. Dit PhD project analyseert een corpus van exposities van ‘surveillancekunst’, en onderzoekt hoe ze een belangrijke bijdrage leveren aan het creëren van publiek begrip en kritische reflectie op de impact van technologische surveillance. Het project onderzoekt hoe de kunsten een innovatieve plek vormen waar technologische surveillance kritisch wordt onderzocht, waar sociaal rechtvaardige alternatieven worden ontworpen en waar burgers bewust gemaakt en onderwezen kunnen worden over de impact en implicaties van deze vorm van surveillance.

Nieuw onderzoek naar vroege taalontwikkeling bij zwangerschapsdiabetes
Aanvrager: Prof. dr. A. Chen - UU
Kandidaat: R. Ganga

Al voor de geboorte leren kinderen van spraak om zich heen. Bevindingen van te klein en te vroeg geborenen suggereert dat verstoringen in deze prenatale ervaringen met spraak ernstige gevolgen heeft voor de taalontwikkeling, maar hoe is nog onduidelijk. Daarom richt dit onderzoek zich op de interactie tussen onrijpheid van de hersenen en prenatale ervaringen met spraak en de gevolgen voor taalontwikkeling in kinderen van moeders met zwangerschapsdiabetes. Daarnaast zullen de resultaten ons helpen begrijpen waarom kinderen van moeders met zwangerschapsdiabetes vaak een taalachterstand hebben. Op basis hiervan kunnen op termijn interventies ontwikkeld worden.

+31 Culturele identiteit in online Nederlandse jeugdcultuur: hiphop en represent
Aanvrager: Prof. dr. Y. van Dijk - UL
Kandidaat: F.A. de Roest

Tegenwoordig zijn acht van de tien muziekstreams Nederlandse hiphop. Dit PhD-project onderzoekt hoe Nederlandse jongeren online hiphopcultuur gebruiken om in een geglobaliseerde context hun culturele identiteit te (her)definiëren. Zowel professionele als amateuristische Nederlandse hiphopperformances worden multimodaal geanalyseerd op de representatie van lokale identiteit. Online etnografie toont aan hoe het publiek deze consumeert en produceert. Zo wordt onderzocht hoe hiphop Nederlandse jongeren in staat stelt om langs verschillende assen (het lokale, etniciteit, religie, gender, klasse en leeftijd) hun culturele identiteit te onderhandelen. De studie draagt bij aan maatschappelijke en academische kennis over de betekenis van hiphop voor culturele identiteitsvorming onder jongeren.

Terug naar de basis van de ethiek: wederkerigheid in het Oud-Hebreeuws
Aanvrager: Prof. dr. H. Gzella - UL
Kandidaat: C. Staps

Reciprociteit of wederkerigheid is de basis voor fundamentele ethische principes als de gulden regel (“behandel anderen zoals je door hen behandeld wilt worden”). Alhoewel de Bijbel een blijvende invloed heeft op onze cultuur, weten we verrassend weinig over de betekenis van wederkerigheid in Bijbelse tijden. In dit onderzoek bekijken we wat wederkerigheid betekende in het oude Israël,
door de manieren waarop wederkerige situaties worden beschreven te analyseren. Dit onderzoek draagt niet alleen bij aan Bijbelstudies of taalwetenschap: teruggaan naar de basis van onze eigen ethiek biedt een referentiepunt voor discussies over moraliteit in een steeds individualistischere samenleving.

Het Babylonische sociaaleconomische landschap zoals weerspiegeld in het archief van een priesterfamilie in het eerste millennium v. Chr.
Aanvrager: Prof. dr. K. Kleber - VU
Kandidaat: L. Cecilia

Babylonische kleitabletten zijn waardevolle bronnen van informatie over de samenleving, de economie en vele andere aspecten van het leven in het oude Mesopotamië. Mijn onderzoek beoogt de sociale interactie in de belangrijke en dynamische periode tussen het Neo-Babylonische en het Perzische rijk te analyseren. Hiertoe zal ik de eerste wetenschappelijke editie en studie leveren van ongeveer 300 meest onuitgegeven teksten die ooit toebehoorden aan het privéarchief van een priesterlijk gezin dat leefde in het midden van het eerste millennium v. Chr. De micro-geschiedenis van dit gezin weerspiegelt het sociaal-economische en politieke landschap van Babylonië.

Vooruitblikken: China’s Verbeelding van de Toekomst in Digitale Kunst
Aanvrager: Prof. dr. ir. B.J. de Kloet - UvA
Kandidaat: J. Snels

China spurt naar een digitale toekomst. In het Westen wordt de toekomst van China vaak verbeeld als een dystopie, terwijl de Chinese overheid een utopisch toekomstbeeld propageert. Dit project onderzoekt de alternatieve toekomstbeelden die voorkomen in Chinese digitale kunst. Het stelt de vraag: hoe verbeelden en construeren Chinese digitale kunstwerken de toekomst van China, en wat zijn de sociale en politieke implicaties daarvan? Het project bestudeert welke verbeeldingen van toekomstige hyper-urbanisatie, lichaamsaanpassingen, en surveillance worden geanticipeerd en geambieerd in Chinese digitale kunst en analyseert die verbeeldingen met behulp van posthumanistische theorieën en object-georiënteerde ontologie.

Het dagelijks leven van mediafans: ritueel en sacralisering in online mediafandom
Aanvrager: Dr. K.E. Knibbe - RUG
Kandidaat: W.F. Wagenaar

Door digitale media kunnen we op nieuwe, intensieve manieren omgaan met de fictionele werelden van verschillende media. Dit geldt met name voor mediafans die hun favoriete verhaalwerelden stelselmatig online verkennen. De zorg bestaat dat mensen hierdoor de ‘echte’ wereld verwaarlozen. Bestaand onderzoek naar fandom is slecht in staat om de complexe interacties tussen online fanactiviteiten, fictionele werelden, en mensen hun dagelijks leven te bestuderen. In dit project wordt theorie over rituele ‘framing’ en sacralisering gebruikt om dit gat te vullen, om zo bij te dragen aan een nieuw kader voor onderzoek naar de culturele betekenis van fictionele werelden en mediafandom.

De prehistorische herkomst en verspreiding van de Indo-Iraanse talen: een taalwetenschappelijke toetsing van hypothesen uit de genetica en archeologie
Aanvrager: Prof. dr. G.J. Kroonen - UL
Kandidaat: A.I. Palmér

Hoe kwamen de Indo-Iraanse talen, een ondergroep van de Indo-Europese taalfamilie in Azië terecht? Recent onderzoek naar archeologisch DNA suggereert dat prehistorische sprekers van het Indo-Iraans vanuit de Indo-Europese Urheimat in de Pontisch-Kaspische steppe naar Azië migreerden – maar niet zonder eerst door Centraal-Europa te reizen. Dit project zal deze hypothese testen door een vergelijkend onderzoek van taalwetenschappelijk, archeologisch en genetisch bewijs uit te voeren met als doel de prehistorische verspreiding van de Indo-Iraanse talen beter te begrijpen.

Natuur, Crisis en Creativiteit: Het Noord Nederlandse Landschap as Kritisch Materiaal, van Abstracte tot Activistische Kunst
Aanvrager: Prof. dr. A.S. Lehmann - RUG
Kandidaat: A. Haveman

Dit project belicht hoe kunstenaars het Noord Nederlandse landschap als kritisch materiaal gebruiken. Het volgt de eerste experimenten met het landschap als materiaal sinds eind jaren 1960, en toont waarom deze werken nog steeds relevant zijn. Deze geschiedenissen worden in verband gebracht met de wijze waarop hedendaagse kunstenaars zich verhouden tot kritische vraagstukken, zoals het
stijgen van de zeespiegel of de aardbevingsproblematiek in Groningen. Het resultaat geeft niet alleen inzicht in een tot dusver verwaarloosd hoofdstuk van de Nederlandse kunstgeschiedenis, maar laat bovendien zien hoe kunstenaars het bewustzijn kunnen vergroten of perspectieven uitdagen in het licht van hedendaagse ecologische crises.

Forensisch gebruik van medische biobanken – een ethische analyse van de veranderendegrenzen van het beroepsgeheim
Aanvrager: Prof. dr. G. Meynen - VU
Kandidaat: N.F. de Groot

Bloed laten prikken bij de huisarts? Een uitstrijkje laten maken? Uw galblaas laten verwijderen? Van veertien miljoen Nederlanders ligt lichaamsmateriaal opgeslagen verspreid over laboratoria en biobanken in het hele land. Zou het voor politie en justitie mogelijk moeten zijn om dit materiaal te gebruiken voor de opsporing en berechting van daders van ernstige misdrijven? Dit project onderzoekt of – en zo ja, hoe – het forensisch gebruik van medische biobanken ethisch te rechtvaardigen is. De resultaten van dit project kunnen belangrijke beleidsimplicaties hebben in binnen- en buitenland.

Een typologisch en theoretisch perspectief op reduplicatie in Nederlandse Gebarentaal
Aanvrager: Dr. R. Pfau - UvA
Kandidaat: C.M.J. van Boven

Reduplicatie is een veelvoorkomende manier om woorden te vormen in zowel gesproken taal als gebarentaal. Reduplicatie houdt in dat een (deel van een) woordstam herhaald wordt. Dit onderzoek omvat het eerste volledige overzicht van reduplicatie in de Nederlandse
Gebarentaal. De functies van en beperkingen op reduplicatie van zowel naamwoorden als werkwoorden zullen worden beschreven. Naast beschrijving biedt het onderzoek ook een typologisch en een theoretisch perspectief op het fenomeen. Allereerst zullen de resultaten worden vergeleken met eerdere bevindingen in zowel gebarentaal als gesproken taal. Daarnaast zullen de patronen geanalyseerd worden in een gerenommeerd taalkundig model,
namelijk Optimality Theory.

 “Is this /ourguy/?”: Een Studie naar Politieke Identiteitsvorming binnen Anonieme Online Subculturen
Aanvrager: Dr. B. Rieder - UvA
Kandidaat: S.H. Hagen

Dit onderzoek bestudeert hoe online politieke subculturen digitale objecten gebruiken om een politieke identiteit te vormen. Deze online subculturen zijn de laatste jaren steeds meer in politieke opspraak geraakt, met name omdat ze een rol zouden spelen in een “online cultuuroorlog”. Hoe kan het dat zonder persoonlijke connecties en duidelijke gebruikersidentiteiten deze gezichtsloze groepen zich toch als politieke groeperingen kunnen vormen? Kunnen we de culturele producties van deze subculturen, zoals memes, hergebruiken om te bestuderen hoe ze hun identiteit construeren en hoe dit betrekking heeft op politieke groepsvorming?

Van Europese havens naar een Caraïbisch thuis: oorlogsvluchtelingen op doortocht.
Aanvrager: Prof. dr. P. Romijn - UvA
Kandidaat: R. de Jong

In de Tweede Wereldoorlog bereikten ongeveer driehonderd, voornamelijk joodse, vluchtelingen vanuit Nederland het Caraïbisch gebied na een vlucht door grotendeels bezet Europa. Zij arriveerden in landen met multiculturele samenlevingen onder verschillende koloniale regimes. Dit project onderzoekt hoe de wisselwerking tussen regeringsinstanties en de agency van de vluchtelingen – hun vermogen tot handelen – het verloop van hun vlucht en hun leven erna beïnvloedde. Het onderzoek hoopt bij te dragen aan inzicht in overzeese vluchtmigratie in oorlogstijd.

Ouder worden vanuit een existentieel perspectief
Aanvrager: Prof. dr. J. Slatman - UvT
Kandidaat: H.G. Eilenberger

Volgens het model van successful ageing draait “goed” ouder worden om drie dingen: gezondheid, lichamelijke en geestelijke fitheid en actief in het leven staan. Hoewel dit model populair is bij beleidsmakers en onderzoekers, reduceert het de notie van succes tot meetbare hoeveelheden. Het gaat hierdoor voorbij aan de subjectieve ervaring van oude mensen. Om deze blinde vlek te belichten, vertrekt dit onderzoek vanuit de fenomenologie, een filosofische stroming die zich richt op de concrete kwaliteit van ervaring. Vanuit dit kader zullen ouderen worden bevraagd naar hun perceptie en beleving om zo een completer perspectief te krijgen op ouder worden.

Bewuste reflectie versus belichaamde gewoonte: menselijke cognitie vanuit een niet-menselijk perspectief
Aanvrager: Prof. dr. M.V.P. Slors - RU
Kandidaat: B. van Woerkum

Hoe verhoudt menselijke cognitie zich tot verschillende vormen van dierlijke cognitie? Om menselijke cognitie in evolutionair perspectief te begrijpen, is het belangrijk om een antwoord op deze vraag te hebben. Dit project Conscious Reflection versus Embodied Habits |14 /15 probeert dit te doen door cognitieve vaardigheden op een nieuwe manier te begrijpen: als de manier waarop organismen op competente wijze reageren op de mogelijkheden die de omgeving hen biedt door de specifieke lichamen en zintuigelijke vermogens die zij tot hun beschikking hebben.

“Changing gender”: Taalvariatie en -verandering in geslachtsmarkering in Nederlandse dialecten
Aanvrager: Prof. dr. A.P.C. Swanenberg - UvT
Kandidaat: K.G.A. Doreleijers

Verschuivingen in de geslachtsaanduiding van zelfstandige naamwoorden trekken bij veel taalgebruikers de aandacht. In het Nederlands valt dat bijvoorbeeld op in constructies als ‘de meisje’, maar ook in de Nederlandse dialecten is er veel variatie. In dit project bestuderen we Brabantse dialecten die oorspronkelijk onderscheid kenden in de markering van mannelijk, vrouwelijk en onzijdig woordgeslacht. Welke variatie is er en hoe wordt die veroorzaakt? We bekijken niet alleen de grammaticale kant van dialectverandering, maar ook de sociale functie van dialectgebruik, bijvoorbeeld voor het uitdragen van identiteit. De inzichten die we opdoen zijn van belang voor erfgoedinstellingen, het onderwijs en taalbeleidsmakers.

Het verbeelden van klimaatverandering: De geesteswetenschappen in de voorhoede van onderzoek naar klimaatverandering
Aanvrager: Prof. dr. F.R.R. Vermeylen - EUR
Kandidaat: U. Hahn

De mensheid levert een belangrijke bijdrage levert aan klimaatverandering. Het is daarom noodzakelijk om klimaatverandering te herdenken als een menselijke – in plaats van louter een natuurwetenschappelijke – uitdaging. Het opkomende en innovatieve veld van de Environmental Humanities – in het bijzonder de beeldende kunst – kan bijdragen aan het oplossen van klimaatverandering, omdat het onzichtbare oorzaken op een creatieve manier voelbaar maakt door verschillende vormen van artistieke verbeelding te gebruiken. Dit onderzoek zal dit belangrijke veld uitbreiden door te onderzoeken hoe hedendaagse kunstenaars de relatie tussen mens en klimaat framen, visualiseren en de publieke betrokkenheid erbij kunnen bevorderen.

Spraakplanning en -controle in de ziekte van Parkinson
Aanvrager: Prof. dr. M.B. Wieling - RUG
Kandidaat: T. Rebernik

Met het ouder worden van de populatie, komen ouderdomsgerelateerde ziekten, zoals de ziekte van Parkinson (PZ) steeds vaker voor. Bij PZ patiënten wordt ook de spraak aangetast. Gegeven het belang van communicatie, is het uiteindelijke doel van dit project te onderzoeken welke aspecten van spraak (planning of controle) het meest aangetast zijn in PZ. In ons onderzoek bestuderen we niet alleen de spraak zelf, maar ook de onderliggende bewegingen van tong en lippen. Een verder doel van dit project is te bepalen of er Parkinson-specifieke patronen in onze resultaten zitten die kunnen helpen bij het diagnosticeren en verbeteren van spraaktherapieën.

Bron: NWO