Transnationaal onderzoek naar Mentale Stoornissen

Vier Nederlandse onderzoeksgroepen gaan van start binnen het ERA-Net NEURON

22 januari 2019

Mentale stoornissen zijn een belangrijke oorzaak voor ziektes, overlijden en verminderde kwaliteit van leven in Europa. Biomedisch en gezondheidsonderzoek levert belangrijke kennis op welke ons helpt mentale stoornissen beter te begrijpen en draagt bij aan de verbetering van de diagnose, therapie en rehabilitatie procedures. ERA-Net NEURON is een Europees netwerk dat zich richt op de ziekte-gerelateerde neurowetenschappen en stelt zich deze call ten doel transnationaal onderzoek naar de mentale gezondheid en mentale stoornissen, zoals stemmingsstoornissen, angststoornissen, psychotische stoornissen, autisme spectrum stoornissen en verslavingsproblematiek te bevorderen.

Beeld: Shutterstock

NEURON wil met deze call met name multidisciplinaire benaderingen en translationele onderzoeksvoorstellen aanmoedigen die fundamenteel en klinisch onderzoek combineren. Het onderzoek moet uiteindelijk helpen nieuwe strategieën te ontwikkelen voor preventie, diagnose, therapie en revalidatie. 19 financieringsorganisaties uit 16 landen lanceerden een gezamenlijke oproep voor transnationale onderzoeksvoorstellen over 'Mentale Stoornissen.’  In totaal wordt ongeveer 12,3 miljoen euro besteed. In 4 van de 14 gefinancierde projecten spelen Nederlandse onderzoekers een rol. Hiermee hebben zij een extra investering gerealiseerd van ruim 3,8 miljoen euro. Twee onderzoeksprojecten hebben een Nederlandse projectleider.

Nederland neemt voor de derde keer deel aan een onderzoeksprogramma van het NEURON-netwerk. De deelname aan en de financiering van de Nederlandse projecten binnen deze call wordt gerealiseerd door NWO, de Hersenstichting, ZonMw en de Stichting tot Steun VCVGZ.

Lees voor uitgebreidere informatie het (Engelstalige) bericht van ERA-NET Neuron.

Gehonoreerde voorstellen

Hieronder vindt u een alfabetische lijst met de vier gehonoreerde voorstellen waarbij Nederlandse partners betrokken zijn en een korte beschrijving van hun onderzoeksproject. De projecten hebben een looptijd van drie jaar.

DECODE! - Decrypting Cadherin-13 function in cortico-cerebellar circuitry underlying neurodevelopmental disorders!
Nederlandse partner: Dr. Nael Nadif Kasri, Radboud Universitair Medisch Centrum Nijmegen (coördinator), i.s.m. Duitsland, Canada en Frankrijk

Autisme Spectrum Stoornis (ASS) is een heterogene groep van neurologische aandoeningen die worden gekenmerkt door tekorten in sociaal gedrag en communicatie, samen met beperkte, repetitieve patronen van gedrag, interesses, of activiteiten. De recente vooruitgang in de menselijke genetica heeft geleid tot de identificatie van honderden genen die worden geassocieerd met autistiform gedrag. Onlangs werden zeldzame genetische variaties in het eiwit cadherine-13 (CDH13) in verband gebracht met ASS. CDH13 speelt vooral een rol op de plek waar neuronen met elkaar communiceren; in de synaps. Doel van het project DECODE! is om met behulp van muismodellen en modellen met menselijk materiaal, te onderzoeken welke specifieke wijzigingen in het functioneren van de hersenen worden veroorzaakt door een CDH13 deficiëntie. Zo willen men inzicht verkrijgen in welke symptomen mogelijk verband kunnen houden met functieverlies van dit eiwit. Dit zal uiteindelijk helpen een gerichte behandeling te ontwerpen voor specifieke ASD symptomen.

MiGBAN - Microbiome Gut-Brain interaction in Anorexia Nervosa
Nederlandse partner: Prof. dr. Roger Adan, Universitair Medisch Centrum Utrecht, i.s.m. Duitsland (coördinator), Oostenrijk, Frankrijk

Anorexia nervosa (AN) is een ernstige chronische aandoening. Meerdere studies tonen aan dat de samenstelling van het microbioom (de bacteriën die leven in de darm) een belangrijke invloed heeft op de ontwikkeling van psychische stoornissen en stoornissen van gewichtsregulatie. Het vasten bij AN induceert ernstige verstoringen van het microbioom. Doel van deze studie is het microbioom bij AN te bestuderen, en nieuwe behandelmogelijkheden te vinden. Het microbioom van AN-patiënten met een korte ziekteduur wordt vergeleken met het microbioom van chronisch zieken. Hierbij wordt verondersteld dat de veranderingen in de microbioom van de chronische patiënten ingrijpender zijn. Daarnaast worden meervoudig onverzadigde vetzuren (PUFA) en probiotica aan patiënten toegediend (levende bacteriën die gunstig zijn voor de geestelijke gezondheid) met het doel de samenstelling van het microbioom te verbeteren. De resultaten bij mensen worden vergeleken met parallel uitgevoerd onderzoek in knaagdieren om de onderliggende mechanismen beter te begrijpen.

OPCphrenia - Oligodendrocyte precursor cell dysfunction linked to schizophrenia: from mechanisms towards new therapeutic strategies
Nederlandse partner: Prof. dr. Steven A. Kushner, Erasmus Universitair Medisch Centrum Rotterdam, i.s.m. Frankrijk (coördinator) en Canada

Schizofrenie is een erfelijke neurologische aandoening. Primaire symptomen zijn hallucinaties, wanen, verminderde cognitie, aandacht en sociale functie. Uit eerdere studies blijkt dat een type hersencellen, bekend als ‘Fast-Spiking Inhibitory interneurons’ een rol speelt bij schizofrenie. De hersencellen hebben bij mensen met schizofrenie een minder goede myeline laag (isolerende vettige laag), waardoor zij waarschijnlijk minder goed hun taak kunnen vervullen bij de coördinatie van hersenactiviteit. Myeline wordt geproduceerd door oligodendrocyten. Ook is gebleken dat FSI-interneuronen een sterk stimulerende rol spelen bij de ontwikkeling van oligodendrocyten. Dit ondersteunt het vermoeden dat dysfunctie van FSI-interneuronen een oorzakelijke rol speelt bij schizofrenie. Dit onderzoek heeft tot doel de stoffen die interneuronen afscheiden om te communiceren met oligodendrocyten in kaart te brengen. Een mogelijke therapeutische strategie die dan zal worden onderzocht bestaat uit het in balans brengen van de hoeveelheden van deze stoffen waardoor dysfunctie van de oligodendrocyten mogelijk kan worden opgeheven.

UNMET - UNveiling the MEchanism(s) underlying the switch to mania during antidepressant treatment: The role of glutamate
Nederlandse partner: Dr. Judith Homberg, Radboud Universitair Medisch Centrum Nijmegen (coördinator), i.s.m. Slowakije, Duitsland, België, Italië

Bipolaire stoornis (BD) is een ernstige psychiatrische aandoening die wordt gekenmerkt door de afwisseling van verschillende stemmingen, zoals manie, hypomanie en depressie. De behandeling van BD is moeilijk vanwege de tegenovergestelde aard van de symptomen. Er is daarom grote behoefte aan nieuwe behandelingen die gericht zijn op de onderliggende ziektemechanismen. Een bekende klinische eigenschap van BD betreft de kanteling van een depressieve naar een manische staat tijdens de behandeling met antidepressiva. Dit onderzoek is gericht op het bestuderen van de neurobiologische mechanismen die ten grondslag liggen aan deze kanteling, zowel in diermodellen als in de mens. Verondersteld wordt dat de neurotransmitters serotonine en dopamine een verhoging veroorzaken van de neurotransmitter glutamaat in een hersencircuit dat zich bezighoudt met stemming. Daarnaast wordt onderzocht of de kanteling naar manie voorkomen kan worden door het gebruik van (reeds bestaande) medicatie gericht op het glutamaat-niveau als aanvulling op behandeling met reguliere antidepressiva. Potentieel is dit ook relevant voor de behandeling van BD in breder zin. 

Meer informatie

Melanie Neijts, m.neijts@nwo.nl, tel: +31 70 349 4033

Bron: NWO