'Het lijkt wel of we met zijn allen aan het slaapwandelen zijn'

Philipp Blom is een van de hoofdsprekers op Synergy 2019

10 januari 2019

Volgens historicus en publicist Philipp Blom is het hoog tijd dat de wereld wakker wordt en wat doet aan de vluchtelingencrisis, het klimaatprobleem en de veranderende democratie. "Sociale en geesteswetenschappers moeten de veranderingen beschrijven en duiden. En ook als burgers kunnen ze ook een rol spelen." Een gesprek met een van de hoofdsprekers van Synergy 2019.

Philipp Blom, fotocredits: Heike BogenbergerPhilipp Blom, fotocredits: Heike Bogenberger

Philipp Blom (Hamburg, 1970) is een historicus, romanschrijver en vertaler. Hij groeide op in Duitsland met een Duitse vader en een Nederlandse moeder. Blom studeerde geschiedenis, filosofie en Joodse studies in Wenen en Oxford. In 1997 promoveerde hij in Oxford op een proefschrift over Nietzsche en nationalisme.

Tijdens zijn promotieonderzoek debuteerde Blom als schrijver met het boek The Simmons papers (1995), werkte hij op een middelbare school en was hij journalist. Sinds 1997 schrijft Blom voor kranten en tijdschriften in onder andere Duitsland, Oostenrijk, Groot-Brittannië, Frankrijk, Zwitserland, de Verenigde Staten en Nederland. Ook is hij te horen op radio en tv. In Nederland is Blom bijvoorbeeld bekend vanwege zijn tv-optredens bij Buitenhof en het Filosofisch Kwintet. Op 7 februari is Blom een van de hoofdsprekers op Synergy 2019, het congres voor sociale en geesteswetenschappen.

Tragedie op komst

In een van zijn recente boeken, Wat op het spel staat, laat Blom zien dat de wereld op een historisch keerpunt staat. In een tijd van vluchtelingencrisis, klimaatprobleem, digitalisering, opkomende werkloosheid en veranderende democratie is het volgens Blom belangrijker dan ooit om als burger zelf op te komen voor de toekomst. "Alleen", aldus Blom aan de telefoon vanuit Oostenrijk, "Het lijkt wel of we met zijn allen aan het slaapwandelen zijn. We zien de tragedie zich voltrekken, maar we doen er veel te weinig aan."

Onderdeel van de natuur

Blom trekt parallellen met einde van het Romeinse Rijk en de start van de Eerste Wereldoorlog. Ook die grote gebeurtenissen kon je zien aankomen. Het verschil met die historische keerpunten is volgens Blom dat we nu mede dankzij de wetenschap in theorie veel beter weten hoe we met de problemen om zouden moeten gaan. Blom: "We zouden de laatste stap van de verlichting moeten maken. We moeten onszelf veel meer als onderdeel moeten zien van de natuur. We zijn niet belangrijker dan mieren en vogels. We denken dat we de macht op de wereld hebben, maar dat is niet zo."

Blom verwijst daarmee naar de Ethica van Spinoza. In dat boek ging Spinoza in op de plaats van de mens in het universum. Blom: "Wat willen we doen en laten om onszelf niet te vernietigen? Want, als we zo doorgaan, dan overleeft de mensheid niet en de mieren en de vogels wel hoor."

Wetenschap als duider

Dat is allemaal mooi gezegd, maar wat hebben wetenschappers hieraan? Wat moeten onderzoekers uit de sociale en geesteswetenschappen met Bloms doemscenario's? Volgens Blom kunnen wetenschappers op twee manieren bijdragen aan een betere wereld. De eerste is door als wetenschapper de veranderingen in de cultuur en de maatschappij goed te beschrijven en te duiden. En de tweede manier is om bij te dragen aan een betere wereld als burger. Blom: "Minder vliegen, minder vlees eten, bewuster dingen wel of niet kopen. Dus het patroon van je eigen leven veranderen. En vergeet de verkiezingen en de politiek niet. Politieke druk is een sterk middel. Maar het moet wel allemaal een stuk sneller, want de tijd dringt."

Blom is sinds zijn promotie in 1997 zelf geen wetenschapper meer aan een universiteit. Als hem een hoogleraarschap werd aangeboden, zou hij dat dan aannemen? Blom: "Ik hou van doceren en van lezingen geven. Maar ik hou niet van de bureaucratische aspecten van de universiteit. Kijk, jullie in Nederland hebben de universiteitshoogleraar die vrijgesteld is van bureaucratie. Ja, dat lijkt mij wel wat."

Meer wetenschapper dan je denkt

En de wetenschap? Mist Blom het onderzoek? Blom: "Nou, vergis je niet. Ik doe voor mijn boeken en publicaties veel onderzoek. En ik ga met een verantwoorde manier met mijn bronnen om. Dus in die zin ben ik misschien meer wetenschapper dan je zou denken. Ja, in sommige van mijn boeken schrijf ik losser en informeler en maak ik gebruik van een literaire vrijheid die ik als wetenschapper niet zou hebben." Blom denkt hardop verder: "Tegenwoordig wordt op veel universiteiten de intellectuele vrijheid nou niet echt aangemoedigd, met alle kwantitatieve eisen rond publicaties en impact factors. Eigenlijk, ben ik qua intellectuele vrijheid misschien wel meer op mijn plek buiten de universiteit."

Bron: NWO