Terugblik NWO-Domein ENW op 2018

28 december 2018

2018 is het jaar waarin Exacte en Natuurwetenschappen, na het aanloopjaar 2017, volledig heeft gefunctioneerd als domein binnen het vernieuwde NWO. Hieronder staat een korte selectie uit het grote aantal hoogtepunten uit dit jaar.

Van het ENW-domein
Aardwetenschappen
Astronomie
Levenswetenschappen
Chemie
Natuurkunde
Wiskunde
Informatica
ENW-evenementen

Van het ENW-domein

ENW publiceert strategie 2019-2022
NWO-domein Exacte en Natuurwetenschappen heeft op basis van de nieuwe strategie van NWO en input van haar stakeholders een strategisch manifest opgesteld. In dit document, getiteld ‘Ongebaande paden’, schetst het bestuur de koers voor ENW voor de komende drie jaar.
https://www.nwo.nl/actueel/nieuws/2018/09/enw-publiceert-strategisch-manifest-2019-2022-ongebaande-paden.html

Zeven disciplinaire tafels adviseren ENW-bestuur
Het ENW-bestuur heeft zeven disciplinaire adviescommissies ingesteld om een effectieve samenwerking tussen bestuur, bureau en 'het veld' te faciliteren. De disciplinaire adviescommissies, 'tafels' genoemd, bestaan uit onderzoekers.
https://www.nwo.nl/actueel/nieuws/2017/enw/nieuw-nwo-krijgt-vorm-in-adviesstructuur-enw.html

Aardwetenschappen

IJsverlies Antarctica in tien jaar tijd verdrievoudigd
Antarctica verliest steeds sneller steeds meer ijs. In de afgelopen tien jaar is het ijsverlies verdrievoudigd, waardoor de zeespiegel steeds sneller stijgt. Een studie hierover, mogelijk gemaakt door het Nederlands Polair Programma, verscheen in Nature.
https://www.uu.nl/nieuws/ijsverlies-antarctica-in-10-jaar-tijd-verdrievoudigd

Bouwen van dammen en reservoirs leidt tot watertekort
Het bouwen van grote waterreservoirs leidt tot meer waterverbruik op de lange termijn, wat resulteert in lange periodes van droogte en watertekort in benedenstroomse gebieden. De Utrechtse Veni onderzoeker Niko Wanders, die dit jaar ook de NWO Vening Meinesz prijs won, raadt om meer tijd en energie te steken in het terugdringen van de vraag naar water dan in het vergroten van de watertoevoer.
https://www.uu.nl/nieuws/bouwen-van-dammen-en-reservoirs-leidt-tot-watertekort

Astronomie

Botsing met sterrenstelsel vormde MelkwegB
De buitenste delen van de Melkweg blijken te zijn gevormd door een gigantische botsing: 10 miljard jaar geleden slokte de Melkweg een ander sterrenstelsel op. Hierover publiceerde Vici onderzoeker Amina Helmi in Nature.
https://www.rug.nl/research/kapteyn/news/2018/astronomers-discover-the-giant-that-shaped-the-early-days-of-our-milky-way

Blikveld vernieuwde Westerbork radiotelescoop 37 keer groter
Op 13 september vierde de Westerbork radiotelescoop niet alleen haar 50-jarig bestaan. Het Nederlands Instituut voor radioastronomie (ASTRON) opende ook de nieuwe Apertif ontvanger. Mede dankzij twee NWO-groot subsidies ontwikkelde ASTRON deze upgrade, die het blikveld van de radiotelescoop 37 keer vergroot.
https://www.astron.nl/node/1501

Levenswetenschappen

NICO expeditie ontdekt nieuw koraalrif
Een ongerept stuk koraalrif van tien kilometer lang en levende pilaren van kalkalgen: dat ontdekten wetenschappers tijdens de zesde etappe van de NICO-expeditie toen zij de zeebodem en koralen bij Saba aan het onderzoeken waren.
https://nico-expeditie.nl/nieuws/nico-expeditie-ontdekt-koraalrif-bij-saba-opvallend-goede-staat

Bacteriën als levende fabriekjes voor de productie van antibiotica
Antibiotica doden bacteriën, per definitie. Toch is het Delftse wetenschappers gelukt om bacteriën zo aan te passen dat ze veelbelovende hoeveelheden van een eenvoudig carpabenem-antibioticum produceren.
https://www.nwo.nl/actueel/nieuws/2018/06/bacterien-als-levende-fabriekjes-voor-de-productie-van-antibiotica.html

Chemie

Fluorescente ‘blaastest’ vereenvoudigt optimalisatie katalysatoren
Een blaastest in plaats van een bloedanalyse. Zo veel eenvoudiger is de test die Utrechtse scheikundigen hebben bedacht voor industriële katalysatoren. Fluorescerende moleculen tonen welke katalysator het beste werkt. Ze publiceerden de resultaten op 5 november in Nature Chemistry. 
https://www.nwo.nl/actueel/nieuws/2018/11/fluorescente-blaastest-maakt-optimalisatie-katalysatoren-een-stuk-eenvoudiger.html

Water uit de lucht produceren? Dat kan!
Door te leren van hoe de natuur water verzamelt in droge kustgebieden, heeft Sponsh een temperatuurgevoelig textiel ontwikkeld dat water uit de lucht produceert. Volledig off-grid, zero-energy en betaalbaar. Onderzoeker Catarina Esteves (TU/e) ontwikkelde vijf jaar geleden een toevoeging voor katoen, waardoor dat materiaal een veelvoud van zijn eigen gewicht aan water kan vasthouden. Sponsh brengt deze technologie als een nieuwe vorm van watervoorziening in met name droge kustgebieden, waar een vierkante meter katoen meer dan een liter water per nacht kan opleveren. Deze ontwikkeling leverde Sponsh de Gouden KIEM op die werd uitgereikt tijdens CHAINS2018.
https://www.nwo.nl/actueel/nieuws/2018/12/startup-sponsh-wint-gouden-kiem-2018.html

Natuurkunde

Het bijna perfecte materiaal voor onderzoek naar quantumeffecten
Onderzoekers van onderzoeksinstituut MESA+ van de Universiteit Twente zijn er, in samenwerking met collega’s uit Delft en Eindhoven, in geslaagd om nanodraadjes te ontwikkelen waarmee je individuele elektronen kunt invangen in een ‘quantum dot’ en waarin tegelijkertijd supergeleiding kan plaatsvinden. Hierdoor kunnen ze een rol spelen bij de ontwikkeling van quantumcomputers. De resultaten zijn gepubliceerd in het wetenschappelijke vakblad Advanced Materials.
https://www.nwo.nl/actueel/nieuws/2018/09/het-bijna-perfecte-materiaal-voor-onderzoek-naar-quantumeffecten.html  

Lussen, lussen en nog eens lussen: zo wordt DNA georganiseerd
Een levende cel is in staat om een grote warboel aan DNA, meer dan twee meter lang, netjes te organiseren in kleine chromosomen. Het is al meer dan een eeuw duidelijk dat een cel dit doet ter voorbereiding op de celdeling, maar wetenschappers breken zich al decennia het hoofd over hoe het precies werkt. Wetenschappers van het Kavli Instituut van de TU Delft en EMBL Heidelberg hebben dit proces nu voor het eerst weten te isoleren én gefilmd. Ze zagen daarbij in real time hoe een enkel eiwitcomplex, condensin genaamd, een lus trekt in het DNA. Door vele lussen te trekken en die te bundelen kan een cel efficiënt en compact zijn genetisch materiaal opbergen, zodat het gelijkmatig kan worden verdeeld over twee dochtercellen.
https://www.nwo.nl/actueel/nieuws/2018/02/lussen-lussen-en-nog-eens-lussen-zo-wordt-dna-georganiseerd.html

Wiskunde

Wiskunde onderzoekers aan de slag met causaal verband van CBS-gegevens
Tijdens de Studiegroep Wiskunde met de Industrie gingen onderzoekers aan de slag met de vraag of de door de Nederlandse overheid opgelegde gasproductieveranderingen van invloed zijn geweest op het aantal aardbevingen. Uitkomst van het onderzoek is een algoritme waarmee je kunt vaststellen of je een uitspraak over causaliteit kunt doen op basis van de data. Dit bleek voor de gasboringen niet mogelijk. De uitkomst van het methodologisch onderzoek is voor het CBS een grote stap vooruit. ‘We hebben nu een wetenschappelijke basis voor het feit dat we uitspraken over causaliteit vermijden. Doen we wél uitspraak over oorzaak en gevolg, dan kunnen we nu laten zien dat dat verband er echt is.’
https://innovationorigins.com/nl/wiskunde-heeft-oplossing-voor-futiliteiten-en-wereldproblemen/

Wiskundige modellering van brandwonden
Wondheling is een complex proces met veel facetten en is vaak moeilijk om kwantitatief te onderzoeken in klinische situaties. Als alternatief worden wiskundige modellen gebruikt om de vorm van dit proces verder te ontrafelen.
https://www.vortech.nl/modellering-brandwonden-wondheling/

Informatica

Beter voetbal dankzij data science
Dankzij de recente samenwerking tussen sportwetenschappers en datascientists kunnen sporters straks wetenschappelijk gefundeerd trainen en wedstrijden spelen. Verwacht voordeel: betere prestaties van topsporters én amateurs.
https://www.nwo.nl/documents/nwo/hypothese/2018/1/sportonderzoek-kampioenen

Shazem voor muggen
Om te onderzoeken of er naast de Aedes aegypti mug nog andere muggen zijn die het Zika virus overbrengen ontwikkelde Felix Hol een app waarmee de zoemgeluiden van de mug kunnen worden omgezet naar identificatie van de muggensoort.
https://ict-research.nl/wordpress/wp-content/uploads/2018/10/IO-magazine-NR03-oktober-2018-web.pdf

ENW-evenementen

Nederlands Mathematisch Congres:
https://nmc2019.nl/
ICT.OPEN:
https://ict-research.nl/ict-open2018/
DutchBiophysics:
https://www.nwo.nl/actueel/evenementen/dutchbiophysics
Insight out:
https://www.nwo.nl/actueel/evenementen/insight+out
CHAINS:
https://www.nwo.nl/actueel/evenementen/chains
Physics@Veldhoven:
https://www.nwo.nl/actueel/evenementen/physicsveldhoven

Bron: NWO