NWO kent 4,4 miljoen euro toe aan vernieuwend onderzoek in de Natuurkunde Projectruimte

20 december 2018

Het Bestuur van het domein Exacte en Natuurwetenschappen van NWO heeft tien aanvragen in de Natuurkunde Projectruimte gehonoreerd. De Projectruimte maakt kleinschalige projecten mogelijk voor fundamenteel natuurkundeonderzoek met een vernieuwend karakter en wetenschappelijke, industriële of maatschappelijke urgentie. In deze laatste fase van de Natuurkunde Projectruimte zijn 85 aanvragen in vier beoordelingsrondes door NWO behandeld.

De volgende 10  voorstellen zijn gehonoreerd (in alfabetische volgorde van auteur):

Prof. Dr. J. Aarts (Universiteit Leiden)
Spin texture Josephson junctions
Een Josephson junctie is een zwakke elektrische verbinding tussen twee supergeleiders die het mogelijk maakt supergeleidende elektronische componenten te fabriceren. Wij gaan bestuderen wat de eigenschappen van zo’n junctie zijn als de verbinding ook magnetisch is, waardoor extra controle over de superstroom verkregen wordt. We hopen daarmee een nieuwe klasse van componenten te kunnen ontwerpen.

Dr. V.V. Cheianov (Universiteit Leiden)
Traag als licht, snel als een slak
Soms is heel langzaam zijn de enige manier om snel te komen waar je heen moet. Dat stelt de theorie van adiabaticiteit: een concept achter bepaalde strategieën van quantumcomputationele versnelling. Dit project heeft tot doel om tot het hart van dit concept te komen en de sluier op te lichten over hoe langzaam je moet zijn om echt snel te zijn.

Dr. L.M.C. Janssen (TU Eindhoven)
Veroudering van actieve materialen
Net als mensen gedragen veel materialen zich anders naarmate ze ouder worden. Dit kan leiden tot belangrijke problemen zoals metaalmoeheid en betonkrimp. In dit onderzoek wordt het verouderingsproces onderzocht in zogenaamde actieve materialen—een nieuw soort materie dat mogelijk ook tot verjonging van materialen kan leiden.

Prof. dr. A. Kirilyuk & Prof. dr. A.V. Kimel (Radboud Universiteit Nijmegen)
(Extreem) energiezuinige dataopslag met infrarood licht
Nieuwe ICT-toepassingen worden ontwikkeld, gebaseerd op het schakelen van magnetische bits met infrarood licht, en de manipulatie van licht door deze bits. Het energieverbruik van huidige elektronica kan hiermee miljoenen keren worden verlaagd.

Dr. S.M. Nissanke (Universiteit van Amsterdam)
Het onstuimige heelal horen en zien
Zwaartekrachtsgolven – fluctuaties in de kromming van de ruimtetijd – en elektromagnetisch licht van samensmeltende neutronensterren en zwarte gaten kunnen eindelijk worden waargenomen. Wij gaan de golven gebruiken om de fundamentele natuurkunde te meten van de extreme toestand van materie in neutronensterren – de meest compacte objecten in het Universum – en om te zoeken naar nieuwe, exotische compacte sterren.

Prof. dr. R.H.H.G. van Roij (Universiteit Utrecht)
Iontronica aangedreven door peristaltische pompen en periodieke potentialen
Iontronica is het onderzoeksterrein waarin zoutionen zoals Na+ en Ca2+ in water of bloed elektrische stroom geleiden. De onderzoekers gaan theoretisch voorspellen hoe ionenstromen door slimme nano-kanaalgeometrieën optimaal aangedreven moeten worden om draagbare kunstnieren te maken, goedkoper zeewater te ontzouten, en meer blauwe energie op te wekken uit zee- en rivierwater.

Dr. W. Vassen (Vrije Universiteit Amsterdam)
Nuclear size puzzles
Om bij te dragen aan het oplossen van de protonstraal puzzel beoogt “Nuclear size puzzles” om met laserspectroscopie van ultrakoude heliumatomen te onderzoeken of er, net als in waterstof, ook een discrepantie is in de gemeten kernstraal voor helium, met twee elektronen draaiend om de kern, en het muonisch helium-ion, waar een muon om de kern draait.

Dr. ir. M. Veldhorst & Dr. G. Scappucci (TU Delft)
Macroscopische verstrengeling van gaten in germanium
De onderzoekers gaan quantum bits maken van germanium. Zij verenigen daarbij supergeleiding en quantum dots, individueel al voorlopers in het onderzoek naar de quantumcomputer en tezamen mogelijk de sleutel naar schaalbaarheid. In dit onderzoek wordt de fundamentele stap gezet door deeltjes op een chip te verstrengelen.

Dr. ir. P.J. de Visser (SRON)
De kleur van elk foton meten met een supergeleidende detector
Een camera waarin elke pixel individuele lichtdeeltjes kan tellen en hun kleur kan onderscheiden is een droominstrument voor vele toepassingen, zoals de zoektocht naar buitenaards leven, biofysisch fluorescentieonderzoek en golffront sensoren. In dit project onderzoeken we welke fysische processen de efficiëntie en energie-resolutie limiteren en realiseren we deze detector.

Prof. dr. S. Woutersen & Prof. dr. D Bonn (Universiteit van Amsterdam)
New Light on Supercooled Water
De vreemde eigenschappen van water zijn volgens veel theoretici het gevolg van het bestaan van twee vloeibare vormen van sterk onderkoeld water, maar dit omstreden idee is nog nooit direct bewezen. Wij gaan proberen de twee vloeistofvormen experimenteel waar te nemen, en te ontdekken hoe ze van elkaar verschillen.

Over de Natuurkunde Projectruimte

De Natuurkunde Projectruimte is een van de financieringsinstrumenten waarmee NWO natuurkundig onderzoek financiert. Tot 1 mei 2018 konden onderzoekers aanvragen indienen voor de Natuurkunde Projectruimte. Het financieringsinstrument is inmiddels definitief gesloten.

Sinds 1 augustus 2018 is een nieuwe open competitie geopend, waar onderzoekers terecht kunnen met hun ideeën voor nieuwsgierigheidsgedreven, ongebonden fundamenteel onderzoek op de onderzoeksterreinen van het NWO-domein Exacte en Natuurwetenschappen (ENW). Binnen de open competitie bestaan hiervoor twee domeinbrede instrumenten: één instrument voor kleinschalige projecten en investeringen (OC ENW - KLEIN) en één voor grootschalige projecten (OC ENW - GROOT). Deze nieuwe open competitie vervangt onder andere de Natuurkunde Projectruimte.

Contact

Voor meer informatie over de Natuurkunde Projectruimte kunt u contact opnemen met Marieke van Santen, projectruimte-natuurkunde@nwo.nl, 070 349 44 33.

Voor meer informatie over de nieuwe NWO Open Competitie ENW – KLEIN kunt u contact opnemen met Margot Snel, enw-klein@nwo.nl, 070 344 07 58.

Bron: NWO